Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Aci bagatur

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢ ᠨ ᠠᠶᠢ ᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠭᠦᠢᠰᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠮᠠᠲᠤ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠨ ᠢᠭᠡᠨ ᠢ ᠨᠢᠭᠡ ᠨ ᠢ ᠪᠢ ᠪᠡᠯᠡᠢ ᠪᠢᠯᠡ
ači baγatur tayiji-yin ayiladqaqu bičig: boγda ejen-ü gegen-e ači baγatur tayiji-yi n ayi ladqal: güisi qaγan-u jamatu qoyar köbegün-i[=köbegün-ü] n igen-i[=nige n i] bi belei[-bile].
2
ᠪᠷᠠᠰᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ
brasi baγatur tayiji.
3
ᠪᠣᠱᠣᠭ ᠲᠤ ᠪᠣᠱᠣᠭᠲᠤ ᠵᠦᠨᠠᠩ ᠵ ᠢᠨᠣᠩ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠠᠴᠠ ᠪᠤᠰᠤ
bošoγ- tu[==bošoγtu] jünang[=j inong] qoyar-ača busu.
4
ᠠᠬ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠨᠡᠷ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠨᠠ ᠷ ᠮᠢᠨᠢ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠨᠠ ᠮᠠᠶᠢ ᠭᠠᠭᠴᠠᠭᠠ ᠷ ᠭᠡᠳ ᠬᠦᠴᠢᠷᠬᠡᠨ ᠬᠦᠴᠦᠷᠬᠡᠨ ᠮᠠᠭᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠵᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠷᠭ᠎ᠠ ᠬᠢᠭᠰᠡᠭᠡᠷ ᠪᠠᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠡᠷᠲᠡ ᠲᠠᠬᠢᠶ᠎ᠠ ᠵᠢ ᠯ ᠳᠦ ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤ ᠷ ᠤ ᠨ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠪᠠᠷᠢᠮ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠭᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠪᠤ ᠯ ᠲᠠᠵᠢ ᠪᠤᠯᠲᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠤᠭᠰᠠᠨ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠮᠣᠷᠢᠨ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠭᠥᠷ ᠦᠭᠡ ᠪᠡᠷ ᠬᠷᠤ ᠤᠷᠪᠠᠵᠢ ᠤᠷᠪᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠤᠨᠠᠢ ᠭᠡᠳ ᠪᠡᠶ᠎ᠡ ᠮᠢᠨᠢ ᠴᠢᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠭᠠᠳ ᠨᠡᠬᠦᠯᠵᠦ ᠨᠡᠬᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠠᠪᠤᠪᠠ
aq-a degü ner[=degüü na r] mini ači baγatur namai[=na mayi] γaγčaγa r gēd küčirken[== küčürken] maγuraγulju ügei bolqu-yin arγ-a kigseger bayin-a: erte takiy-a ji l-dü köke naγu r-u n čiγulγan-du barim getele[=getel-e] bu l taji[=bultaju] γaruγsan: tegün-i[==tegün-ü] qoyin-a morin jil-dü gör üge-ber qōru urbaji[=urbaju] γarunai gēd bey-e mini čirig-iyer[=čerig-iyer] quriyaγad neküljü[=nekegüljü] abuba.
5
ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠬᠤᠯᠤᠭᠤᠨ᠎ᠠ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠳᠦ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠡᠷᠢᠬᠦ ᠡᠯᠴᠢ ᠢᠯᠭᠡᠪᠡ ᠢᠯᠡᠭᠡᠪᠡ ᠭᠡᠳ
tegün-ü qoyina[=qoyin-a] quluγun-a jil-dü boγda ejen-dü amuγulang erikü elči ilgebe[=ilegebe] gēd.
6
ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠤᠷᠪᠠᠵᠢ ᠭᠡᠳ ᠪᠠᠷᠢᠶ᠎ᠠ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠭᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠠᠷᠭᠠᠯᠠᠵᠢ ᠠᠷᠭᠠᠯᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠪᠠ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠯᠤᠤ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡᠭᠡᠷ ᠵᠥᠪᠰᠢᠶ ᠡ ᠵᠦ ᠵᠥᠪᠰᠢ ᠶᠡᠵᠦ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠠᠯᠢ ᠪᠤ ᠷᠤᠭᠤ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠷᠭ᠎ᠠ ᠭᠡᠵᠢ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷ ᠡᠰᠡ ᠬᠡᠯᠡᠭᠡᠳ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠡᠰᠡ ᠢᠷᠡᠪᠡ
namai urbaji gēd: bariy-a getele[=getel-e] arγalaji[=arγalaju] γarba: tegün-ü qoyina luu jil-dü bügüdeger jöbsiy-e-jü[=jöbsi yejü] ači baγatur namai ali bu ruγu bolqu-yin arγ-a geji čiγulγan-u jar ese keleged čiγulγan-du ese irebe.
7
ᠴᠥᠭᠡᠬᠦᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠵᠤ ᠨᠡᠭᠦᠯᠭᠡᠵᠦ ᠠᠪᠠᠢᠪᠠ ᠠᠳᠠᠭᠤ ᠠᠳᠤᠭᠤ ᠪᠣᠰᠬᠤᠯ ᠪᠣᠰᠬᠠᠭᠤᠯ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠢ ᠠᠪᠤᠭᠠᠳ ᠦᠯᠦ ᠥᠭᠭᠦᠳᠡᠭ ᠭᠡᠵᠢ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ
čögekür tayiji-yi quriyaju negülgejü abaciba adaγu[=aduγu] bosqul[=bosqaγul] qoyar-i abuγad ülü öggüdeg geji dorji blam-a.
8
ᠠᠨᠠᠨᠳᠠ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠳᠤ ᠮᠠᠭᠤᠳᠬᠠᠶᠠᠳ ᠪᠢᠳᠠ ᠠᠢ ᠳᠤ ᠠᠭᠤᠷᠯᠠᠬᠤ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠮ ᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ
ananda k:iy-a-du maγudqayad bida aci-du aγurlaqu bayinam gegsen-dü dorji blam-a.
9
ᠠᠨᠠᠨᠳᠠ ᠬᠢᠶ᠎ᠠ ᠬᠣᠷᠢᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠯᠭᠠᠭᠠᠳ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠭᠦᠭᠲᠦᠨ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠳᠮ᠎ᠠ ᠪᠣᠰᠬᠤ ᠶᠢ ᠪᠣᠰᠤᠭᠤ ᠶᠢ ᠢᠯᠡᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦ ᠪᠢ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠢ ᠥᠮ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠪᠡ
ananda k:iy-a qoriju bayilγaγad mal kümün tegüskejü öggügtün gejü badm-a bosqu-yi[=bosuγu-yi] ilegegsen-dü bi abuγsan mal kümün-i cöm tegüskejü ögbe.
10
ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠳᠠᠶᠢᠢᠩ ᠬᠠᠲᠠᠨ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠢ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠭᠦᠭᠡ ᠡᠳᠦ
dalai dayicing qatan baγatur nada-ača abuγsan mal kümün-i edüge boltal-a tegüskejü öggüge-edü.
11
ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠬᠠᠨ ᠳᠦ ᠤᠷᠪᠠᠪᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠠᠬ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠮᠢᠨᠢ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠥᠰᠢᠶ ᠡ ᠲᠡᠢ ᠠᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠰᠠᠨᠠᠭ᠎ᠠ ᠦᠭᠡᠢ
namai amuγulang qan-dü urbaba gejü aq-a degü[=degüü] mini nadur ösiy-e-tei aci baγatur nadur qoyar sanaγ-a ügei.
12
ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠢᠶᠠᠨ ᠬᠡᠷᠡᠮ ᠦᠨ ᠲᠡᠷ ᠡ ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠠᠯᠠ ᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠭᠠᠷᠤᠶ᠎ᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ
nutuγ-iyan kerem-ün ter-e[=tere] tala[=tal-a] γaruy-a gejü dorji blam-a.
13
ᠠᠨᠠᠨᠳᠠ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠳᠤ ᠬᠡᠯᠡᠵᠦ ᠪᠢᠯᠡ
ananda kiy-a-du kelejü bile.
14
ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠦᠭᠡ ᠳᠡᠯᠡᠬᠡᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠤ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠥᠮ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠭᠡᠷ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯ᠎ᠠ
blam-a k:iy-a-yin üge delekei dak:in-i[=dak:in-u] amitan cöm nigen ger bolju bayital-a.
15
ᠶᠡᠬᠡ ᠣᠷᠭᠤᠨ ᠠᠬ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠡᠡ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠡᠡ ᠰᠠᠯᠤᠭᠠᠳ ᠬᠡᠷᠡᠮ ᠦᠨ ᠲᠡᠷ᠎ᠡ ᠲᠠᠯᠠ ᠭᠠᠷᠤᠶ᠎ᠠ ᠭᠡᠭᠢ ᠭᠢ ᠭᠡᠭᠢ ᠶᠢ ᠲᠠᠨ ᠢ ᠲᠠᠨᠢ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠳᠦᠷ ᠦᠯᠦ ᠵᠣᠬᠢᠯᠳᠤᠬᠤ ᠪᠣᠯᠤᠮᠤ
yeke orγun aq-a degü-ece[=degüü-ece] saluγad kerem-ün ter-e tala γaruy-a gegci-gi[=gegci-yi] tan-i[=tani] boγda ejen sedk:il-dür ülü jokilduqu bolumu.
16
ᠲᠦᠷ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠢ ᠥᠭᠦᠳᠦ ᠥᠭᠡᠳᠡ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠪᠠᠶᠢᠭᠲᠤᠨ ᠭᠡᠵᠦ ᠬᠣᠷᠢᠪᠠᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠤᠨ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢᠨᠠᠷ ᠤᠨ ᠳᠣᠲᠤᠷ᠎ᠠ ᠨᠡᠩ ᠤᠷᠢᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠠᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠢᠯᠡᠭᠦ ᠢᠯᠡᠭᠦᠦ ᠨᠢᠶᠲᠠ ᠪᠠᠲᠤ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠥᠭᠡᠳᠡ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠯᠤᠭ᠎ᠠ ᠤᠢᠷᠠᠯᠳᠤᠬᠤᠢ ᠠᠭ ᠲᠤᠷ ᠡᠪᠦᠭᠡᠨ ᠪᠢ ᠵᠢᠳᠬᠦᠵᠦ ᠬᠦᠷᠦᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠯᠢ ᠰᠠᠨᠠᠭᠰᠠᠨ ᠦᠭᠡ ᠪᠡᠨ ᠥᠮ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠶ᠎ᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠢᠯᠡ
tür: bancen-i ögüdü[=ögede] boltal-a bayiγtun gejü qoriba,köke naγur-un noyad tayijinar-un dotur-a neng urida-ača boγda qaγan-du aci baγatur nada-ača ilegü[=ilegüü] niyta batu kümün ügei: bancen ögede bolju iregsen-ü qoyin-a boγda qaγan bancen-luγ-a uciralduqui caγ-tur ebügen bi jidküjü kürüged yeke-yin gegen-e ali sanaγsan üge-ben cöm ayiladqay-a gejü bile.
17
ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠨᠠᠰᠤᠨ ᠮᠢᠨᠤ ᠳᠠᠯᠠᠨ ᠲᠠᠪᠤᠨ ᠬᠦᠷᠪᠡ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠠᠷᠠᠯᠬᠠᠨ ᠬᠦᠷᠦ ᠢᠳᠠᠬᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠣᠯᠠᠨ ᠠᠬ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠤᠷᠪᠠᠪᠠ ᠭᠡᠵ ᠬᠡᠯᠡᠭᠳᠡᠭᠡᠳ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠬᠠᠶᠢᠷ᠎ᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠦᠬᠦᠪᠡᠰᠦ ᠶᠡᠷᠦ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠳᠡ ᠶᠡᠬᠡᠳᠡ ᠭᠣᠮᠤᠳᠠᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ ᠡᠭᠦᠨ ᠮᠢᠨᠢ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳ
edüge nasun minu dalan tabun kürbe ejen-ü gegen-e barālqan kürcü cidaqu ügei olan aq-a degü-degen[=degüü-degen] urbaba gej kelegdeged: boγda qaγan-u qayir-a jarliγ-i sonusul ügei ükübesü yerü sedkil-dü yeke-de[=yekede] γomudaqu metü egün mini boγda ejen-ü gegen-degen ayilad ayilad: