Letter of Raireng
Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
1
ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠷᠠᠶᠢᠷᠡᠩ ᠰᠢᠷᠡᠭᠡ ᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ
ögeled-ün rayireng sirege-tü nomun qaγan-u ayiladqaγsan bičig.
2
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠡᠰᠢ ᠪᠡᠷ ᠽᠢ ᠲᠸᠠ ᠳᠠᠠ ᠸᠣᠸᠠ ᠽᠢ ᠽᠠᠢ ᠪᠸᠠᠠ ᠱᠣᠸᠠ ᠸᠠᠢ ᠲᠸᠠ ᠸᠣᠠ ᠱᠢ ᠭᠸᠤ ᠵᠠ ᠲᠣᠨ ᠪᠠᠢ ᠸᠣᠢ ᠳᠠᠢ ᠴᠢ ᠵᠢᠩ ᠭᠡᠩ ᠳᠠᠢ ᠬᠡ ᠱᠠᠩ ᠽᠢ ᠽᠢ ᠵᠢᠨ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠣᠷᠤᠨᠠ ᠳᠠᠬᠢ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠣᠷᠣᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠲᠠᠶᠠ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩᠠ ᠠᠭᠴᠢ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠡᠰᠢ ᠶᠢ ᠣᠭᠲᠣᠷᠭᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠳᠣᠷᠤᠬᠢ ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠭᠰᠡᠨᠡ ᠦᠷᠪᠠᠯ ᠤᠷᠪᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠸᠴᠢᠷᠠ ᠳᠠᠷᠠ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠡᠷᠬᠡ ᠰᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠡᠳ ᠡᠷᠬᠡᠰᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠸᠴᠢᠷᠠ ᠳᠠᠷᠠ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
degedü qaγan-u esi-ber zi twa da-a wowa zi zai bwa-a šowa wai twa wo-a, ši gwu ja ton, bai woi dai či jing geng, dai ke šang zi zi jin kemen orun-a daki burqan-u oron yeke buyan-tay-a amuγulang-a aγči burqan-u jarliγ esi-yi oγtorγui-yin doruki šajin nigedüγsen-e ürbal[=urbal] ügei wčir-a dar-a dalai blam-a erke-sigülüged[=erkesigülüged] yeke mongγol-un qaγan oron dalai blam-a wčir-a dar-a kemekü-yin jarliγ.
3
ᠰᠠᠬᠶᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠣᠷᠳᠤ ᠬᠠᠷᠰᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠷᠢᠶᠡ ᠬᠤᠪᠢᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠰᠦᠮ ᠡ ᠡᠴᠡ ᠪᠠᠷᠢᠨ ᠳᠣᠷᠦᠨᠠ ᠵᠦᠭ ᠦᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠢᠵᠠᠭᠠᠷ ᠡᠴᠦᠰ ᠢ ᠢᠨᠠᠭᠤᠩᠬᠢ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠲᠤᠷ ᠠᠭᠴᠢ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠲᠥᠷᠦᠯᠬᠢᠲᠡᠨ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠢᠯᠠᠩᠭᠤᠶᠠ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠲᠤᠬᠢ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤᠬᠢ ᠳᠣᠲᠤᠷᠤᠬᠢ ᠳᠣᠲᠤᠷᠠᠬᠢ ᠸᠠᠩ ᠪᠡᠶᠢᠯᠡ ᠪᠢᠰ ᠡ ᠪᠡᠶᠢᠰᠡ ᠭᠦᠩ ᠬᠣᠸᠠ ᠪᠢᠵᠢᠶᠠ ᠠᠮ ᠪᠠ ᠳᠣᠷᠭᠢ ᠬᠣᠲᠤ ᠪᠠᠯᠭᠠᠳ ᠢ ᠬᠠᠲᠠᠩᠭᠠᠳᠭᠠᠭᠴᠢ ᠬᠠᠲᠠᠩᠭᠠᠳᠬᠠᠭᠴᠢ ᠳᠣᠯᠤᠭᠠᠨ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ ᠬᠠᠯᠬᠠ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠠᠮᠢᠭ ᠠ ᠲᠤ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠠᠭᠠ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠬᠤᠸᠠᠷᠠᠭ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠵᠣᠨᠠᠩ ᠵᠢᠨᠤᠩ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠠᠭᠠ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠲᠠᠪᠤᠨᠠᠩ ᠵᠠᠶᠢᠰᠠᠩ ᠰᠠᠶᠢᠳᠠᠳ ᠣᠯᠠᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠯᠤᠭᠠ ᠰᠡᠯᠲᠡ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠳᠦᠷ ᠥᠭᠪᠡ
sakya-yin qaγan-u ordu qarsi-yin küriy-e qubilγan-u süm-e-eče barin, dorün-a jüg-ün dalai-yin kijaγar ečüs-i inaγungki γajar-tur aγči yerüngkei törülkiten kiged ilangγuy-a γadaγatuki [= γadaγaduki] doturuki[=doturaki] wang, beyile, bis-e[=beyise] güng, qowa, bijiy-a, am-ba, dorgi qotu balγad-i qatangγadgagči[=qatangγadqaγči] doluγan qosiγu qalq-a, dörben oyirad-un qamiγ-a-tu yeke baγ-a blama quwaraγ, qaγan, jonang[=jinung], tayiji, yeke baγ-a noyad, tabunang, jayisang, sayidad, olan ayimaγ-luγ-a selte bügüde-dür ögbe.
4
ᠷᠸᠠ ᠰᠬᠷᠸᠩ ᠬᠠᠭᠤᠴᠢᠨ ᠭᠠᠨᠪᠤᠠ ᠪᠰᠳᠠᠨ ᠪᠠ ᠳᠠᠷ ᠷᠭᠶᠢᠰ ᠡᠭᠦᠨ ᠳᠦᠷ ᠰᠢᠷᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠴᠣᠯᠠ ᠥᠭᠭᠦᠭᠡᠳ ᠵᠢᠴᠢ ᠪᠠᠰ ᠲᠡᠷᠡ ᠵᠦᠭ ᠲᠦᠷ ᠲᠥᠷᠦ ᠵᠠᠰᠠᠭᠠ ᠡᠯᠭᠡᠴᠢ ᠪᠢᠯᠡ
rwa skrwng qaγučin g'anbua bsdan ba dar rgyis egün-dür sirtü nomun qaγan-i čola öggüged jiči bas tere jüg-tür törü jasaγ-a elgeči bile.
5
ᠲᠠ ᠳᠡᠭᠡᠷᠡ ᠠᠭᠴᠢ ᠨᠤᠭᠤᠳ ᠬᠦᠨᠳᠦᠯᠡᠨ ᠰᠦᠰᠦᠯᠬᠦᠢ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠲᠡᠨ ᠵᠣᠬᠢᠯᠳᠤᠬᠤᠢ ᠰᠢᠯᠲᠠᠭᠠᠨ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡᠬᠦ ᠡᠴᠡ ᠪᠤᠰᠤ ᠭᠤᠲᠠᠷ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠯ ᠪᠤᠷᠤᠭᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠪᠦᠦ ᠦᠢᠯᠡᠳ
ta deger-e aγči nuγud kündülen süsülküi terigüten jokilduqui siltaγan bütügekü-eče busu, γutar qaγačal buruγu yabudal büü üiled.
6
ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠢᠭᠤᠷ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠬᠠᠯᠬᠠ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠡᠴᠡ ᠤᠯᠠᠭᠠ ᠱᠦᠭᠦᠰᠦ ᠰᠢᠭᠦᠰᠦ ᠠᠪᠤᠭᠠᠳ ᠶᠣᠰᠤᠵᠢᠯᠠᠨ ᠶᠣᠰᠤᠴᠢᠯᠠᠨ ᠪᠦᠲᠡᠭᠡᠭᠴᠢ ᠳᠦᠷ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡᠭᠴᠢ ᠳᠦᠷ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠤ ᠪᠣᠳᠢ ᠳᠤᠷ ᠢᠷᠦᠭᠡᠬᠦ ᠪᠤᠢ
köke niγur[=naγur], qalq-a, oyirad bügüde-eče ulaγ-a šügüsü[=sigüsü] abuγad yosujilan[=yosučilan] bütegegči-dür[=bütügegči-dür] buyan-u bodi-dur irügekü bui.
7
ᠮᠡᠳᠡᠭᠦᠯ ᠦᠨ ᠦᠢᠯᠡᠳᠦᠭᠴᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠰᠡᠷᠭᠦᠭᠡᠭᠴᠢ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠤᠰᠤᠨ ᠦᠬᠡᠷ ᠵᠢᠯ ᠦᠨ ᠠᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠤᠶᠢᠭᠤᠷ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠢᠮᠢᠶᠡᠬᠦᠢ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦᠢ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠳᠦᠷ ᠰᠦᠳᠤᠷ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠤᠨ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠶᠣᠰᠤᠨ ᠲᠡᠭᠦᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠥᠪᠡᠰᠦᠪᠡᠨ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠬᠤᠲᠤᠭ ᠲᠤ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠵᠤ ᠶᠢᠨ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠴᠤ ᠶᠢᠨ ᠡᠷᠬᠡᠲᠦ ᠰᠦᠮᠡ
medegül-ün üiledügči bičig sergügegči kemekü, usun üker jil-ün arbaduγar uyiγur sar-a-yin imiyeküi kemeküi sayin sin-e-dür südur ayimaγ-un jaγun yosun tegüsügsen öbesüben boluγsan qutuγ-tu yirtinju-yin[=yirtinču-yin] erketü süm-e.
9
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠣᠨ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠶᠢᠰᠦᠨᠡ
engke amuγulang-un qorin γurbaduγar on, namur-un dumdadu sar-a-yin qorin yisün-e.
10
ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠣᠩᠭᠣ ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠯᠤᠪᠽᠠᠩ ᠭᠣᠮᠪᠣ ᠠᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠷᠠᠶᠢᠷᠠᠩ ᠰᠢᠷᠡᠭᠡᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨᠡ ᠬᠦᠷᠭᠡᠵᠦ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠢᠷᠢ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠡᠩᠭᠡᠲᠦ ᠬᠢᠲᠠᠳ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠠᠪᠢᠭᠠᠨ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠤᠵᠢ ᠲᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠡᠳᠦᠷ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯᠤᠭᠠᠳ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠰᠡᠭᠦᠯ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨᠠ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠡᠷᠬᠢᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠭᠢᠣᠷᠣ ᠶᠢᠨ ᠯᠡᠳᠡᠬᠦᠨ ᠮᠢᠩᠵᠦ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠢᠵᠦ ᠯᠠᠪᠠᠭ ᠮᠠᠷᠲᠦ ᠲᠤᠨᠠ ᠰᠢᠯᠳᠡ ᠨᠢᠣᠨᠢᠣ ᠤ ᠬᠢᠩ ᠽᠣ ᠲᠠᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel mongγo, ögeled-ün lubzang g'ombo arabdan tayiji-yin ayiladqaqu nigen bičig, rayirang siregetü nomun qan-u ayiladqaqu qoyar bičig-i sayid-un emün-e kürgejü iregsen-i orčiγul kemen, bičig-ün dedlegsen tüsimel bayiri, temdeglegči tüsimel menggetü, kitad bičig-ün temdeglegsen tüsimel sabiγan, temdeglegči tüsimel buji-tan-dur tusiyaγsan-i mön-kü edür orčiγuluγad, namur-un segül sar-a-yin sin-e-yin γurban-a, bičig-ün erkin tüsimel gioro-yin ledekün, mingjü, bičig-ün ded tüsimel sijü, labaγ, martü, tuna, silde, nionio, u king zo-tan ayiladqaγsan-dur, jarliγ.
11
ᠬᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠲᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠡᠳᠦᠷ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠ ᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠨᠠᠶᠠᠨᠲᠠᠢ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠪᠡ
qariy-a-tu yabudal-un yamun-dur tusiyaju ög kemegsen-i mön-kü edür γadaγa-du mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel nayantai-dur tusiyaju ögbe.