Historical corpus of the Mongolian language

Praise of 16 Arkhad

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠭᠡᠱᠢᠭᠦᠨ ᠡᠴᠡ ᠭᠠᠷᠤᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
1. [Nigedüge:r arqad gešigü:n-e:če γaruγsan-u maγtaγa:l]
2
ᠬᠣᠲᠤᠯ ᠠᠴᠠ ᠶᠡᠬᠡ ᠴᠠᠰᠤᠲᠤ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠮᠢᠩᠭᠠᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠢᠶᠠᠷ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡᠯᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ  ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠯᠢᠰ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠱᠢᠷᠪᠢᠭᠦᠯ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. qotul-a:ča yeke časut[u...] 2. [.....................] 3. [...] nigen mingγan γurban jaγu:n arqad-iya:r küriye:legü:l[ügse]n [...] 4. [...]-yi:n külis ki:ge:d širbigü:l bariγsan-a mörgümü
3
ᠬᠣᠶᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠦᠯᠦ ᠢᠯᠠᠭᠳᠠᠭᠴᠢ ᠶᠢᠨ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
2. [Qoyaduγa:r arqad ülü ilaγdaγči-yi:n maγtaγa:l]
4
ᠠᠷᠱᠢ ᠠᠭᠤᠯᠠ ᠶᠢᠨ ᠥᠯᠭᠡ ᠳᠦᠷ ᠠᠨᠤ ᠰᠠᠭᠤᠭᠴᠢ ᠠᠳᠠᠯᠢᠳᠬᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠤᠲᠤᠭ ᠲᠠᠨ ᠤ ᠣᠷᠤᠨ ᠤ ᠱᠢᠲᠦᠭᠡᠨ ᠦᠯᠦ ᠢᠯᠠᠭᠳᠠᠭᠴᠢ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠢᠶᠠᠷ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡᠯᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠠᠯᠭᠠᠰᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠭᠠᠷ ᠢᠶᠠᠨ ᠲᠡᠭᠱᠢ ᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. arši aγu:la-yi:n ölge-dür anu saγu:γči 2. adalidqal ügei qutuγ-tan-u orun-u šit[ü]g[e:n] ülü ilaγdaγči 3. [...] arqad-iya:r küriye:legü:lügsen 4. alγasal-ügei qo[ya]r [γa]r-iya:n tegši aγu:luγsan-a mörgümü
5
ᠵᠢᠷᠭᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠪᠠᠳᠠᠷᠠ ᠰᠡᠩᠪᠦᠦ ᠶᠢᠨ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
3. [Jirγuduγa:r arqad badara (sengbüü)-yi:n maγtaγa:l]
6
ᠡᠬᠢ ᠶᠠᠮᠤᠨᠠ ᠮᠥᠷᠡᠨ ᠦ ᠢᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠢᠪ ᠲᠦᠷ ᠬᠤᠲᠤᠭᠲᠤ ᠪᠠᠲᠤ ᠠᠭᠴᠢ ᠶᠢᠨ ᠰᠣ ᠪᠠᠳᠢᠷᠠ ᠪᠠᠷ ᠡᠭᠡᠨᠡᠭᠲᠡ ᠮᠢᠩᠭᠠᠨ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡᠯᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠢᠶᠡᠷ ᠢᠯᠡᠳᠲᠡ ᠨᠣᠮᠯᠠᠬᠤᠢ ᠮᠤᠲᠤᠷ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠲᠡᠭᠱᠢ ᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. eki Yamuna mören-ü iri-yi:n tib-tür 2. [...] qutuγtu [... bat]u aγči-yi:n so[...] badira-ba:r 3. egenegte mingγan qoyar jaγu:n arqad küriye:legü:lügsen-iye:r 4. iledte nomlaqui mutur ki:ge:d tegši aγu:luγsan-a mörgümü
7
ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠴᠠᠭ ᠲᠡᠭᠦᠯᠳᠡᠷ ᠦᠨ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
4. [Dörbedüge:r arqad čaγ tegülder-ün maγtaγa:l]
8
ᠵᠠᠮᠪᠤ ᠲᠢᠪ ᠦᠨ ᠵᠢᠰ ᠬᠣᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠠᠭᠰᠠᠨ ᠴᠠᠭᠯᠠᠱᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠤᠲᠤᠭᠲᠠᠨ ᠣᠷᠤᠨ ᠲᠤ ᠮᠢᠩᠭᠠᠨ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠬᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠴᠣᠬᠢᠨ ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠰᠦᠶᠢᠬᠡ ᠳᠦᠷ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. jambu tib-ün jis qoui-yi:n orun-dur aγsan 2. čaγ[laši ü]gei qu[t]uγt[an] orun [...] 3. [...]tu mingγan nigen [...] külügsen 4. čoqin [...] altan süyi:ke-[dür] mörgümü
9
ᠲᠠᠪᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠸᠴᠢᠷ ᠥᠬᠢᠨ ᠦ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
5. [Tabuduγa:r arqad včir ökin-ü köbegü:n-ü maγtaγa:l]
10
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠱᠢᠩ ᠲᠦᠷ ᠠᠨᠤ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠲᠡᠢ᠎ᠡ ᠠᠬᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠱᠢᠲᠦᠭᠡᠨ ᠸᠴᠢᠷ᠎ᠠ ᠸᠠᠨᠢ ᠢᠨᠤ  ᠢᠶᠠᠨ ᠳᠡᠭᠢᠭᠦᠷ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. dege:dü šing[...] tür anu 2. temd[eg]t[ei]-e a[qu]i-yi:n šitüge:n včir-a vani inu 3. [.....................] 4. [...]-iya:n degigü:r bariγsan-a mörgümü
11
ᠳᠣᠯᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠲᠤᠭᠤᠯ ᠤᠨ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
6. [Doluduγa:r arqad altan tuγul-un maγtaγa:l]
12
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠰᠮᠢᠷ ᠦᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠳᠤᠷ ᠠᠨᠤ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠲᠡᠢ᠎ᠡ ᠬᠤᠲᠤᠭᠲᠠᠨ ᠤ ᠨᠥᠬᠦᠷ ᠰᠤᠸᠠᠷᠠᠨ ᠪᠢᠸᠦ ᠲᠠᠪᠤᠨ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠢᠶᠠᠷ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡᠯᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠲᠡᠶᠢᠨ ᠲᠡᠶᠢᠨ ᠪᠥᠭᠡᠳ ᠡᠷᠳᠢᠨᠢ ᠰᠡᠯᠮ᠎ᠡ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. dege:dü Kasmir-ün oron-dur anu 2. tem[d]eg[t]ei-e [qutuγ]tan-u nökür suvaran bivü 3. tabun jaγu:n arqad-iya:r küriye:legü:lügsen teyi:n 4. teyi:n b[öge:]d erdini s[e]lm-e bariγsan-a mörgümü
13
ᠠᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠷᠠᠬᠤᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠠᠯ
7. [Arbaduγa:r arqad raquli-yi:n maγtaγa:l]
14
ᠲᠢᠪ ᠲᠦᠷ ᠰᠠᠭᠤᠭᠰᠠᠨ ᠭᠳᠡᠭᠰᠡᠨ  ᠶᠢᠨ ᠵᠡᠷᠭᠡ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. [t]ib-tür saγu:γsan 2. [...]gd[e]gsen 3. [............] 4. [...]-yi:n jerge bariγsan-a mörgümü
15
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠳᠣᠯᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
8. [Yerüngkei urilγa-yi:n doluduγa:r badaγ]
16
ᠮᠥᠩᠳᠡᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠦᠨᠡᠨ ᠪᠢᠯᠭᠡ ᠢᠶᠡᠷ ᠲᠡᠭᠦᠰ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠤᠯᠤᠰ ᠠᠴᠠ  ᠢᠶᠠᠷ ᠨᠣᠮ ᠢ ᠰᠠᠶᠢᠲᠤᠷ ᠮᠥᠩᠬᠡ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠵᠢᠷᠭᠤᠭᠠᠨ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠶᠢᠨ
1. möngdel ügei ünen bilge-iye:r tegüs nayi:raγu:luγsan burqan-u ulus-a:ča 2. [............... ] 3. [...]-iya:r nom-i sayi:tur [...] 4. möngke arban jirγuγa:n arqa[d]-yi:n [...]
17
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠨᠠᠢᠮᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
9. [Yerüngkei urilγa-yi:n naimaduγa:r badaγ]
18
ᠰᠠᠶᠢᠪᠠᠷ ᠣᠳᠤᠭᠰᠠᠳ ᠤᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠱᠠᠱᠢᠨᠢ ᠰᠠᠬᠢᠰᠤᠭᠠᠢ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠰᠠᠶᠢᠲᠤᠷ ᠥᠪᠡᠷ ᠦᠨ ᠲᠤᠰᠠ ᠪᠠᠨ ᠣᠭᠣᠷᠤᠨ ᠰᠠᠨᠰᠠᠷ ᠤᠨ ᠣᠢ ᠶᠢᠨ ᠴᠡᠴᠡᠭᠯᠢᠭ ᠲᠦᠷ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡᠭᠴᠢ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠵᠢᠷᠭᠤᠭᠠᠨ ᠰᠠᠭᠠᠷ ᠦᠭᠡᠢ ᠰᠠᠬᠢᠯ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠢᠶᠠᠷ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠬᠦᠢ ᠪᠠᠷ ᠢᠷᠡᠨ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬ᠎ᠠ
1. sayi:bar oduγ[sa]d-un jarliγ-iya:r [...] šašini saqisuγai keme:gsen 2. sayi:tur öbe:r-ün tusa-ba:n oγo:r[un] sansar-un oi-yi:n čečeglig-tür 3. [...] bütüge:gči arban jirγuγa:n [...] 4. saγa:r [ü]gei sa[qil] abuγsan-iya:r nigü:lesküi [...] bar iren soyurq-a
19
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
10. [Yerüngkei urilγa-yi:n nigedüge:r badaγ]
20
ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠵᠦᠭ ᠦᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠴᠠᠭ ᠤᠨ ᠢᠯᠠᠭᠤᠭᠰᠠᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠷᠭᠦᠮᠦ
1. arban jüg-ün γurban čaγ-un ilaγu:γsan-[a] mörgümü
21
ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ ᠨᠢᠰᠸᠠᠨᠢᠰᠢ ᠥᠷᠦᠱᠢᠶᠡᠩᠭᠦᠢ ᠪᠡᠷ ᠰᠠᠶᠢᠲᠤᠷ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠦᠨ  ᠢᠶᠡᠷ ᠠᠷᠢᠭᠤᠨ ᠡᠭᠦᠯᠡᠰ ᠦᠨ ᠲᠠᠬᠢᠯ ᠤᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠶᠢᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠ ᠣᠷᠣᠱᠢᠭᠰᠠᠨ ᠢᠶᠠᠷ
amitan 2. amitan-u nisvanisi ör[üši]ye:nggüi-be:r sayi:tur nigü:les[ü]n [...]-iye:r 3. [........................] 4. ariγu:n egü:les-ün taqi[l]-un dalai-yi:n dumda orošiγsan-iya:r
22
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠶᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
11. [Yerüngkei urilγa-yi:n qoyaduγa:r badaγ]
23
ᠭᠠᠷ ᠤᠨ ᠠᠯᠠᠭᠠ ᠮᠡᠲᠦ ᠲᠡᠭᠱᠢ ᠡᠷᠳᠢᠨᠢᠰ ᠢᠶᠡᠷ ᠵᠣᠬᠢᠰᠲᠠᠢ᠎ᠠ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠬᠠᠨᠤᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠮᠣᠳᠤᠨ ᠳᠡᠯᠡᠬᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠ ᠠᠭᠰᠠᠨ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠡᠷᠳᠢᠨᠢᠰ ᠢᠶᠡᠷ ᠪᠦᠲᠦᠭᠰᠡᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠯᠵᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠯᠭᠠ ᠭᠠᠶᠢᠬᠠᠮᠱᠢᠭ ᠯᠢᠨᠬᠤ᠎ᠠ ᠨᠠᠷᠠᠨ ᠰᠠᠷᠠᠨ ᠤ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠰᠠᠭᠤᠭᠰᠠᠨ
1. γar-un alaγa metü tegši erdinis-iye:r joqistai-a nayi:raγu:luγsan 2. qanul-ügei dalai modun delekei-yi:n dumda aγsan 3. qamuγ erdinis-iye:r bütügsen dörbeljin dörben qaγa:lγa [...] 4. γayi:qamšiγ linqu-a naran saran-u dege:r-e saγu:γsan
24
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
12. [Yerüngkei urilγa-yi:n γurbaduγa:r badaγ]
25
ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠦᠭᠴᠢ ᠢ ᠮᠠᠭᠲᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠤᠷ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠶᠢ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠴᠦ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠤ ᠢᠲᠡᠭᠡᠯ ᠦᠨᠡᠨ ᠵᠣᠬᠢᠶᠠᠬᠤᠢ ᠮᠥᠷ ᠲᠦᠷ ᠭᠡᠲᠦᠯᠭᠡᠭᠴᠢ ᠶᠢ ᠶᠡᠭᠦᠳᠬᠡᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠰᠠᠬᠢᠮᠤᠨᠢ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠠᠷᠬᠠᠳ ᠲᠤᠷ ᠢ ᠶᠡᠷᠦ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠥᠬᠦᠳ ᠢᠶᠡᠷ ᠢᠶᠡᠨ ᠡᠨᠳᠡ ᠢᠷᠡᠨ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠳᠠᠬᠤᠢ
1. [yek]e nigü:lesügči-i maγtaγsan [...] tur amitan bügüde-yi 2. yirtinčü-daqin-u itegel ünen joqiya:qui mör-tür getülgegči-yi 3. yegü:dkel ügei dege:dü sakimuni ki:ge:d yeke arqad-tur-i 4. yerü bügüde nöküd-iye:r-iye:n ende iren soyurqaγdaqui
26
ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠤᠷᠢᠯᠭᠠ ᠶᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠪᠠᠳᠠᠭ
13. [Yerüngkei urilγa-yi:n dörbedüge:r badaγ]
27
ᠭᠡᠷ ᠬᠢᠵᠦ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠰᠠᠨ
1. [............] 2. [............] 3. [............] 4. ger ki:jü [...] soyurqaγsan [...]