Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Dalai Bagatur

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ ᠤᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠤᠨ ᠤᠴᠢᠷ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠦ ᠡᠨᠳᠡ ᠡᠴᠡ ᠲᠢᠳᠦ ᠶᠢᠨ ᠤᠷᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠦᠭᠡᠰ ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠭᠰᠠᠨ ᠲᠠᠢ ᠰᠢᠨᠢᠩ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠪᠠ ᠶᠡᠷᠦ ᠬᠣᠲᠠ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠢ ᠤᠷᠪᠠᠭᠤᠯᠠ ᠬᠡᠷ ᠵᠠᠬᠢᠷᠬᠤ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠵᠠᠷᠭᠤᠴᠢ ᠪᠣᠯᠵᠠᠭᠰᠠᠨ ᠦᠭᠡ ᠪᠡᠷ ᠢᠶᠡᠨ ᠰᠠᠭᠤᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠣᠳᠤᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠤᠴᠢᠷ ᠤᠳ ᠢ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤ ᠲᠠ ᠲᠢᠳᠦ ᠶᠢ ᠶᠡᠬᠡ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠬᠦᠷᠴᠦ ᠳᠠᠶᠢᠯᠠᠵᠤ ᠲᠣᠭᠲᠠᠭᠠᠬᠤᠢ᠎ᠠ ᠣᠶᠢᠷᠠᠲᠤᠭᠰᠠᠨ ᠪᠠ ᠰᠢᠨᠢᠩ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠤᠷᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠲᠡᠨᠳᠡ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠪᠦᠦ ᠣᠷᠤ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠢ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢ ᠰᠢᠴᠤᠸᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠣᠷᠤᠬᠤ ᠬᠡᠷᠡᠭ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠ ᠬᠤᠰᠢᠪᠠ ᠲᠠᠨ ᠢ ᠬᠣᠶᠢᠰᠢ ᠠᠪᠴᠤ ᠣᠳᠪᠠ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠯᠦᠭᠡ ᠪᠠᠰᠠ ᠶᠠᠩ ᠵᠤᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠳᠤ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠢ ᠬᠠᠯᠢᠳᠴᠤ ᠣᠷᠤᠵᠤ ᠳᠣᠲᠤᠭᠠᠳᠤ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠳᠦᠷ ᠬᠣᠣᠷ ᠬᠢᠪᠡ ᠭᠡᠵᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠢ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠲᠠᠢ ᠸᠠᠩ ᠹᠤ ᠴᠠᠨ ᠤ ᠤᠷᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢᠶᠠᠷ ᠰᠢᠨᠢᠩ ᠦᠨ ᠳᠣᠲᠤᠭᠠᠳᠤ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠢ ᠴᠥᠮ ᠤᠷᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠰᠠᠨᠠᠪᠠ ᠵ᠎ᠠ ᠲᠠ
degedü qaγan-u gegen-e dalai baγatur-un ayiladqal-un učir, biden-ü ende-eče tidü-yin urbaγsan üges sonusuγsan-tai sining dakin ba yerü qota dakin-i urbaγula ker jakirqu kiged jarγuči boljaγsan üge-ber-iyen saγul ügei oduγsan-u učir-ud-i ayiladqaγsan-u qariγu ta, tidü-yi yeke čerig kürčü dayilaju toγtaγaqui-a oyiratuγsan ba sining dakin urbaγsan ügei-yin tulada tende čerig büü oru kemegsen kiged biden-i čerig-i sičuwan-dur oruqu kereg ügei-yin tula qusiba-tan-i qoyisi abču odba kemegsen lüge basa yang jun-u ayiladqal-du biden-i qalidču oruju dotuγadu tüsimel-dür qoor kibe geji[=gejü] bayinai kemegsen jarliγ-tai wang fu čan-u urbaγsan-iyar sining-ün dotuγadu γajar-i čöm urbaγsan metü sanaba j-a ta.
2
ᠲᠡᠶᠢᠮᠦ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢᠨᠠᠷ ᠲᠤᠷ ᠡᠳᠡᠭᠡᠷ ᠤᠴᠢᠷ ᠢ ᠤᠬᠠᠭᠤᠯᠵᠤ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠨ ᠲᠠᠲᠠᠲᠤᠭᠠᠢ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠦᠵᠡᠭᠡᠳ ᠨᠢᠭᠲᠠ ᠰᠣᠨᠤᠰᠪᠠ ᠪᠢᠳᠡ ᠲᠡᠭᠦᠪᠡᠷ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠶᠡᠨ ᠲᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠲᠠᠲᠠᠭᠠᠳ ᠦᠳᠯᠡᠨ ᠰᠠᠭᠤᠨ ᠪᠤᠢ
teyimü ügei-yin tulada köke naγur dakin tayijinar-tur edeger učir-i uqaγulju čerig-iyen tatatuγai kemegsen jarliγ-i üjeged niγta sonusba bide tegüber čerig-iyen tan-u jarliγ-iyar tataγad üdlen saγun bui.
3
ᠬᠡᠷᠪᠡ ᠬᠢᠲᠠᠳ ᠤᠨ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠨᠠᠭᠰᠢ ᠬᠠᠯᠢᠳ ᠤᠨ ᠢᠷᠡᠭᠡᠳ ᠳᠣᠲᠤᠷᠠᠬᠢ ᠬᠡᠶᠢᠳ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠲᠥᠪᠡᠳ ᠢ ᠱᠣᠭᠯᠠᠪᠠᠰᠤ ᠦᠯᠦ ᠬᠠᠷᠠᠰᠬᠤ ᠠᠷᠭ᠎ᠠ ᠦᠭᠡᠢ ᠠᠮᠤᠢ
kerbe kitad-un čerig inaγsi qalid-un ireged doturaki keyid kiged töbed-i šoγlabasu ülü qarasqu arγ-a ügei amui.
4
ᠲᠡᠳᠡᠨ ᠳᠦᠷ ᠦᠯᠦ ᠬᠠᠯᠢᠳᠬᠤ ᠪᠥᠭᠡᠳ ᠲᠤᠰ ᠲᠠᠭᠠᠨ ᠬᠢᠲᠠᠳ ᠤᠨ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠢᠷᠡᠪᠡᠰᠦ ᠪᠡᠷ ᠲᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠠᠴᠠ ᠮᠠᠭᠠᠳ ᠢ ᠢᠷᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠦᠳᠯᠡᠨ ᠰᠠᠭᠤᠮᠤ
teden-dür ülü qalidqu böged tus taγan kitad-un čerig irebesü ber tan-u jarliγ-ača maγad-i iretel-e üdlen saγumu.
5
ᠪᠠᠰᠠ ᠶᠠᠩ ᠵᠤᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢ ᠤᠴᠢᠷ ᠢ ᠣᠯᠤᠯᠴᠠᠬᠤ ᠦᠭᠡᠰ ᠢ ᠵᠠᠷᠭᠤᠴᠢ ᠳᠤ ᠬᠡᠯᠡᠭᠰᠡᠨ᠎ᠡ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠣᠯᠤᠯᠴᠠᠬᠤ ᠪᠣᠯᠪᠠ
basa yang jun-u ayiladqaγsan-i učir-i olulčaqu üges-i jarγuči-du kelegsen-e qoyin-a olulčaqu bolba.
6
ᠡᠨᠳᠡ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠢ ᠰᠦᠪᠡ ᠰᠦᠪᠡ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠭᠠᠷᠴᠤ ᠪᠠᠶᠢᠬᠤ ᠳᠤ ᠬᠤᠤᠵᠠᠤ ᠤᠷᠪᠠᠭᠠᠳ ᠳᠠᠷᠵᠢᠶ ᠠ ᠶᠢ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠬ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠴᠡᠷᠢᠭ ᠲᠦᠷ ᠬᠠᠯᠢᠳᠴᠤ ᠬᠡᠰᠡᠭ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠢ ᠠᠯᠠᠪᠠ
ende biden-i sübe sübe-degen γarču bayiqu-du quujau urbaγad darjiy-a-yi-yin jaq-a-yin čerig-tür qalidču keseg kümün-i alaba.
7
ᠲᠡᠳᠡᠭᠡᠷ ᠤᠷᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠬᠣᠲᠠ ᠶᠢ ᠠᠨᠤ ᠣᠷᠤᠭᠤᠯᠵᠢ ᠣᠷᠤᠭᠤᠯᠵᠤ ᠶᠠᠩ ᠵᠤᠩ ᠤᠨ ᠭᠠᠷ ᠲᠤᠷ ᠥᠭᠪᠡ ᠪᠠᠰᠠ ᠮᠡᠳᠡᠭᠦᠯᠬᠦ ᠦᠭᠡ ᠶᠢ ᠵᠠᠷᠭᠤᠴᠢ ᠠᠮᠠᠪᠠᠷ ᠠᠮᠠ ᠪᠠᠷ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠪᠤᠢ
tedeger urbaγsan-u qota-yi anu oruγulji[=oruγulju] yang jung-un γar-tur ögbe, basa medegülkü üge-yi jarγuči amabar[=ama-bar] ayiladqaqu bui.
8
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠣᠨ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠨ ᠰᠠᠷᠠᠶᠢᠨ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠶᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ᠎ᠡ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠡᠷᠬᠢᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠳᠠᠢ ᠲᠤᠬᠠᠢ ᠰᠣᠩᠭᠣᠲᠤ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠱᠠᠯᠠᠢ ᠢᠰᠠᠩᠭᠠ ᠴᠠᠨᠳᠠᠭᠠᠢ ᠲᠠᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ
engke amuγulang-un arban dörbedüger on, namur-un terigün sarayin[=sar-a-yin] sin-e-yin dörben-e bičig-ün erkin tüsimel badai, tuqai, songγotu, bičig-ün ded tüsimel šalai, isangγa, čandaγai-tan ayiladqaba.