Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Qandu Taiji

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠬᠠᠨᠳᠤ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢᠶᠢᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠪᠢᠴᠢᠭ
qandu tayijiyin[=tayiji-yin] ayiladqaqu bičig.
2
ᠳᠡᠯᠡᠬᠡᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠢ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠤ ᠡᠵᠡᠨ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ
delekei dakin-i[=dakin-u] ejen degedü amuγulang qaγan-i[= qaγan-u] gegen-e.
3
ᠴᠥᠭᠡᠬᠦᠷ ᠤᠪᠠᠰᠢᠶᠢᠨ ᠤᠪᠠᠰᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠪᠠᠨᠳᠢ ᠪᠠᠨᠳᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠬᠠᠨᠳᠤ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢᠶᠡᠷ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ
čögekür ubasiyin[=ubasi-yin] köbegün bandi, bandi-yin köbegün qandu tayiji bičig-iyer ayiladqaba.
4
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢ  ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠤ ᠤᠴᠢᠷ
ayiladqaγsan-i [=ayiladqaγsan-u] učir.
5
ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠣᠳ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠴᠠᠭ ᠤᠨ ᠡᠪᠳᠡᠷᠡᠯ ᠪᠣᠯᠬᠤᠢ ᠳᠤ ᠭᠠᠯᠳᠠᠨ ᠪᠣᠱᠣᠭ ᠲᠤ ᠠᠪᠠᠭ ᠠ ᠪᠠᠨ ᠡᠪᠦᠭᠡᠢ ᠭᠢ ᠡᠪᠦᠭᠡ ᠶᠢ ᠮᠢᠨᠢ ᠴᠥᠭᠡᠬᠦᠷ ᠤᠪᠠᠰᠢ ᠶᠢ ᠪᠠᠷᠢᠨ ᠦᠶ᠎ᠡ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠶᠢ ᠮᠢᠨᠢ ᠪᠠᠨᠳᠢ ᠶᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠣᠯᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠤᠷᠢᠳᠠ ᠶᠢᠨ ᠢᠷᠦᠭᠡᠯ ᠦᠨ ᠬᠦᠴᠦᠨ ᠢᠶᠡᠷ ᠲᠡᠶᠢᠮᠢ ᠲᠡᠶᠢᠮᠦ ᠦᠢᠯᠡ ᠳᠦ ᠤᠴᠠᠷᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠨᠠᠰᠤᠲᠠᠢ ᠭᠢ ᠨᠠᠰᠤᠲᠠᠢ ᠶᠢ ᠥᠪᠦᠭᠡ ᠡᠪᠦᠭᠡ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠢ ᠮᠢᠨᠢ ᠰᠠᠨᠠᠭᠰᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠠᠪᠤᠨ ᠳᠤᠲᠠᠭᠠᠵᠢ ᠳᠤᠲᠠᠭᠠᠵᠤ ᠪᠢᠳᠡ ᠣᠶᠢᠷᠣᠳ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ ᠠᠪᠤᠷᠠᠯ ᠡᠨᠡ ᠬᠣᠶᠢᠳᠤ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠲᠤ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠠᠴᠠ ᠥᠪᠡᠷ᠎ᠡ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠵᠢ  ᠭᠡᠵᠦ ᠠᠪᠴᠢ ᠠᠪᠴᠤ ᠢᠷᠡᠯᠡᠢ
dörben oyirod[=oyirad] čaγ-un ebderel bolqui-du, γaldan bošoγ-tu abaγ-a-ban ebügei-gi[=ebüge-yi] mini čögekür ubasi-yi barin, üy-e ečige-yi mini bandi-yi ügei bolγaγsan qoyin-a, urida-yin irügel-ün küčün-iyer teyimi[=teyimü] üile-dü učaral ügei arban γurban nasutai gi[=nasutai-yi] öbüge[=ebüge] ečige qoyar-i mini sanaγsan sayid abun dutaγaji[=dutaγaju], bide oyirod[=oyirad] ulus-un abural ene qoyidu qoyar-tu, dalai blam-a-ača öber-e ügei geji [=gejü] abči[=abču] irelei.
6
ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠢᠶᠠᠷ ᠡᠵᠢᠨ ᠡᠡᠴᠢᠨ᠎ᠡ
iregsen qoyin-a, degedü dalai blam-a-yin jarliγ-iyar ejin-e[ečin-e???].
7
ᠲᠠᠤᠯᠠᠢ ᠭᠡᠭᠴᠢ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠲᠤ ᠡᠵᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠬ᠎ᠠ ᠤᠯᠤᠰ ᠯᠤᠭ᠎ᠠ ᠬᠠᠮᠲᠤ ᠰᠠᠭᠤᠨᠠᠢ ᠰᠠᠭᠤᠨ᠎ᠠ ᠪᠢ
taulai gegči γajar-tu ejen qaγan-u jaq-a ulus-luγ-a qamtu saγunai[=saγun-a] bi.
8
ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤᠴᠢ ᠬᠡᠵᠢᠶᠡᠨᠡᠢ ᠮᠢᠨᠢ ᠥᠪᠦᠭᠡ ᠡᠪᠦᠭᠡ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠶᠢᠨ ᠮᠢᠨᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠨᠠᠳᠠ ᠠᠴᠠ ᠤᠷᠢᠳ ᠵᠤᠯᠵᠢ ᠵᠤᠯᠠᠵᠤ ᠢᠷᠡᠭᠡᠳ ᠲᠡᠨᠳᠡ ᠪᠠᠶᠢᠵᠢ ᠪᠠᠶᠢᠵᠤ
erdeni qosiγuči kejiyenei mini öbüge[= ebüge] ečige-yin mini sayid nada-ača urid julji[=julaju] ireged tende bayiji[=bayiju].
9
ᠮᠢᠨᠢ ᠪᠡᠶ᠎ᠡ ᠪᠠᠭ᠎ᠠ ᠪᠣᠯᠪᠠ ᠴᠤ ᠪᠣᠯᠪᠠᠴᠤ ᠡᠷᠲᠡᠨ ᠡᠴᠡ ᠮᠢᠨᠢ ᠬᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠲᠤ ᠬᠠᠷᠤᠶᠠᠲᠤ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠮᠥᠨ ᠦ ᠲᠤᠯᠠ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠠᠰᠠᠷᠠᠨ ᠪᠠᠶᠢᠨᠠᠢ
mini bey-e baγ-a bolba-ču[=bolbaču] erten-eče mini qariy-a-tu[=qaruyatu] kümün mön-ü tula namayi asaran bayinai.
10
ᠮᠢᠨᠢ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠬᠣᠰᠤᠴᠢ ᠳᠤ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤᠴᠢ ᠳᠤᠷ ᠬᠡᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠦᠭᠡ
mini erdeni qosuči-du[=qosiγuči-dur] kelegsen üge.
11
ᠡᠶᠢᠮᠢ ᠡᠶᠢᠮᠦ ᠱᠣᠭ ᠰᠢᠷᠦᠭᠦᠨ ᠪᠠᠶᠢᠭᠤᠵᠢᠨ ᠢ ᠪᠤᠷᠤᠭᠤ
eyimi[=eyimü] šoγ sirügün bayiγujin-i buruγu.
12
ᠴᠢ ᠪᠢᠳᠡ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠢᠷᠡᠬᠦᠶᠢᠳᠡᠭᠡᠨ ᠢᠷᠡᠬᠦᠢ ᠳᠡᠭᠡᠨ ᠪᠢ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠡᠪᠦᠭᠡ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠠᠴᠠ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠢ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠤ ᠴᠢ ᠬᠠᠶᠢᠷᠠᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠡᠴᠡ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠢ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠵᠤ ᠬᠤᠯᠵᠤᠤᠬᠠᠢ ᠪᠤᠲᠠᠳᠤ ᠪᠤᠲᠠ ᠳᠤᠷ ᠬᠣᠣᠷᠭᠤᠯᠠᠬᠤ ᠬᠣᠷᠭᠤᠯᠠᠬᠤ ᠮᠡᠲᠦ ᠳᠤᠲᠠᠭᠠᠵᠢ  ᠳᠤᠲᠠᠭᠠᠵᠤ ᠢᠷᠡᠭᠡᠳ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠤᠨ ᠡᠵᠡᠨ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠤᠨ ᠬᠠᠪᠢᠷᠭ ᠠ ᠳᠤ ᠬᠣᠷᠭᠤᠯᠠᠵᠢ ᠬᠣᠷᠭᠤᠯᠠᠵᠤ ᠦᠯᠦ ᠰᠠᠭᠤᠨᠤ ᠰᠠᠭᠤᠨ᠎ᠠ ᠪᠢᠳᠡ
či bide qoyar ireküyidegen[=ireküi-degen] bi ečige ebüge qoyar-ača qaγačaji[=qaγačaju], či qayiralaγsan ejen-eče qaγačaji[=qaγačaju], quljuuqai butadu[=buta-dur] qoorγulaqu[=qorγulaqu] metü dutaγaji [=dutaγaju] ireged qamuγ-un ejen degedü qaγan-i[=qaγan-u] nutuγ-un qabirγ-a-du qorγulaji[=qorγulaju] ülü saγunu[=saγun-a] bide.
13
ᠤᠷᠢᠳᠠ ᠬᠢᠭᠰᠡᠨ ᠦᠢᠯᠡᠵᠢᠨ ᠢ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠢ
urida kigsen üilejin-i degedü qaγan ayiladqai.
14
ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠬᠢᠬᠦ ᠪᠤᠷᠤᠭᠤᠪᠠᠨ  ᠪᠤᠷᠤᠭᠤ ᠪᠠᠨ ᠠᠮᠢᠨ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠬᠦᠷᠲᠡᠯᠡ ᠬᠦᠷᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠬᠢᠴᠢᠶ᠎ᠡ ᠭᠡᠵᠢ  ᠭᠡᠵᠦ ᠬᠡᠯᠡᠪᠡ ᠪᠢ
qoyitu kikü buruγuban [=buruγu-ban] amin-daγan kürtele[=kürtel-e] kičiy-e geji [=gejü] kelebe bi.
15
ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠡᠵᠡᠨ ᠪᠡᠯᠡᠢ ᠪᠢᠯᠡ ᠭᠡᠵᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡᠶᠢᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠶᠢᠨ ᠲᠩᠷᠢ ᠭᠡᠵᠢ  ᠭᠡᠵᠦ ᠰᠠᠨᠠᠳᠠᠭ ᠪᠣᠯᠬᠤᠯᠠ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤᠪᠠᠨ ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠪᠠᠨ ᠬᠢᠴᠢᠶᠡᠨ ᠤᠷᠢᠳᠤᠪᠠᠨ ᠤᠷᠢᠳᠤ ᠪᠠᠨ ᠭᠡᠮᠰᠢᠬᠦ ᠪᠡᠢ ᠶ᠎ᠡ ᠭᠡᠵᠢ ᠭᠡᠵᠦ ᠰᠠᠨᠠᠵᠢ ᠰᠠᠨᠠᠵᠤ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠦᠭᠡ ᠠᠪᠤᠭᠠᠳ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ ᠪᠢ
namayi ejen belei[=bile] geji[=gejü] degedü qaγan bügüdeyin[=bügüde-yin] tngri geji [=gejü] sanadaγ bolqula, qoyituban[=qoyitu-ban] kičiyen uriduban[=uridu-ban] gemsikü bei-y-e geji[=gejü] sanaji[=sanaju] tegün-i üge abuγad, degedü qaγan-i[=qaγan-u] gegen-e ayiladqaba bi.
16
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠬᠣᠭᠤᠰᠤᠨ ᠪᠤᠰᠤᠶᠢᠨ ᠪᠤᠰᠤ ᠶᠢᠨ ᠲᠡᠳᠦᠢ ᠳᠦ ᠶᠢᠰᠦᠨ ᠮᠣᠷᠢ ᠳᠡᠭᠵᠢᠬᠦᠢ ᠡᠳᠦᠷ ᠲᠦ ᠥᠷᠭᠦᠪᠡ ᠡᠷᠭᠦᠪᠡ
ayiladqal qoγusun busuyin[=busu-yin] tedüi-dü yisün mori degjiküi edür-tü örgübe[=ergübe].
17
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠣᠨ ᠡᠪᠦᠯ ᠦᠨ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠨ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠶᠢᠰᠦᠨ᠎ᠡ
engke amuγulang-un qorin γurbaduγar on, ebül-ün terigün sar-a-yin arban yisün-e.
18
ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠠᠰᠬᠤᠯᠠᠩ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨ᠎ᠡ ᠬᠦᠷᠭᠡᠵᠦ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠢᠷᠢ ᠣᠷᠤᠯᠠᠨ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠠᠨᠢ ᠳᠠᠨ ᠲᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠭᠦᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯᠵᠤ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠬᠣᠶᠠᠷ᠎ᠠ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠡᠷᠬᠢᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠭᠢᠣᠷᠣ ᠶᠢᠨ ᠯᠡᠳᠡᠬᠦᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠢᠵᠦ ᠲᠤᠨᠠ ᠨᠢᠣᠨᠢᠣ ᠤ ᠬᠢᠩ ᠽᠣ ᠲᠠᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ
ögeled-ün ayiladqaqu γurban bičig-i γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel bayasqulang, sayid-un emün-e kürgejü iregsen-i bičig-ün dedlegsen tüsimel bayiri, orulan temdeglegči tüsimel mani-dan[=tan]-dur orčiγul kemen tusiyaju öggügsen-i orčiγulju, mön-kü sar-a-yin qorin qoyar-a, bičig-ün erkin tüsimel gioro-yin ledekün, bičig-ün ded tüsimel sijü, tuna, nionio, u king zo-tan ayiladqaba.
19
ᠡᠪᠦᠯ ᠦᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ᠎ᠠ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
ebül-ün dumda sar-a-yin sin-e-yin γurban-a jarliγ.
20
ᠬᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠲᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠠᠰᠬᠤᠯᠠᠩ ᠳᠤᠷ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠢᠷᠢ ᠦᠵᠡᠵᠦ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠪᠡ
qariy-a-tu yabudal-un yamun-dur tusiyaju ög kemegsen-i γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tuslaγči tüsimel bayasqulang-dur bičig-ün dedlegsen tüsimel bayiri üjejü tusiyaju ögbe.