Historical corpus of the Mongolian language

The mongolian inscription of prince Aruγ

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠤᠢᠨ ᠨᠠᠮ ᠤᠠᠨ
1. uin nam uan
2
ᠠᠨ ᠭᠢᠢᠨ ᠪᠤᠡ
2. can giin bue
3
ᠲᠩᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠴᠦᠨ ᠳᠦᠷ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠰᠤᠤ ᠳᠤᠷ ᠠᠷᠤᠭ ᠦᠨ ᠨᠠᠮ ᠣᠩ ᠦᠭᠡ ᠮᠠᠨᠤ ᠪᠢ ᠡᠨᠡ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠲᠤᠷ ᠬᠦᠷᠴᠦ ᠢᠷᠡᠵᠦ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠪᠡᠷ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠦᠶᠢᠯᠡ ᠡᠰ᠎ᠡ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠪᠡᠢ
01. tngri-yi:n küčün-dür 02. qaγa:n-u suu-dur 03. Aruγ Ün-nam ong üge manu bi ene γajar-tur kürčü irejü nigen ber sayi:n üyi:le es-e üyi:ledbei.
4
ᠬᠡᠷ ᠮᠠᠭ᠎ᠠ ᠬᠢᠵᠦ ᠡᠨᠳᠡᠬᠢᠨ ᠥᠲᠥᠭᠦᠰ ᠢᠷᠭᠡᠳ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠪᠦᠷᠦᠨ
Ker maγ-a ki:jü endekin ötögüs irged 04. bolju bürün.
5
ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠪᠤᠢ ᠲᠠᠰ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠪᠠ
Nadur bui tas bayi:γu:lba.
6
ᠡᠨᠳᠡᠬᠢᠨ ᠥᠲᠥᠭᠦᠰ ᠪᠡ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠪᠡ ᠥᠭᠦᠯᠡᠮᠦ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤ ᠠᠭᠤᠤ᠎ᠠ ᠲᠦᠭᠡᠯ ᠲᠡᠨ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠳ ᠳᠠᠶᠢᠵᠢᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠢᠷᠭᠡᠳ ᠮᠠᠨᠤ ᠮᠠᠱᠢ ᠶᠠᠳᠠᠵᠤ ᠦᠬᠦᠭᠰᠡᠳ ᠮᠠᠨᠤ ᠬᠣᠴᠣᠷᠪᠠ
Endekin ötögüs be irgen be ögülemü Bayiγu Aguu-a Tügel-ten köbegü:d dayi:jiγsan-u qoyi:na 05. irged manu maši yadaju ükügsed manu qočorba.
7
ᠦᠯᠡᠭᠰᠡᠳ ᠮᠠᠨᠤ ᠬᠣᠭᠣᠯᠠᠢ ᠶᠠᠳᠠᠵᠤ ᠬᠣᠭᠣᠯᠠᠢ ᠡᠷᠢᠵᠦ ᠶᠣᠷᠴᠢᠪᠠ
Ülegsed manu qoγo:lai yadaju qoγo:lai erijü yorčiba.
8
ᠶᠣᠷᠴᠢᠭᠰᠠᠳ ᠪᠡᠷ ᠮᠠᠨᠤ ᠣᠯᠠᠨ ᠪᠦᠯᠡᠭᠡ
Yorčiγsad ber manu olan bülege:.
9
ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠬᠡᠮᠡᠪᠡᠰᠦ ᠦᠬᠦᠭᠰᠡᠳ ᠪᠡᠷ ᠮᠠᠨᠤ ᠡᠳᠡᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠣᠯᠪᠠ
Edüge: keme:be:sü 06. ükügsed ber manu edegegsen metü bolba.
10
ᠶᠣᠷᠴᠢᠭᠰᠠᠳ ᠪᠡᠷ ᠮᠠᠨᠤ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠬᠠᠷᠢᠵᠤ ᠢᠷᠡᠪᠡᠢ
Yorčiγsad ber manu bügüde qariju irebei.
11
ᠲᠠᠢᠱᠢ ᠢᠷᠡᠭᠡᠳ ᠲᠠᠷᠢᠶᠠᠨ ᠪᠡᠷ ᠮᠠᠨᠤ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠪᠣᠯᠪᠠ
07. Taiši irege:d tariya:n ber manu sayi:n bolba.
12
ᠢᠷᠭᠡᠳ ᠮᠠᠨᠤ ᠬᠤᠳᠠᠯᠳᠤ ᠬᠢᠬᠦᠨ ᠪᠡᠷ ᠤᠷᠢᠳᠤ ᠶᠣᠰᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠠᠳᠠᠯᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠪᠤᠢ ᠲᠠᠰ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠬᠤ ᠱᠢᠯᠲᠠᠭᠠᠨ ᠡᠨᠡ ᠪᠦᠢ
Irged manu qudaldu ki:kün ber uridu yosun-dur adali bolba keme:n bui tas bayi:γu:lqu šiltaγa:n ene büi.
13
ᠡᠳᠡ ᠥᠲᠥᠭᠦᠰ ᠪᠡ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠪᠡ ᠡᠨᠡ ᠮᠡᠲᠦ ᠥᠭᠦᠯᠡᠵᠦ ᠪᠤᠢ ᠲᠠᠰ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠯᠪᠠ
08. Ede ötögüs be irgen be ene metü ögülejü bui tas bayi:γu:lba.
14
ᠡᠨᠡ ᠪᠤᠢ ᠲᠠᠰ ᠬᠡᠮᠡᠪᠡᠰᠦ ᠮᠢᠨᠦ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠶᠠᠭᠤᠨ ᠠᠬᠤ
Ene bui tas keme:be:sü minü sayi:n yaγu:n aqu.
15
ᠵᠠᠶᠠᠭᠠᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠰᠤᠤ ᠳᠤᠷ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠡᠬᠡᠰ ᠢ ᠤᠷᠢᠳᠤ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠤ ᠱᠢᠯᠲᠠᠭᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠪᠤᠢ ᠵ᠎ᠠ
09. Jayaγa:tu qaγa:n-u suu-dur ečige ekes-i uridu buyan-u šiltaγa:n-dur bui j-a.
16
ᠡᠳᠡ ᠥᠲᠥᠭᠦᠰ ᠪᠡ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠪᠡ ᠮᠢᠨᠦ ᠮᠡᠲᠦ ᠮᠠᠭᠤᠢ ᠶᠠᠭᠤᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠬᠦᠨ
Ede ötögüs be irgen be minü metü maγu:i yaγu:n sedkikün.
17
ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠰᠤᠤ ᠪᠤᠢ ᠵ᠎ᠠ
10. Qaγa:n-u suu bui j-a.
18
ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠪᠢ ᠠᠷᠤᠭ ᠰᠡᠳᠬᠢᠪᠡᠰᠦ ᠳᠠᠢ ᠵᠠᠩ ᠭᠤᠩᠵᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠰᠠᠷᠠᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠠᠴᠢ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠡᠬᠡᠰ ᠢ ᠲᠡᠵᠢᠶᠡᠭᠰᠡᠨ ᠠᠴᠢ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠯᠤᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠭᠳᠡᠬᠦᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠦᠢ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠥᠪᠡᠷ ᠦᠨ ᠡᠮᠴᠦᠰ ᠰᠦᠬᠡᠰ ᠢᠶᠡᠨ ᠬᠦᠩᠵᠦᠱᠢ ᠳᠦᠷ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠲᠠᠪᠢᠨ ᠰᠦᠬᠡ ᠴᠠᠤ ᠥᠭᠴᠦ ᠣᠳ ᠪᠦᠷᠢ ᠠᠱᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠢᠨᠤ ᠳᠠᠢ ᠰᠠᠩ ᠭᠢᠩ ᠨᠣᠣᠮ ᠢ ᠳᠡᠯᠭᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠢᠷᠦᠭᠡᠷ ᠥᠭᠭᠦᠭᠡᠳ ᠪᠠᠰᠠ ᠳᠠᠢ ᠵᠠᠩ ᠭᠤᠩᠵᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠰᠠᠷᠠᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠠᠴᠢ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠡᠬᠡᠰ ᠢ ᠲᠡᠵᠢᠶᠡᠭᠰᠡᠨ ᠠᠴᠢ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤᠯᠤᠨ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠮᠥᠨ ᠰᠦᠮ ᠡ ᠳᠦᠷ ᠴᠠᠩᠵᠤ ᠪᠣᠯᠭᠠᠨ ᠥᠭᠪᠡᠢ
Edüge: bi Aruγ sedkibe:sü 11. Dai jang gungju-yi:n asaraγsan-u ači 12. ečige ekes-i tejiye:gsen ači qariγu:lun sedkigdekün metü büi keme:n öbe:r-ün emčüs sükes-iye:n Küngjüši-dür jaγu:n tabin süke čau ögčü od büri ašiγ-iya:r inu 13. Dai sang ging noom-i delgegü:ljü 14. qaγa:n-dur buyan irüge:r öggüge:d basa 15. Dai jang gungju-yi:n asaraγsan-u ači 16. ečige ekes-i tejiye:gsen ači qariγu:lun keme:n mön süm-e-dür čangju bolγan ögbei.
19
ᠡᠨᠡ ᠳᠠᠢ ᠰᠠᠩ ᠭᠢᠩ ᠨᠣᠣᠮ ᠢ ᠳᠡᠯᠭᠡᠭᠦᠯᠬᠦ ᠰᠦᠬᠡᠰ ᠢ ᠬᠡᠮᠡᠪᠡᠰᠦ ᠮᠢᠨᠦ ᠡᠮᠴᠦᠰ ᠰᠦᠬᠡᠰ ᠪᠦᠶᠦ
Ene 17. Dai sang ging noom-i delgegü:lkü sükes-i keme:be:sü minü emčüs sükes büyü.
20
ᠬᠡᠳ ᠪᠡᠷ ᠠᠬ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠤᠷᠤᠭ ᠲᠠᠬᠢ ᠨᠥᠬᠦᠷ ᠰᠡᠭᠦᠳᠡᠷ ᠪᠣᠭᠠᠯ ᠠᠷᠠᠨ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠪᠦᠦ ᠲᠡᠮᠡᠴᠡᠲᠦᠭᠡᠢ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠪᠠᠷᠢᠵᠤ ᠶᠠᠪᠤᠬᠤᠢ᠎ᠠ ᠬᠦᠩᠵᠦᠱᠢ ᠰᠦᠮ ᠡ ᠳᠦᠷ ᠯᠢᠩᠵᠢ ᠥᠭᠪᠡᠢ
Ked ber 18. aq-a degü: uruγ taqi, nökür segü:der, boγa:l aran ki:ge:d büü temečetügei keme:n bariju yabuqui-a Küngjüši süm-e-dür 19. lingji ögbei.
21
ᠯᠢᠩᠵᠢ ᠮᠠᠨᠤ ᠵᠢ ᠥᠨ ᠵᠢᠷᠭᠤᠭᠠᠨ ᠣᠨ ᠯᠤᠤ ᠵᠢᠯ ᠬᠠᠪᠤᠷ ᠤᠨ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠨ ᠰᠠᠷᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠲᠠᠪᠤᠨ᠎ᠠ ᠭᠣᠨ ᠶᠢᠮ ᠭᠠᠤ ᠳᠠ ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠳᠦᠷ ᠪᠢᠴᠢᠪᠡᠢ
20. Lingji manu Ji-ön jirγuγa:n on luu jil qabur-un terigü:n sara-yi:n qorin tabun-a Gon yim gau-da büküi-dür bičibei.