Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Lubsangümbü

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠯᠤᠪᠰᠠᠩ ᠭᠦᠨᠪᠦᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ
ûled-ün[=ögeled-ün] lubsang-günbüyin ayiladqaγsan bičig.
2
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠭᠡᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠡᠷᠭᠦᠪᠡ
degedü qaγan-i gegegen-e ergübe.
3
ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠢ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠯᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠨ ᠠᠯᠠᠭᠠᠨ ᠢᠶᠠᠨ ᠬᠠᠪᠰᠤᠷᠴᠤ ᠰᠥᠭᠦᠳᠦᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ
amuγulang boγda qaγan ejen-i gegen-e alaγan-ban[=alaγan-iyan] qabsurču sögüdün ayiladqaba.
4
ᠠᠯᠳᠠᠷ ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠡᠷ᠎ᠡ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠵᠦᠭ ᠳᠦᠷ ᠵᠦᠭ ᠲᠦᠷ ᠳᠠᠭᠤᠷᠢᠰ ᠤᠨ ᠳᠠᠭᠤᠷᠢᠰᠤᠨ ᠠᠯᠢᠪᠠ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠢ ᠲᠡᠭᠰᠢ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠦᠨ ᠠᠰᠠᠷᠠᠵᠤ ᠠᠷᠢᠭᠤᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠰᠦᠮᠡᠷ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠠᠲᠤᠳᠬᠠᠨ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠥᠯᠮᠢ ᠥᠯᠮᠡᠢ ᠪᠠᠲᠤᠳ ᠤᠨ ᠳᠡᠯᠭᠡᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠰᠣᠨᠤᠰᠴᠤ
aldar yeke ner-e arban jüg-dür[=jüg-tür] daγuris-un[=daγurisun] aliba amitan-i tegsi nigülesün asaraju ariγun šasin törü-yi sümer metü batudqan amuγulang ölmi[=ölmei] batud-un delgeregsen-i sonusču.
5
ᠠᠶ᠎ᠠ ᠥᠴᠦᠬᠡᠨ ᠪᠢ ᠠᠷᠠᠰᠤᠨ ᠤ ᠰᠢᠷ᠎ᠠ ᠬᠥᠳᠡᠯᠭᠡᠨ ᠪᠠᠶᠠᠰᠪᠠ
ay-a öčüken bi arasun-u sir-a ködelgen bayasba.
6
ᠥᠪᠡᠷ ᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠬᠠᠨ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠡᠴᠡ ᠥᠰᠢᠶᠡᠲᠦ ᠳᠠᠶᠢᠰᠤᠨ ᠭᠠᠯᠳᠠᠨ ᠪᠣᠱᠤᠭ ᠳᠤ ᠶᠢᠨ ᠪᠣᠱᠤᠭᠲᠤ ᠶᠢᠨ ᠦᠢᠯᠡᠪᠡᠷ ᠦᠢᠯᠡ ᠪᠡᠷ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠤ ᠡᠳᠦᠷ ᠰᠥᠨᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢᠶᠡᠨ ᠵᠣᠪᠠᠵᠤ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠬᠤᠪᠢ ᠵᠠᠶᠠᠭᠠᠨ ᠮᠢᠨᠢ ᠶᠠᠮᠠᠷ ᠪᠣᠯᠪᠠ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯᠠ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠲᠩᠷᠢ ᠮᠡᠲᠦ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠪᠠᠭᠤᠯᠭᠠᠵᠤ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠪᠠᠶᠢᠬᠤᠶᠢᠳᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠶᠢᠬᠤᠢ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠠᠯᠪᠠ ᠱᠠᠩ ᠦᠷᠭᠦᠯᠵᠢᠳᠡ ᠬᠦᠷᠭᠡᠳᠡᠭ ᠪᠢᠯᠡ
öber-ün yeke nutuγ qan ečige-eče ösiyetü dayisun galdan bošuγ-du-yin[=bošuγtu-yin] üileber[=üile-ber] qaγačaju edür söni ügei sedkil-iyen jobaju edüge qubi jayaγan mini yamar bolba gejü bayitala[=bayital-a], tngri metü degedü qaγan-i jarliγ, dalai blam-a-yin gegen-e jarliγ baγulγaju dörben oyirad-un ejen bolju bayiquyidaγan[=bayiqui-daγan] dakin dakin alba šang ürgüljide kürgedeg bile.
7
ᠴᠢᠨᠤ ᠬᠠᠭᠤᠴᠢᠨ ᠥᠭᠯᠢᠭᠡ ᠶᠢᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠦᠷᠡᠨ ᠦᠷ᠎ᠡ ᠯᠤᠪᠰᠠᠩ ᠭᠦᠮᠪᠦ ᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠳᠤ ᠠᠮᠤᠷ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠵᠢᠭᠠᠵᠤ ᠡᠪᠳᠡᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠵᠣᠪᠠᠭᠰᠠᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢ ᠢᠨᠤ ᠠᠮᠠᠷᠠᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠣᠯᠭᠠᠶ᠎ᠠ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢ ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠭᠠᠳ
činu qaγučin öglige-yin ejen-ü üren[=ür-e], lubsang-gümbü-rabdan-du amur nutuγ jiγaju, ebderegsen törü jobaγsan sedkil-i inu amaraqu metü bolγay-a kemegsen jarliγ-i sonusuγad.
8
ᠡᠪᠳᠡᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠥᠷᠦᠪᠡᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠪᠡᠨ ᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠠᠶᠠᠰᠤᠨ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯᠠ ᠪᠠᠶᠢᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠢᠷᠡᠵᠦ ᠴᠠᠮᠠᠶᠢ ᠰᠡᠴᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠦᠷᠡᠨ ᠦᠷ᠎ᠡ ᠭᠡᠵᠦ ᠥᠷᠦᠰᠢᠶᠡᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢᠶᠡᠷ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠳᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠪᠠᠭᠤᠯᠭᠠᠵᠤ ᠴᠢᠮᠠᠳᠤ ᠪᠢᠳᠡ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠵᠢᠭᠠᠵᠤ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠᠯᠠᠨᠠᠢ ᠭᠡᠬᠦᠳᠦ ᠭᠡᠬᠦ ᠳᠦ ᠦᠯᠡᠮᠵᠢ ᠪᠠᠶᠠᠰᠬᠤᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢᠶᠡᠷ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠮᠠᠨᠢ ᠮᠠᠨ ᠤ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠦᠢᠯᠡ ᠢᠷᠡᠵᠢ ᠢᠷᠡᠵᠦ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠣᠭᠳᠠ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠪᠡ
ebderegsen törüben[=törü-ben] oluγsan metü bayasun bayitala[=bayital-a] degedü qaγan-i jarliγ-iyar sayid irejü, čamayi sečen qaγan-i üren[=ür-e] gejü örüsiyeküi sedkil-iyer dalai blam-a-du jarliγ baγulγaju čimadu, bide namur nutuγ jiγaju qayiralanai geküdü[=gekü-dü] ülemji bayasqui sedkil-iyer, degedü qaγan-i jarliγ, dalai blam-a-yin jarliγ-iyar, mani[=man-u] sayin üile ireji[=irejü] qoyar boγda namayi nigülesbe.
9
ᠪᠣᠯᠪᠠ ᠴᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠡᠨᠡ ᠵᠢᠯᠳᠦ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠨᠡᠭᠦᠶ᠎ᠡ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠰᠠᠨᠠᠪᠠᠴᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠠᠳᠠᠭᠤ ᠤᠯᠤᠰ ᠮᠠᠨᠢ ᠲᠠᠷᠢᠶ᠎ᠠ ᠲᠠᠷᠢᠵᠢ ᠲᠠᠷᠢᠵᠤ ᠲᠡᠮᠡᠭᠡᠨ ᠮᠠᠨᠢ ᠡᠪᠡᠴᠢᠲᠡᠢ ᠡᠪᠡᠳᠴᠢᠲᠡᠢ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤ ᠡᠨᠡ ᠵᠢᠯᠳᠦ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠨᠡᠭᠦᠵᠦ ᠴᠢᠳᠠᠬᠤ ᠦᠭᠡᠢ ᠡᠰᠡᠷᠭᠦ ᠵᠢᠯᠳᠦ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠨᠡᠭᠦᠶ᠎ᠡ ᠭᠡᠵᠦ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠲᠤ ᠮᠡᠳᠡᠭᠦᠯᠵᠢ ᠮᠡᠳᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠪᠢᠯᠡ
bolba ču jarliγ-iyar ene jildü[=jil-dü] negüy-e kemen sanabaču, ügei yadaγu ulus mani tariy-a tariji[=tariju], temegen mani ebečitei[=ebedčitei] boluγsan-du ene jildü[=jil-dü] negüjü čidaqu ügei, esergü jildü[=jil-dü] negüy-e gejü sayid-tu medegülji[=medegüljü] bile.
10
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠡᠵᠡᠨ ᠡᠶᠢᠮᠢ ᠡᠶᠢᠮᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠢᠭᠦᠯᠡᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠡᠶᠢᠮᠢ ᠡᠶᠢᠮᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠᠨ ᠳᠤ
° degedü ejen eyimi[=eyimü] yeke nigülesügsen qoyin-a eyimi[=eyimü] yeke qayiran-du.
11
ᠪᠢ ᠦᠪᠡᠷ ᠢᠶᠡᠨ ᠡᠴᠢᠵᠦ ᠮᠥᠷᠭᠦᠬᠦ ᠪᠢᠯᠡ
bi über-iyen ečijü mörgükü bile.
12
ᠪᠡᠶ᠎ᠡ ᠮᠢᠨᠤ ᠮᠢᠨᠢ ᠵᠠᠬᠠᠨ ᠵᠢᠭᠠᠬᠠᠨ ᠲᠡᠶᠢᠮᠢᠶᠢᠨ ᠲᠡᠶᠢᠮᠦ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠ ᠠᠶᠢᠨᠠᠮ ᠠᠶᠤᠨᠠᠮ ᠪᠢ
bey-e minu[=mini] jaqan[=jiγaqan] teyimiyin[=teyimü-yin] tula ayinam[=ayunam] bi.
13
ᠮᠢᠨᠤ ᠪᠡᠶ ᠡ ᠯᠦᠭᠡ ᠢᠯᠭᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠢᠶᠠᠨ ᠢᠯᠡᠭᠡᠵᠦ
minu bey-e-lüge ilγal ügei sayid-iyan ilegejü.
14
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠡᠵᠡᠨ ᠢ ᠥᠷᠦᠰᠢᠶᠡᠬᠦᠢ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠤᠨ ᠨᠢᠭᠲᠠ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ ᠬᠠᠶᠢᠷ᠎ᠠ ᠰᠣᠨᠤᠰᠴᠤ ᠢᠷᠡᠭᠡᠵᠢ ᠢᠷᠡ ᠭᠡᠵᠦ ᠢᠯᠭᠡᠪᠡ ᠢᠯᠡᠭᠡᠪᠡ ᠪᠢ
degedü ejen-i örüsiyeküi jarliγ-un niγta qayira[=qayir-a] sonusču iregeji[=ire gejü] ilgebe[=ilegebe] bi.
15
ᠡᠷᠲᠡᠨ ᠡᠴᠡ ᠢᠨᠠᠭᠰᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳᠢᠶᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠮᠢᠨᠢ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠪᠠᠳᠠᠷᠢ ᠳᠤᠷᠠᠯ ᠭᠡᠭᠴᠢ ᠡᠶ ᠡ ᠪᠡᠷ ᠵᠠᠰᠠᠭᠴᠢ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠴᠠᠭ ᠳᠤ ᠴᠠᠭ ᠲᠤ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠨ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠪᠠᠷᠢᠵᠤ ᠲᠠᠨᠢᠭᠳᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠤᠢ
erten-eče inaγsi sayidiyan[=sayid-un] mini köbegün egün-i ečige badari dural gegči ey-e-ber jasaγči ° degedü qaγan-i čaγ-du[=čaγ-tu] amuγulang ayiladqan beleg bariju taniγdaγsan bui.
16
ᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠪᠡᠶ᠎ᠡ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠬᠠᠨ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠶᠡᠬᠡ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠠᠴᠠ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠤ
egün-i bey-e namayi qan ečige yeke nutuγ-ača qaγačaju.
17
ᠪᠡᠶ᠎ᠡ ᠮᠠᠨᠢ ᠪᠠᠭ᠎ᠠ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠮᠢᠨᠢ ᠵᠣᠪᠠᠵᠤ ᠶᠠᠪᠤᠬᠤ ᠴᠠᠭ ᠳᠤ ᠴᠠᠭ ᠲᠤ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠳᠠᠭᠠᠵᠤ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠮᠠᠨᠢ ᠦᠭᠡ ᠦᠢᠯᠡ ᠳᠦ ᠣᠷᠤᠯᠴᠠᠵᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠭᠢᠶᠢᠨ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠭ ᠤᠨ ᠲᠤᠯᠠ
bey-e mani baγ-a sedkil mini jobaju yabuqu čaγ-du[=čaγ-tu] namayi daγaju iregsen, edüge mani üge üile-dü orulčaju yabudagiyin[=yabudaγ-un] tula.
18
ᠡᠴᠢᠵᠦ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠰᠣᠨᠤᠰᠤᠨ ᠵᠠᠬᠢᠶ᠎ᠠ ᠠᠪᠴᠤ ᠢᠷᠡ ᠭᠡᠵᠦ ᠢᠯᠡᠭᠡᠪᠡ ᠪᠢ
ečijü ° degedü qaγan-i jarliγ sonusun jakiy-a abču ire gejü ilegebe bi.
19
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠤᠨ ᠲᠦᠰᠢᠯᠭᠡ ᠲᠦ ᠲᠦᠰᠢᠯᠭᠡ ᠳᠦ ᠨᠢᠭᠡ ᠪᠤᠤ ᠶᠢᠰᠦᠨ ᠮᠣᠷᠢ ᠲᠡᠰ ᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠤᠨ ᠠᠴᠠ ᠡᠷᠭᠦᠪᠡ
ayiladqal-un tüsilge-tü[=tüsilge-dü] nige buu, yisün mori tes balγasun-ača ergübe.