Letter of Aci bagatur
Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
1
ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨᠡ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢ ᠨ ᠠᠶᠢ ᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠭᠦᠢᠰᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠮᠠᠲᠤ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠨ ᠢᠭᠡᠨ ᠢ ᠨᠢᠭᠡ ᠨ ᠢ ᠪᠢ ᠪᠡᠯᠡᠢ ᠪᠢᠯᠡ
ači baγatur tayiji-yin ayiladqaqu bičig: boγda ejen-ü gegen-e ači baγatur tayiji-yi n ayi ladqal: güisi qaγan-u jamatu qoyar köbegün-i[=köbegün-ü] n igen-i[=nige n i] bi belei[-bile].
3
ᠪᠣᠱᠣᠭ ᠲᠤ ᠪᠣᠱᠣᠭᠲᠤ ᠵᠦᠨᠠᠩ ᠵ ᠢᠨᠣᠩ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠠᠴᠠ ᠪᠤᠰᠤ
bošoγ- tu[==bošoγtu] jünang[=j inong] qoyar-ača busu.
4
ᠠᠬᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠨᠡᠷ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠨᠠ ᠷ ᠮᠢᠨᠢ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠨᠠ ᠮᠠᠶᠢ ᠭᠠᠭᠴᠠᠭᠠ ᠷ ᠭᠡᠳ ᠬᠦᠴᠢᠷᠬᠡᠨ ᠬᠦᠴᠦᠷᠬᠡᠨ ᠮᠠᠭᠤᠷᠠᠭᠤᠯᠵᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠷᠭᠠ ᠬᠢᠭᠰᠡᠭᠡᠷ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠ ᠡᠷᠲᠡ ᠲᠠᠬᠢᠶᠠ ᠵᠢ ᠯ ᠳᠦ ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤ ᠷ ᠤ ᠨ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠪᠠᠷᠢᠮ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠪᠤ ᠯ ᠲᠠᠵᠢ ᠪᠤᠯᠲᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠤᠭᠰᠠᠨ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠮᠣᠷᠢᠨ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠭᠥᠷ ᠦᠭᠡ ᠪᠡᠷ ᠬᠷᠤ ᠤᠷᠪᠠᠵᠢ ᠤᠷᠪᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠤᠨᠠᠢ ᠭᠡᠳ ᠪᠡᠶᠡ ᠮᠢᠨᠢ ᠴᠢᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠭᠠᠳ ᠨᠡᠬᠦᠯᠵᠦ ᠨᠡᠬᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠠᠪᠤᠪᠠ
aq-a degü ner[=degüü na r] mini ači baγatur namai[=na mayi] γaγčaγa r gēd küčirken[== küčürken] maγuraγulju ügei bolqu-yin arγ-a kigseger bayin-a: erte takiy-a ji l-dü köke naγu r-u n čiγulγan-du barim getele[=getel-e] bu l taji[=bultaju] γaruγsan: tegün-i[==tegün-ü] qoyin-a morin jil-dü gör üge-ber qōru urbaji[=urbaju] γarunai gēd bey-e mini čirig-iyer[=čerig-iyer] quriyaγad neküljü[=nekegüljü] abuba.
5
ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠬᠤᠯᠤᠭᠤᠨᠠ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠳᠦ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠡᠷᠢᠬᠦ ᠡᠯᠴᠢ ᠢᠯᠭᠡᠪᠡ ᠢᠯᠡᠭᠡᠪᠡ ᠭᠡᠳ
tegün-ü qoyina[=qoyin-a] quluγun-a jil-dü boγda ejen-dü amuγulang erikü elči ilgebe[=ilegebe] gēd.
6
ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠤᠷᠪᠠᠵᠢ ᠭᠡᠳ ᠪᠠᠷᠢᠶᠠ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠭᠡᠲᠡᠯᠡ ᠠᠷᠭᠠᠯᠠᠵᠢ ᠠᠷᠭᠠᠯᠠᠵᠤ ᠭᠠᠷᠪᠠ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠯᠤᠤ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡᠭᠡᠷ ᠵᠥᠪᠰᠢᠶ ᠡ ᠵᠦ ᠵᠥᠪᠰᠢ ᠶᠡᠵᠦ ᠠᠴᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠠᠯᠢ ᠪᠤ ᠷᠤᠭᠤ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠶᠢᠨ ᠠᠷᠭᠠ ᠭᠡᠵᠢ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷ ᠡᠰᠡ ᠬᠡᠯᠡᠭᠡᠳ ᠴᠢᠭᠤᠯᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠡᠰᠡ ᠢᠷᠡᠪᠡ
namai urbaji gēd: bariy-a getele[=getel-e] arγalaji[=arγalaju] γarba: tegün-ü qoyina luu jil-dü bügüdeger jöbsiy-e-jü[=jöbsi yejü] ači baγatur namai ali bu ruγu bolqu-yin arγ-a geji čiγulγan-u jar ese keleged čiγulγan-du ese irebe.
7
ᠴᠥᠭᠡᠬᠦᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠵᠤ ᠨᠡᠭᠦᠯᠭᠡᠵᠦ ᠠᠪᠠᠢᠪᠠ ᠠᠳᠠᠭᠤ ᠠᠳᠤᠭᠤ ᠪᠣᠰᠬᠤᠯ ᠪᠣᠰᠬᠠᠭᠤᠯ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠢ ᠠᠪᠤᠭᠠᠳ ᠦᠯᠦ ᠥᠭᠭᠦᠳᠡᠭ ᠭᠡᠵᠢ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ
čögekür tayiji-yi quriyaju negülgejü abaciba adaγu[=aduγu] bosqul[=bosqaγul] qoyar-i abuγad ülü öggüdeg geji dorji blam-a.
8
ᠠᠨᠠᠨᠳᠠ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠳᠤ ᠮᠠᠭᠤᠳᠬᠠᠶᠠᠳ ᠪᠢᠳᠠ ᠠᠢ ᠳᠤ ᠠᠭᠤᠷᠯᠠᠬᠤ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠮ ᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ
ananda k:iy-a-du maγudqayad bida aci-du aγurlaqu bayinam gegsen-dü dorji blam-a.
9
ᠠᠨᠠᠨᠳᠠ ᠬᠢᠶᠠ ᠬᠣᠷᠢᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠯᠭᠠᠭᠠᠳ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠭᠦᠭᠲᠦᠨ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠳᠮᠠ ᠪᠣᠰᠬᠤ ᠶᠢ ᠪᠣᠰᠤᠭᠤ ᠶᠢ ᠢᠯᠡᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦ ᠪᠢ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠢ ᠥᠮ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠪᠡ
ananda k:iy-a qoriju bayilγaγad mal kümün tegüskejü öggügtün gejü badm-a bosqu-yi[=bosuγu-yi] ilegegsen-dü bi abuγsan mal kümün-i cöm tegüskejü ögbe.
10
ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠳᠠᠶᠢᠢᠩ ᠬᠠᠲᠠᠨ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠠᠪᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠠᠯ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠢ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯᠠ ᠲᠡᠭᠦᠰᠬᠡᠵᠦ ᠥᠭᠭᠦᠭᠡ ᠡᠳᠦ
dalai dayicing qatan baγatur nada-ača abuγsan mal kümün-i edüge boltal-a tegüskejü öggüge-edü.
11
ᠨᠠᠮᠠᠢ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠬᠠᠨ ᠳᠦ ᠤᠷᠪᠠᠪᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠠᠬᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠮᠢᠨᠢ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠥᠰᠢᠶ ᠡ ᠲᠡᠢ ᠠᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠰᠠᠨᠠᠭᠠ ᠦᠭᠡᠢ
namai amuγulang qan-dü urbaba gejü aq-a degü[=degüü] mini nadur ösiy-e-tei aci baγatur nadur qoyar sanaγ-a ügei.
12
ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠢᠶᠠᠨ ᠬᠡᠷᠡᠮ ᠦᠨ ᠲᠡᠷ ᠡ ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠠᠯᠠ ᠲᠠᠯᠠ ᠭᠠᠷᠤᠶᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠳᠣᠷᠵᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ
nutuγ-iyan kerem-ün ter-e[=tere] tala[=tal-a] γaruy-a gejü dorji blam-a.
14
ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠦᠭᠡ ᠳᠡᠯᠡᠬᠡᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠤ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠥᠮ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠭᠡᠷ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯᠠ
blam-a k:iy-a-yin üge delekei dak:in-i[=dak:in-u] amitan cöm nigen ger bolju bayital-a.
15
ᠶᠡᠬᠡ ᠣᠷᠭᠤᠨ ᠠᠬᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠡᠡ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠡᠡ ᠰᠠᠯᠤᠭᠠᠳ ᠬᠡᠷᠡᠮ ᠦᠨ ᠲᠡᠷᠡ ᠲᠠᠯᠠ ᠭᠠᠷᠤᠶᠠ ᠭᠡᠭᠢ ᠭᠢ ᠭᠡᠭᠢ ᠶᠢ ᠲᠠᠨ ᠢ ᠲᠠᠨᠢ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠳᠦᠷ ᠦᠯᠦ ᠵᠣᠬᠢᠯᠳᠤᠬᠤ ᠪᠣᠯᠤᠮᠤ
yeke orγun aq-a degü-ece[=degüü-ece] saluγad kerem-ün ter-e tala γaruy-a gegci-gi[=gegci-yi] tan-i[=tani] boγda ejen sedk:il-dür ülü jokilduqu bolumu.
16
ᠲᠦᠷ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠢ ᠥᠭᠦᠳᠦ ᠥᠭᠡᠳᠡ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯᠠ ᠪᠠᠶᠢᠭᠲᠤᠨ ᠭᠡᠵᠦ ᠬᠣᠷᠢᠪᠠᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠤᠨ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢᠨᠠᠷ ᠤᠨ ᠳᠣᠲᠤᠷᠠ ᠨᠡᠩ ᠤᠷᠢᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠳᠤ ᠠᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠨᠠᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠢᠯᠡᠭᠦ ᠢᠯᠡᠭᠦᠦ ᠨᠢᠶᠲᠠ ᠪᠠᠲᠤ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠥᠭᠡᠳᠡ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨᠠ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠨᠡᠨ ᠯᠤᠭᠠ ᠤᠢᠷᠠᠯᠳᠤᠬᠤᠢ ᠠᠭ ᠲᠤᠷ ᠡᠪᠦᠭᠡᠨ ᠪᠢ ᠵᠢᠳᠬᠦᠵᠦ ᠬᠦᠷᠦᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨᠡ ᠠᠯᠢ ᠰᠠᠨᠠᠭᠰᠠᠨ ᠦᠭᠡ ᠪᠡᠨ ᠥᠮ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠶᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠢᠯᠡ
tür: bancen-i ögüdü[=ögede] boltal-a bayiγtun gejü qoriba,köke naγur-un noyad tayijinar-un dotur-a neng urida-ača boγda qaγan-du aci baγatur nada-ača ilegü[=ilegüü] niyta batu kümün ügei: bancen ögede bolju iregsen-ü qoyin-a boγda qaγan bancen-luγ-a uciralduqui caγ-tur ebügen bi jidküjü kürüged yeke-yin gegen-e ali sanaγsan üge-ben cöm ayiladqay-a gejü bile.
17
ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠨᠠᠰᠤᠨ ᠮᠢᠨᠤ ᠳᠠᠯᠠᠨ ᠲᠠᠪᠤᠨ ᠬᠦᠷᠪᠡ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨᠡ ᠪᠠᠷᠠᠯᠬᠠᠨ ᠬᠦᠷᠦ ᠢᠳᠠᠬᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠣᠯᠠᠨ ᠠᠬᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠳᠡᠭᠦᠦ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠤᠷᠪᠠᠪᠠ ᠭᠡᠵ ᠬᠡᠯᠡᠭᠳᠡᠭᠡᠳ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠦᠬᠦᠪᠡᠰᠦ ᠶᠡᠷᠦ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠳᠡ ᠶᠡᠬᠡᠳᠡ ᠭᠣᠮᠤᠳᠠᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ ᠡᠭᠦᠨ ᠮᠢᠨᠢ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳ
edüge nasun minu dalan tabun kürbe ejen-ü gegen-e barālqan kürcü cidaqu ügei olan aq-a degü-degen[=degüü-degen] urbaba gej kelegdeged: boγda qaγan-u qayir-a jarliγ-i sonusul ügei ükübesü yerü sedkil-dü yeke-de[=yekede] γomudaqu metü egün mini boγda ejen-ü gegen-degen ayilad ayilad: