Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Lazang qan 1716

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠳᠡᠯᠡᠬᠡᠢ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠢ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠢᠶᠠᠷ ᠲᠡᠳᠬᠦᠭᠢ ᠡᠨᠡ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠤᠨ ᠭᠤᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠲᠩᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠠᠨ ᠬᠤᠷᠮᠤᠰᠲᠠ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠳᠤᠷ ᠬᠣᠣᠷ ᠲᠠᠢ ᠮᠠᠭᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠲᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯᠲᠤ ᠠᠰᠤᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠡᠷᠢᠭ ᠢ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠦᠢᠯᠡ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠰᠠᠯᠠᠭ ᠠ ᠲᠤ ᠰᠠᠯᠠᠭᠠᠲᠤ ᠸᠢᠷ ᠢᠶᠡᠷ ᠳᠠᠯᠠᠶᠢᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠲᠡᠳᠦᠢ ᠪᠡᠷ ᠲᠣᠪᠤᠷᠤᠭ ᠪᠣᠯᠭᠤᠭᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠭᠢ ᠬᠦᠦ ᠲᠦ ᠬᠦᠦᠲᠦ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠥᠯᠮᠢ ᠥᠯᠮᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠰᠥᠭᠡᠳ ᠦᠨ ᠰᠥᠭᠦᠳᠦᠨ ᠡᠶᠢᠨ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠮᠤ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠠᠭ ᠲᠤᠷ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠤ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠦᠢᠯᠡ ᠶᠢᠨ ᠣᠭ ᠲᠤᠷ ᠪᠦᠲᠦᠭᠰᠡᠨ ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠢᠶᠠᠷ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠵᠦᠭ ᠦᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠶᠢᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠬᠠᠩᠭᠠᠨ ᠪᠠᠷᠢᠭᠢ ᠲᠡᠩᠰᠡᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠡᠬᠡ ᠠᠢᠲᠠᠢ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠠᠶᠠᠰᠬᠤᠯᠠᠩ ᠢ ᠣᠯᠪᠠ ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠪᠠᠷᠢᠭᠳᠠᠭᠰᠠᠨ ᠥᠦᠬᠡᠨ ᠪᠢ ᠦ ᠮᠥᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠥᠷᠦᠰᠢᠶᠡᠯ ᠪᠣᠯᠤᠭᠠᠳ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠣᠭᠳᠤ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠠᠳᠢᠰᠲᠢᠳ ᠢᠶᠠᠷ ᠪᠦᠬᠦᠨ ᠠᠮᠤᠷ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠢ ᠵᠠᠪᠰᠠᠷ ᠤᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ
° delekei degedü amitan šasin-i amuγulang-iyar tedkügci ene γajar-un γucin γurban tngri-yin qan qurmusta amitan šasin-dur qoor-tai maγu yabudal-tu[=yabudaltu] asuri-yin cerig-i sayin üile-yin jaγun salaγ-a-tu[=salaγatu] wcir-iyer dalayiγsan-u tedüi-ber toburuγ bolγuγci[=bolγaγci] kücü-tü[=kücütü] degedü yeke ejen qaγan-u ölmi[=ölmei]-yin gegen-e söged-ün[=sögüdün] eyin kemen ayiladqamu edüge caγ-tur amitan šasin-u sayin üile-yin coγ-tur bütügsen altan gegen amuγulang-iyar arban jüg-ün amitan bügüde-yin sedkil qangγan bariγci tengsel ügei yeke acitai boluγsan-dur caγlasi ügei bayasqulang-i olba ejen qayiran-dur bariγdaγsan öcüken bi cü mön ejen-ü örüsiyel boluγad qoyar boγdu-a-yin adistid-iyar bükün amur bayinai jabsar-un ayiladqal.
2
ᠶᠡᠷᠦ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠬᠢᠭᠡᠳ
yerü burqan-u šasin kiged.
3
ᠢᠯᠠᠩᠭᠤᠶ᠎ᠠ ᠽᠣᠩᠬᠠᠪᠠ ᠶᠢᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠮᠥᠨ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠬᠦᠦᠨ ᠢᠶᠡᠷ ᠳᠡᠭᠡᠭᠰᠢ ᠡᠡ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠳᠡᠯᠭᠡᠷᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠠᠢ ᠠᠨᠤ ᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠳᠡᠭᠡᠷ ᠡᠱᠠᠰᠢᠨ ᠤ ᠡᠵᠡᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢ ᠲᠠᠪᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠤᠨ ᠶᠣᠰᠤᠭᠠᠷ ᠪᠣᠯᠭᠠᠨ
ilangγuy-a zongk'aba-yin šasin erdeni mön degedü yeke ejen-ü kücün-iyer degegsi-ece deger-e delgeregülügsen aci anu caγlasi ügei deger-ešasin-u ejen dalai blam-a-yi tabuduγar-un yosuγar bolγan.
4
ᠪᠢᠳᠠ ᠪᠦᠬᠦᠨ ᠵᠢᠷᠭᠠᠨ ᠠᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠵᠠᠪᠰᠠᠷ ᠤᠨ ᠵᠢᠳᠬᠡᠷ ᠵᠡᠳᠬᠡᠷ ᠮᠡᠲᠦ ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠤᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢᠨᠠᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠨᠠᠷ ᠳᠡᠷᠭᠡ ᠡᠡ ᠨᠢᠭᠡ ᠬᠤᠪᠢᠯᠭᠠᠨ ᠢ ᠵᠠᠯᠠᠨ
bida bükün jirγan atal-a jabsar-un jidker[=jedker] metü köke naγur-un tayijinar[=tayiji- nar] derge-ece nige qubilγan-i jalan.
5
ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠡᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠥᠭᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠷᠡᠭᠡ ᠳᠦᠷ ᠭᠠᠷᠭᠠᠨᠠᠢ ᠭᠡᠬᠦ ᠮᠠᠭᠤ ᠦᠢᠯᠡ ᠶᠢᠨ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠨ ᠦ ᠲᠦᠢᠮᠡᠷ ᠪᠠᠳᠠᠷᠠᠨ ᠠᠰᠠᠭᠠᠢ ᠠᠰᠠᠭᠠᠵᠤ ᠢᠷᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠡᠵᠡᠨ ᠦ ᠥᠷᠦᠰᠢᠶᠡᠯ ᠦᠨ ᠮᠠᠰᠢ ᠵᠤᠵᠠᠭᠠᠨ ᠡᠭᠦᠯᠡᠨ ᠡᠡ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠦᠨᠳᠦ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠬᠤᠷ᠎ᠠ ᠣᠷᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ
jarliγ esi ügei bögetel-e dalai blam-a-yin sirege-dür γarγanai gekü maγu üile-yin ündüsün-ü tüimer badaran asaγaci[=asaγaju] iretel-e degedü yeke ejen-ü örüsiyel-ün masi jujaγan egülen-ece yeke kündü jarliγ qur-a oruγsan-dur.
6
ᠥᠪᠡᠷ ᠪᠤᠰᠤᠳ ᠢ ᠲᠦᠯᠡᠭᠢ ᠭᠠᠯ ᠢ ᠰᠥᠨᠡᠭᠡᠨ ᠰᠥᠨᠦᠭᠡᠨ ᠦᠢᠯᠡᠳᠦᠭᠰᠡᠨ ᠠᠢ ᠲᠤ ᠠᠢᠲᠤ ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠥᠯᠮᠢ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠭᠠᠯᠠᠪ ᠲᠤᠷ ᠪᠠᠲᠤᠳ ᠤᠨ ᠪᠠᠲᠤᠳᠤᠨ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠬᠣᠣᠷ ᠲᠠᠨ ᠥᠪᠡᠷ ᠢᠶᠡᠨ ᠳᠠᠷᠤᠭᠳᠠᠬᠤ ᠪᠣᠯᠲᠤᠭᠠᠢ
öber busud-i tülegci γal-i sönegen[=sönügen] üiledügsen aci-tu[=acitu] ejen qaγan-u ölmi jaγun g'alab-tur batud-un[=batudun] qamuγ qoor-tan öber-iyen daruγdaqu boltuγai.
7
ᠪᠠᠰᠠ ᠮᠠᠨ ᠢ ᠡᠯᠢ ᠽᠡᠸᠠᠩ ᠷᠠᠰᠢ ᠳᠤᠷ ᠮᠢᠨᠦ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠡᠯᠢᠨ ᠰᠤᠷᠽᠠ ᠶᠢ
basa man-i elci zewang rasi-dur minü tulada yeke kelin surza-yi.
8
ᠢᠨᠦ ᠣᠶᠢᠷ᠎ᠠ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦᠭᠡᠢ
cinü oyir-a kümün ügei.
9
ᠣᠶᠢᠷ ᠠ ᠪᠠᠨ ᠠᠪᠬᠤᠯ᠎ᠠ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠭᠡᠵᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠶᠡᠬᠡ ᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠᠨ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠢ ᠰᠣᠨᠤᠰᠡᠤ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠠᠶᠠᠰᠪᠠ
oyir-a-ban abqul-a sayin geji[=gejü] yeke caγlasi ügei qayiran boluγsan-i sonuseu yeke bayasba.
10
ᠡᠨᠡ ᠵᠢᠯ ᠳᠦᠷ ᠪᠠᠵᠢᠮ ᠪᠠᠢᠮ ᠪᠣᠯᠤᠭᠠᠳ ᠤᠨᠠᠶ᠎ᠠ ᠶᠠᠭᠤᠮᠠᠨ ᠪᠡᠯᠡᠨ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠠᠪᠤᠨ ᠡᠰ ᠡ ᠡᠰᠡ ᠢᠳᠠᠪᠠ ᠬᠣᠶᠢᠳᠤ ᠵᠢᠯ ᠳᠦᠷ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠤᠨ ᠭᠣᠰᠤᠭᠠᠷ
ene jil-dür bajim[=bacim] boluγad unay-a yaγuman belen ügei-yin tulada abun es-e[=ese] cidaba qoyidu jil-dür jarliγ-un γosuγar.
11
ᠣᠶᠢᠷ ᠠ ᠪᠠᠨ ᠠᠪᠰᠤ ᠭᠡᠵᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠢ ᠪᠢ ᠪᠠᠰᠠ ᠰᠢᠨ᠎ᠡ ᠵᠢᠯ ᠦᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤᠶ᠎ᠠ
oyir-a-ban absu geji[=gejü] bayinai bi basa sin-e jil-ün ejen qaγan-u amuγulang ayiladqaquy-a.
12
ᠡᠨᠡ ᠥᠯᠵᠡᠢ ᠲᠦ ᠥᠯᠵᠡᠢᠲᠦ ᠰᠢᠳᠠᠷ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢ ᠢᠯᠡᠭᠡᠪᠡ ᠬᠣᠶᠢᠰᠢᠳᠠ ᠤ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠱᠠᠰᠢᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠᠳᠠ ᠶᠠᠮᠪᠠᠷ ᠪᠠᠰᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠵᠠᠬᠢᠶ ᠠ ᠶᠢ ᠭᠠᠩᠭᠠ ᠮᠥᠷᠡᠨ ᠦ ᠦᠷᠭᠦᠯᠵᠢᠯᠡᠯ ᠮᠡᠲᠦ ᠥᠷᠦᠰᠢᠶᠡᠨ ᠰᠣᠶᠤᠷᠬ᠎ᠠ
ene öljei-tü[=öljeitü] sidar tayiji-yi ilegebe qoyisida-cu amitan šasin-u tusa-yin tulada yambar basa jarliγ jakiy-a-yi g'angg'a mören-ü ürgüljilel metü örüsiyen soyurq-a.
13
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠦᠨ ᠲᠣᠭ᠎ᠠ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠥᠪᠡᠷ ᠪᠠᠢ
ayiladqal beleg-ün toγ-a bičig öber bai.
14
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠲᠠᠪᠤᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠣᠨ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ᠎ᠠ ᠪᠠᠷᠢᠪᠠ
engke amuγulang-un tabun dörbedüger on namur-un dumdadu sar-a-yin qorin γurban-a bariba.