Historical corpus of the Mongolian language

01. Yeke Mongγol ulus-un čaγ-tur 02. yung luu daivu Lau yang ding juu qing jungšu [ši]ng bingjang jang ši jügui jui vung Gi gui gung Jang Ying-šui-yi:n uridus-yuγa:n tula 03. jrlγ-iya:r bayi:γu:ldaγsan bii tas buyu.

04. Suu-tu 05. qaγa:n törün 06. yeke or-a saγu:γa:d 07. γong taiγiu-da delekei ulus-iya:r kündülen taqiju ujaγu:r-tan noyad-i kui jing on-dur aqalaγu:lun tüšige:d basa uridan-a:ča jüg-iye:r küčü ögügsed sayi:d aran-i songγuju keregleküi-dür jung jing önši tungji jau gung van quu duu sung ši vuu Jütung-i yung luu daivu sengün öggüge:d kui jing 08. önši bolγan tüšijü γurban üyes-tür kürtele vungšing ner-e soyurqajuγu:.

Ön-tung γurban on qabur-un terigü:n sar-a-dur qanlim ön-ü ši gang keuši Jang Ki yem, kui jang gau-yi:n gung vung keuši, Sang ši gen-ten-i bii tas-un bičig-i joqiyaγu:lun kui jang gau-yi:n jing ji keuši, Nau nau-yi bičigü:lün qan-[lim] 09. jingji Kü ši ging-i manglai-yi:n bičig-i bičigü:lün kui jang gau-yi:n gung vung keuši Sengge-yi mongγolčilan orčiγu:lju yi vun gem-ün titem Buyantemür-i bičigü:ltügei keme:n 10. jrlγ bolba:su Ki-yem ki:ge:d ögüler-ün: Jang Ying-šui-a yung-luu daivu Lau yang ding juu qing jungšu šing bingjang jingši jügüi jui vung Gi-gui gung vungšing ner-e ögtejü amu.

Jang Ying-šui keme:be:sü Sön ning vuu-a aqu sayi:n ner-e oldaγsan ujaγu:r-tu kümü:n ajuγu:.

Sön ning-vuu γajar-i 11. Luu ong-a küčü öggügsen-ü tula 12. Luu ong-a qariya:tu boljuγu:.

Jang Ying-šui-yi:n ebüge inü Jung ken neretü ajuγu:.

Aburi inu usqal jibqulang čing ünen sedkil-tü böge:tele nasu ürgülji sayi:n üyi:le üyi:ledküiber tendekin irgen imayi maši kündülen ajuγu:.

Mön nasuda ögüler-ün qoyi:dus uruγ-a ed tabar jöge:jü ögtele sayi:n aγa:li aburi surγaγdaqu bui.

Ker be ed tabar jöge:jü ögbe:sü jaruju baraqu čaγ boluyu.

Sayi:n 13. aγa:li aburi uruγ-un uruγ-a kürtele baraši-ügei tus-a bolumu j-a keme:n ögülebe:sü tere čaγ-tur olan irgen sayi:n üge keme:n maγtalduγsad ajuγu:i.

Edüge: ači-yi:n köbegü:n inü Jütung kui jing önši-yi:n ner-e-dür kürügsen-ü tula elingčüg inü Jung ken-de jung vung dai vuu Ling bui ding juu qing jungsu šing samji jingši quu gün jui šing Sing qoo 14. gün gung ner-e kürtege:d yeke emege inü Lii obuγtai jui vung Šing qoo gün vušin ner-e ögtejigi:.

Ebüge inü Bai sang neretü kičiye:nggü uqaγa:tu ünen joriγ-tu-yi:n tula Način noyan imayi derge oyi:r-a kešig-tür yabuγu:luγa:d ali ber üyi:les-i imaluγ-a: eyetüldün ajuγu:.

Tere čaγ-tur Ying sui doluγa:n nasutan böge:d dege:gši manduqu aburi edügü:lügsen-ü tula 15. Način noyan uqaju bürün.

Köbegü:čilen asaraγsan ajuγu:.

Yeke boluγa:d uqaγa:n bilig inü busud-tača neng dege:r-e bolju üyi:le-dür bišiγu:n sayi:n törülki inü ber šiliγu:n üyi:le-dür kičiye:nggü ajuγu:.

Način noyan γurban on ebečiye:be:sü Ying sui beyenggedün em budaγa: sölegen joqiya:n idegü:lün bosqui-dur saγu:qui-dur γada: γarqui-dur tedküjü söni qonuqui-dur bey-e-yi inü 16. darun barilan jöge:n qalaγu:n-u čaγ-tur nimlaγu:n jujaγa:n-i joqiya:n kemlege:d üdeši manaγar qaγačal ügei ülü uyi:dun taqiγa:d ker-be oron debüsker-tür edüi tedüi burtaγ bolba:su öbe:r-iye:n uγiγa:d arčiγa:d busud-ta egü:šiye:gdekü üyi:le-yi mön es-e berkešiye:gsen ajuγu:.

Način noyan-u ebedčin tuγu:ruγsan-u qoyi:n-a Ying sui-yi:n jidte köbegü:d-iye:n 17. söyün ögüler-ün: Bi ebečiye:gsen-dür ta köbegü:d minü namayi taqiqu sedkil yaγu:n ügei aqu.

γaγča j-a ebedčin minü tan-a derge oyi:r-a iregdekü metü busu-yi:n tula taqin es-e čidaba j-a.

Ene Ying sui köbegü:n minü čing sedkil-iye:r kičiye:ge:jü ebečiye:kü jobalang-i minu uqaju γurban on-u jaγu:r-a nige ödür metü üjügü:letele taqiju ebedčin-i 18. anaγu:luγsan keme:be:sü bügüde ene köbegü:n-ü küčübe:r bolbai.

Ene metü nadur čing sedkil-iye:r taqin küčü ögügsen-i ta köbegü:d minü büü umartadqun keme:n barilduγu:luγsan ajuγu:.

Qoyi:n-a Oločin ečige-yüge:n Način noyan-u oran-a barildun tüšigdegsen-dür 19. Sečen qaγa:n-a soyurqaγdaju törügsen ökin-iye:n ögtege:d küregen bolba:su urida ečige inü Način noyan-u söyügsen üges-i sedkijü Ying sui-yi düled kündülen asaraγdaba:su ber mön düled-te kičige:n qataγu:jiju taqiγsan ajuγu:.

Tegü:n-ü qoyi:n-a Oločin küregen-ü degü: inü Jirγuγa:dai dayi:jiju aq-a-yuγa:n Oločin küregen-i abuγa:d basa 20. Činggis qaγa:n soyurqaju uruγ-un uruγ-a kürtele barilduγu:lqu belge bolγan ögtegsen 21. jrlγ-i ba yaγu: ked-i küčü medejü abču ümegši odba:su mön Ying sui sedkir-ün noyan minu Oločin küregen-i ene ada tülegen-e:če aburan tonilγaγu:lun čidaquγu: keme:n qamtu odulčaγa:d jaγu:r-a Oločin küregen-ü amin-a qour kürgegdebe:sü Ying sui ildün-iye:r širqadaba:su mön sedkir-ün sayi:d-un üge keme:n sonosuγsan minu bülege: Ejen boluγsan kümü:n 22. busud-ta güjiregdebe:sü daγaγči kümü:n qamtu üküldükü yosutu bui.

Bi ejen-üge:n daγaju üküküi-yi yaγu: berkešiye:kü.

Niγ-a maγ-a bi ükübe:sü ejen-ü minü öd ügei güjiregdegsen-i ken-iye:r edügü:lkü keme:n sedkijü ildün arγaba:r saqiγčin aran-i önggeregü:ljü orγoju irege:d ede üges-i 23. dege:r-e jiγa:ba:su γadaγa:tan noyad-iya:r asaγqaγu:lju tede arad-i iregü:legü:ljü ejen-üge:n ös aburaγa:d basa ujaγu:r abču oduγsad-a 24. jrlγ ba yaγu: ked-i bügüde-yi qariγu:ljuγu:.

Tegü:ber 25. Sečen qaγa:n Ying sui-yi soyurqaju belge bolγan tabun jaγu:n čau sükes ögüge:d tus ejen-dür-iye:n södkügü:lün (= sögüdkegü:lün) mön γajar-taγa:n qariγu:luγsan ajuγu:.

Qoyi:n-a ejen inü jöb es-e bolju köbegü:n inü Diu-a-bala-yi ečige-yüge:n or-a tüšibe:sü 26. Külüg qaγa:n-u döi soyurqaγdaju ögtege:d 27. γong guu kui vun yi vuu jin šiu dai jang gung juu ner-e ögüge:d Diu-a-bala küregen-e ber Luu ong ner-e soyurqaju ong vuu yamun bayi:γu:luγa:d noyad-i tüšiküi-dür Luu ong Ying sui-yi:n jüg-iye:r küčü ögügsen-i sedkijü 28. dege:r-e öčigü:ljü yajung daivu ong vuu bol[γan] tüšige:d sön abču ögčügü:.

Nayan qoyar nasulaju jöb es-e boluγsan-u qoyi:n-a törün jung vung daivu Qonam qing šing samji jungši ner-e ögčü qoyi:n-a jung [...] yung luu daivu Lau yang ding juu qing jungsü šing bingjan jingši jügui jui vung Gi gui gung ner-e ögčügü:.

Gergei 29. inü Gang ši-da Sing qoo gün vusin ner-e ögčigi: Qoyi:n-a basa Gi gui vušin ner-e vungšinglaγsan ajigi:.

Ying-šui-yi:n ečige Bai sang-a törün ga yi daivu tungji tai čang li yi önši šang king guu duu ui Sing qoo gün qiu nögüge:te ši jing daivu Qonam Gang bui ding juu qing jungšu šing yiujing sang qoo gün ner-e 30. nemen mön kü uridu yosuγa:r Sing qoo gün gung [nerebe:]r vungšinglaγsan ajuγu:.

Bai sang-un gergei Ong ši-da Sing qoo gün vušin nerebe:r vungšinglajig[i:] Ying-sui γurban köbegü:tü ajuγu:.

Yekemed inü Jütung, ded inü Daidulü, γutuγa:r inu Sönlü neretü.

Jütung-ün aburi keme:be:sü naimtaγu: kündülemtegü: beyebe:n saqiγči usqal aburi-tu böge:tele ali-ba üyi:les-i 31. neng qaγas üyi:ledün ajuγu:.

Tegü:be:r dai jang gung-[...] juu imayi soyurqaju angq-a türü:n ger-ün köbegü:d duu sunggon vuu-yi:n sunggon bolγan tüšibe:sü ga yi daivu sangon-iya:r sön ögtejügü:.

Ten-li terigü:n on-dur 32. Jayaγa:tu qaγa:n yeke or-a saγu:ju Luu ong-a asaγu:qui ilčin ile:gsen-dür jegü:n etege:d-ün samaγu:ralduγsad čerigü:d ker-be ilčin-dür qour ada kürgekügü: keme:n sedkijü tede ilčin-i Jütung buljim tergegü:r-iye:r qariγu:lju ile:gsen-i tede čerigü:d medejü Jütung-i bariju Šangdu-da ögčü ile:be:sü mön arγ-a bilig joqiya:ju toniluγsan ajuγu:.

Edüge:ki 33. γong taiγiu keme:be:sü dai jang gung juu Sengge aq-a-dača törügsen-ü tula Jütung-ün čing ünen sedkil-tü bükü-yi dai jang gung juu uqaju 34. γong taiγiu-da inje bolγan ögčigi:.

Mön 35. [de]ge:düs-ün derge čaγa:da yabuγa:d angq-a urida šiken ši gang keuši bolγan tüšigdejügü:.

Qoyi:n-a ši šen daivu jung jing önši ti dau jung qing vuu gung kuu sui jau luu duu sunggon vuu-yi:n daruγ-a č[eu] gung van qoo duu sung ši vuu-yi:n tungji nerebe:r bars terigü:tü altan gerege: ögčü ger-ün köbegü:d-ün mingγ-a medegü:ljügü:.

Edüge: 36. kui jing ön-ü önši bolγan tüšigdejü amu.

Nögüge: köbegü:n Daidulü ger-ün köbegü:d-ün sunggon vuu-yi:n sunggon üyi:le-dür tüšigdejü amu.

γutuγa:r köbegü:n Sönlü üyi:le-dür es-e barilduγu:ldajuγu:.

Jütung γurban köbegü:tü ajuγu:.

Yekemed Kilü ajuγu:.

Edüge: ga yi dai vuu sangon-iya:r tung jing ön-dür tungji bolγan 37. tüšigdege:d basa gün muu gem-dür aqalan gem king bolγaγa:d ti dau kung qui Kkü ši ded köbegü:n inü Indü čauli daivu šen gung ši king 38. tai γong taiγiu-dur köbegü:n kešigün noyan bolγan tüšigdejü amu.

γutuγa:r inu Boralki neretü ajuγu:.

Ba Ki yem eden-e uqaba:su Jiu-yi neretü bičig-tür ögüler-ün: sayi:n üyi:les üyi:ledügčin ele bolba:su qoyi:n-a öljei qutuγ kürkü belen büi.

Basa erten-ü sayi:d-un üges-tür büyü.

Yeke ner-e-dür kürügsed noyanliγ-un uridus anu 39. dege:düs-tür jüg-iye:r küčü ögčü ečige eke-dür-iye:n taqimdaγu: boluγa:d čing ünen sedkil-[iye:r] sayi:n üyi:le üyi:ledügsen-ü tula sayi:n ači ür-e inü qoyi:dus uruγ-a kürkü šiltaγa:n ene büyü.

Edege:r üges keme:be:sü tüg tümen od-tur kürtele düri dürsü bolqu üges ülükü büi.

Ying-šui-yi:n ebüge inü Jung ken ögülegsen üge metü ed-i könggelen aγa:li 40. aburi-yi dege:jilekü üge inü olan-a üliger bolγaγdaqui busuγu:.

Ene üge čöge:n ber böge:sü [γab]iy-a: inu aγui delger böge:d büyü.

Qoyi:dus uruγ inu ede üges-iye:r yabun čidaba:su baraši-ügei egü:ri urtu-da öljei qutuγ bolumu j-a.

Egü:be:r uqaba:su Jung ken erten-ü sayi:d-tur adali köbegü:d-iye:n söyügsen ajuγu:.

Ying šui-yi:n ečige Bai sang 41. Način noyan-dur yabuqui-dur üge-be:n büširegdege:d ali ber üyi:les-tür itegejü tüšigdegsen ajuγu:.

Mön ber nasu Način noyan-a sayi:n üge duradqaγsaba:r anu medelün irgen-e maši tus-a boljuγu:i.

Qoyi:n-a Ying-sui Način noyan-dur yabuqui-dur nasun öčü:ken böge:tele usqal aburi-tu bükü-yi:n tula Način noyan imayi uqaju derge yabuγu:lba:su mön ber 42. Način noyan-a čing sedkil-iye:r küčü ögčü yabuγsan ajuγu:.

Način noyan ögüler-ün: Bi urida imayi kümü:n bolumu j-a keme:n sedkilege:.

Sedkigsebe:r minü bolba keme:gsen ajuγu:.

Elinčig inü ed tabar-i könggelen aγa:li aburi-yi dege:jilejü köbegü:d-iye:n söyün surγaγsan-u tula qoyi:du törügsed uruγ inu ene metü 43. dege:düs-e jüg-iye:r küčü öggüge:d qoyi:n-a Oločin degü:-yüge:n Jirγuγa:dai-a abču oduγsan-dur mön ber amiba:n ülü qairalan odulčaju tede dayi:n-a širqadaba:su üküküibe:n yaγu:n-a ba es-e bolγajuqu:i.

Ejen inü Oločinu amin-a qour kürgegdebe:sü mön Ying-šui bars-un aman-a:ča tonilju γaruγa:d mendü qariju irejü ejen-yüge:n öd ügei boluγsan-i 44. dege:r-e jiγa:ju ös aburajuγu:.

Mön ejen-yüge:n tula čing ünen sedkil-iye:r ači qariγu:lqu-yi sedkikü inü erten-ü sayi:d-tur adali buyu.

Ene metü ong vuu-yi:n ner-e-dür kürčü urtu nasulaqu šiltaγa:n inu egü:ber büyü.

Basa tngri-de ibege:gdejü Jütung metü sayi:n köbegü:n törüge:d 45. dai jang güngjü-de soyurqaγdaju 46. [suu-tan dege:]d[üs-ün derge] čaγa:da yabuγa:d yeke üyi:le-dür tüšigdegsen-ü tula γurban üyes-tür kürtele yeke nerebe:r vungšinglaγa:d köbegü:d ači nar inu ber 47. [suu-tan] dege:düs[-ün] derg[e] oyi:r-a yabuγsan-dur qoyi:n-a sayi:n üyi:les urusqu usun [...] metü tasulši ügei iremüi j-e.

Edüge: ene metü 48. jrlγ-iya:r bii [tas bayi:γu:lda]ju üyi:ledügsen sayi:n üyi:les-i anu mon-a qoyi:n-a egü:ri urtu-da geyi:gü:lküi keme:be:sü uridus anu 49. dege:düs-e jü[g-iye:r] küčü ögüge:d ečige eke-dege:n taqimdaγu: boluγsan-u šiltaγa:ba:r bolbai j-a.

Tegü:ber ba üyi:ledügsen sayi:d üyi:les-i anu jergebe:r ögülege:d edüge: šlüg-iye:r maγtan ayalγulay-a.

Ner-e aldaršiγsan Jang Ying-šui sayi:d ečige eke-deče törüge:d tegüs čing aγa:li aburi-tu bolju engke sayi:n čaγ-tur učirajuγu:.

50. Način [noyan] jegü:n etege:d darun saγu:ju sayi:n ner-e inü aldaršiγsan-dur Ying-šui öčü:ken on böge:d yabuba:su čing sedkil-i inü temdeg-e medejügü:.

Način noyan-a köbegü:čilen asaraγdaju ner-e ba soyurqal kürtegsen-dür-i nasuda ači qariγu:lquiba:n duradču sedkil-iye:n kedüiken kičige:n oriya:juγu:.

Öngge čirai inu usqal jibqulang alaγčin 51. ügei [......čing s]edkil-tü bolju üde manaγar kičige:n qataγu:jiγa:d türü:n-e:če üjügü:letele nigen čaγ-iya:r yabujuγu:i.

Oločin noyan küregen boluγsan-dur düled imayi soyurqan asaraju qoyi:n-a maγu:n aran samaγu:ralduγsan učir-tur ejen-üge:n amin-a qour kürgegsen-i enerijügü:i.

Tere metü ayul-tu ükül-e:če ejen-üge:n aburasu keme:n sedkijü 52. munda ...ö[be:]r-iye:n bariγ[daγu:lju] širqaγdaba:su ber ildün arγaba:r joqiya:ju γarčuqui.

Ejen-üge:n öd ügei boluγsan-i jiγa:ba:su 53. dege:düs-ün sedkil ber [a]ljaγa:ju čerigü:d-iye:r dayi:n aran-i bariγu:luγa:d ekilegsed-i anu ülidkejügü:.

Ös abuγsan čab inu aldaršiγa:d uqaγ-a: ügegü: maγu:n-i uruγšida kesegü:ljü ene metü yeke ner-e-dür kürčü urtu nasu inu 54. tngri-de ibege:gdegsebe:r bolbai j-a.

Egenegte sayi:d üyi:les üyi:ledügsen-ü tula qoyi:du uruγ inu joqildun [ö]gtejü kög daγu:n metü nayi:ralduγsaba:r sayi:n aburi inu erdini metü dege:jilegdejügü:.

Ali-ba üyi:les-tür tüšigdebe:sü čidaqui-a:ča kičige:n qataγu:jiju čing sedkil-iye:r küčü ögügsebe:r 55. dege:düs-ün oyi:r-a čaγa:da yabuγu:ljuqu:i.

Soyurqaγdaju yeke üyi:le-dür tüšigdegsebe:r uridus-a inu Gi gui gung nerebe:r vungšinglaju qoyi:dus uruγ inu örüsügsen-ü tula jegü:n etege:d-ün irgen-e sayi:šiya:γdajuγu:i.

Narasun čigü:resün modu-tu kegü:r-tür yeke bii tas bayi:γu:lju uridus-uγa:n üyi:ledügsen sayi:d üyi:les-i uruγšida olan-a daγu:riya:γu:lun kičige:gü:ljügü:i.

56. Jrlγ-iya:r ene bičig-i joqiya:lγabai.

57. Jrlγ-iya:r Kui jang gau keuši ön gung vung keuši vung jing daivu tungji king yan gün [...] mongγolčilan orčiγu:lju vung yi daivu yi vun titem [...]ši gem ging-yi:n gon Buyantemür bičibei.

Ön tung γurban on qabur-un terigü:n sar-a-da