Letter of Dalai qan 1693
Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
2
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠥᠯᠮᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨᠡ ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠢ ᠪᠠᠷᠢᠭᠴᠢ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠥᠴᠢᠪᠡ
degedü yeke qaγan-u ölmei-yin gegen-e šajin-i bariγči dalai qaγan öčibe.
3
ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠪᠡᠶᠡ ᠨᠠᠷᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠪᠦᠬᠦᠨ ᠢ ᠴᠣᠭ ᠳᠤᠷ ᠠᠭᠰᠠᠨ ᠠᠴᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠮᠥᠩᠭᠦᠨ ᠦ ᠳᠣᠩᠮᠤ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠲᠣᠷᠭᠠ ᠯᠤᠭᠠ ᠰᠡᠯᠲᠡ ᠶᠢ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠴᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠤᠭᠡᠢ ᠪᠠᠶᠠᠰᠬᠤᠯᠠᠩ ᠣᠯᠪᠠᠢ
yeke qaγan-u bey-e naran metü amitan bükün-i čoγ-dur aγsan-ača jarliγ bičig-ün ayimaγ beleg mönggün-ü dongmu, arban qoyar torγ-a luγ-a selte-yi soyurqaγsan-dur čaγlasi ugei bayasqulang olbai.
4
ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠬᠦᠢ ᠠᠤᠭᠠ ᠪᠡᠷ ᠪᠢ ᠴᠦ ᠮᠡᠨᠳᠦ ᠠᠮᠤᠢ
dalai blam-a-yin nigülesküi auγ-a ber bi čü mendü amui.
5
ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠡᠷ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠢ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠬᠤ ᠶᠢ ᠲᠠᠭᠠᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠪᠢ ᠴᠦ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠶᠠᠰᠪᠠ
mön kü qaγan-ber qamuγ amitan-i amuγulqu-yi taγalaγsan-dur bi čü daγan bayasba.
6
ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠢ ᠪᠠᠷᠢᠭᠴᠢ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠡᠷ ᠮᠠᠨᠳᠤ ᠢᠵᠠᠭᠤᠷ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠲᠡᠨ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠢᠶᠠᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠳᠤᠷ ᠡᠷᠭᠦᠭᠡᠳ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠶᠢ ᠪᠡᠭᠡᠵᠢᠨ ᠳᠦ ᠵᠠᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠲᠡᠨ ᠡᠴᠡ ᠲᠥᠷᠦᠡ ᠰᠠᠰᠢᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠳᠦᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨᠠ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠡᠷᠭᠦᠬᠦ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠯ ᠰᠣᠶᠤᠭᠰᠠᠭᠠᠷ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠭᠤ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠠᠨᠤ ᠬᠡᠵᠢᠶᠡ ᠠᠬᠤᠢ ᠢᠨᠠᠷᠤ ᠮᠥᠨ ᠪᠤᠢ ᠵᠠ
šajin-i bariγči nomun qaγan-ber mandu ijaγur ündüsün terigüten qamuγ-iyan dalai blam-a dur ergüged, dalai blam-a yi begejin dü jalaγsan terigüten-eče törü-e sasin nigeddüged, yeke qaγan-a beleg ergükü kiged, soyurqal, soyuγsaγar sayin nayiramdaγu boluγsan anu kejiy-e aqui inaru mön bui j-a.
7
ᠪᠣᠰᠣᠭᠲᠤ ᠬᠠᠨ ᠭᠡᠭᠡᠳ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠷᠵᠡ ᠪᠲᠰᠤᠨ ᠳᠠᠮᠪᠠ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠡᠪᠳᠡᠷᠡᠯᠳᠦᠬᠦᠢ ᠴᠠᠭ ᠳᠤᠷ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠵᠦᠭ ᠡᠴᠡ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠳᠦᠷ ᠳᠡᠮᠨᠡᠯᠳᠦᠬᠦ ᠬᠡᠷᠡᠭ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦᠷ ᠴᠦ ᠪᠢᠳᠡᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠡᠰᠢ ᠪᠡᠷ ᠭᠠᠷᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠰᠳᠢᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠤᠨ ᠶᠣᠰᠤᠭᠠᠷ ᠬᠡᠨ ᠢ ᠳᠮᠨᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦᠶᠡ ᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠡᠷᠡ ᠬᠦ ᠮᠥᠨ ᠪᠣᠰᠤᠭ ᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠣᠷᠴᠢᠷ ᠤᠨ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠵᠠᠬᠢᠶᠠ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠲᠣᠭᠲᠤᠭᠠᠪᠠᠢ
bosoγtu qan geged[=kiged], rje btsun damba qoyar ebdereldüküi čaγ-dur qoyar jüg-eče biden dür demneldükü kereg kemegsen-dür čü biden dalai blam-a kiged tegün-i esi-ber γarγaγsan sdiba-yin jarliγ-un yosuγar ken-i dеmnеl ügegüy-e aγsan tere kü mön, bosuγ-tu qaγan-i orčir-un qamuγ jakiy-a sedkil degen toγtuγabai.
8
ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠭᠠᠷ ᠤᠨ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠰᠠᠭᠤᠷᠢᠨ ᠴᠢ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠽᠡ ᠳᠪᠠᠩ ᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠪᠤᠢ ᠠᠮᠤᠢ
jegün γar-un nutuγ saγurin či edüge ze dbang rabdan-dur bui amui.
9
ᠪᠣᠱᠣᠭᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠴᠤ ᠨᠢᠳᠦᠨᠦᠨ ᠬᠠᠯᠬ ᠠ ᠶᠢ ᠨᠡᠬᠡᠬᠦᠶᠡ ᠥᠭᠡᠳᠡ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠴᠠᠭ ᠤᠨ ᠶᠣᠰᠤᠭᠠᠷ ᠬᠠᠯᠬ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠳᠤᠷ ᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢᠨᠦ ᠪᠤᠰᠤ ᠭᠠᠵᠠᠷᠠ ᠥᠭᠡᠳ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠤᠢ ᠵᠠ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠮᠤᠢ
bošoγtu qaγan ču nidünün qalq-a-yi nekeküy-e ögede boluγsan čaγ-un yosuγar qalq-a-yin nutuγ-dur aγsan inü busu γajar-a öged bolqu ügei bui j-a kemen sedkimui.
10
ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠵᠡᠭᠦᠨ ᠭᠠᠷ ᠭᠡᠭᠡᠳ ᠲᠣᠷᠭᠤᠤᠳ ᠠᠶᠤᠸᠠ ᠬᠸᠢ ᠰᠡᠯᠲᠡ ᠭᠤᠷᠪᠠᠭᠤᠯᠠ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠥᠭᠯᠢᠭᠡ ᠶᠢᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠠᠴᠠ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠰᠠᠰᠢᠨ ᠢ ᠪᠠᠷᠢᠭᠴᠢ ᠨᠣᠮ ᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠡᠷ ᠡᠷᠭᠦᠭᠰᠡᠨ ᠲᠠᠬᠢᠯ ᠤᠨ ᠤᠯᠤᠰ ᠮᠡᠲᠦ ᠮᠥᠨ ᠪᠤᠢ
qoyar ayimaγ jegün γar geged, torγuud ayuva kvi selte γurbaγula dalai blam-a-yin öglige-yin ejen boluγsan ača bolqu sasin-i bariγči nom-un qaγan ber ergügsen takil-un ulus metü mön bui.
11
ᠨᠣᠮ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠴᠦ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠳᠤᠷ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠢᠯᠡᠷᠬᠡᠶᠡ ᠵᠥᠪ ᠳᠦᠷ ᠠᠪᠤᠨ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠳᠡ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠵᠦ ᠶᠢᠨ ᠦᠢᠯᠡ ᠳᠦᠷ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠳᠤᠷ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠯᠤᠭᠠ ᠢᠯᠭᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠡᠨᠡ ᠡᠷᠬᠡ ᠥᠭᠲᠡᠭᠰᠡᠨ ᠰᠳᠢᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠠᠴᠠ ᠦᠯᠦ ᠳᠠᠪᠠᠳᠠᠭ ᠤᠨ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠢᠨᠠᠭᠰᠢ ᠬᠥᠨᠦᠭᠡᠨ ᠡᠰᠡ ᠢᠷᠡᠪᠡᠰᠦ ᠴᠢᠨᠠᠭᠰᠢ ᠬᠡᠨ ᠳᠦᠷ ᠬᠣᠣᠷ ᠬᠢᠬᠦ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠢ ᠳᠡᠮᠨᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢᠶᠡᠷ ᠬᠤᠳᠬᠤᠬᠤᠢ ᠶᠢ ᠤᠷᠢᠳᠠ ᠴᠤ ᠦᠢᠯᠡᠳᠦᠭᠰᠡᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠥᠭᠡᠳ ᠬᠠᠷᠢᠨ ᠪᠠᠰᠠ ᠦᠢᠯᠡᠳᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠴᠦ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠡᠨᠴᠡᠨ ᠬᠤᠲᠤᠭᠲᠤ ᠳᠤᠷ ᠴᠤ ᠶᠡᠬᠡ ᠰᠦᠰᠦᠭᠯᠡᠨ ᠦᠢᠯᠡᠳᠬᠦ ᠮᠠᠭᠠᠳ
nom yirtinčü qoyar-dur dalai blam-a yin soyurqaγsan jarliγ-i ilerkey-e jöb-dür abun, edüge-de yirtinjü-yin üile-dür dalai blam-a dur, qoyar blam-a luγ-a ilγal ügei ene erke ögtegsen sdiba-yin jarliγ-ača ülü dabadaγ-un tulada inaγsi könügen ese irebesü činaγsi ken-dür qoor kikü kiged, nigen-i demnegsen-iyer qudququi-yi urida ču üiledügsen ügei böged, qarin basa üiledküi sedkil čü ügei, be’nče’n qutuγtu-dur ču yeke süsüglen üiledkü maγad.
12
ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠡᠷ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠤᠨ ᠬᠠᠷᠢᠭᠤ ᠥᠴᠢᠬᠦ ᠶᠢ ᠡᠰᠡ ᠮᠡᠳᠡᠨ ᠥᠴᠢᠭᠰᠡᠨ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨᠡ ᠶᠠᠭᠤᠨ ᠦᠯᠦ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠳᠠᠬᠤᠢ ᠬᠠᠷᠢᠨ ᠪᠠᠰᠠ ᠷᠢᠷᠦᠳᠡ ᠴᠦ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠨᠢᠭᠡᠳᠳᠦᠭᠰᠡᠨ ᠦ ᠡᠪᠲᠡᠨᠡ ᠶᠣᠰᠤᠭᠠᠷ ᠵᠠᠬᠢᠶᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠰᠤᠯᠠᠳᠠ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬᠠᠭᠳᠠᠬᠤᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠤᠢ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠬᠡᠯᠬᠢᠶᠡᠯ ᠦᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠪᠠᠭ ᠴᠡᠩᠮᠡ ᠯᠦᠭᠡ ᠰᠡᠯᠲᠡ ᠣᠨᠴᠣ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠳᠦᠷ ᠲᠣᠳᠤᠳᠤᠭᠰᠡᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠤᠯᠤᠰ ᠪᠢᠴᠢᠨ ᠵᠢᠯ ᠦᠨ ᠮᠣᠩᠭᠠᠯ ᠤᠨ ᠵᠢᠷᠭᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨᠡ ᠳᠡ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠠ ᠠᠴᠠ ᠡᠷᠭᠦᠪᠡ
mön kü yeke qaγan ber soyurqaγsan jarliγ-un qariγu öčikü-yi ese meden öčigsen bolbasu gegen-e yaγun ülü ayiladdaqui, qarin basa rirüde čü šasin törü nigeddügsen-ü ebten-e yosuγar jakiy-a jarliγ-i sulada soyurqaγdaqui bičig-i ayiladqui beleg erdeni kelkiyel-ün ayimaγ baγ čengm-e lüge selte ončo bičig-dür todudugsen metü ulus bičin jil-ün mongγal-un jirγuduγar sar-a-yin sine-de burqan-u γajar-a-ača ergübe.