Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Raireng

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠷᠠᠶᠢᠷᠡᠩ ᠰᠢᠷᠡᠭᠡ ᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ
ögeled-ün rayireng sirege-tü nomun qaγan-u ayiladqaγsan bičig.
2
ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠡᠰᠢ ᠪᠡᠷ ᠽᠢ ᠲᠸᠠ ᠳᠠ᠎ᠠ ᠸᠣᠸᠠ ᠽᠢ ᠽᠠᠢ ᠪᠸᠠ᠎ᠠ ᠱᠣᠸᠠ ᠸᠠᠢ ᠲᠸᠠ ᠸᠣ᠎ᠠ ᠱᠢ ᠭᠸᠤ ᠵᠠ ᠲᠣᠨ ᠪᠠᠢ ᠸᠣᠢ ᠳᠠᠢ ᠴᠢ ᠵᠢᠩ ᠭᠡᠩ ᠳᠠᠢ ᠬᠡ ᠱᠠᠩ ᠽᠢ ᠽᠢ ᠵᠢᠨ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠣᠷᠤᠨ᠎ᠠ ᠳᠠᠬᠢ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠣᠷᠣᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠲᠠᠶ᠎ᠠ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ᠎ᠠ ᠠᠭᠴᠢ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠡᠰᠢ ᠶᠢ ᠣᠭᠲᠣᠷᠭᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠳᠣᠷᠤᠬᠢ ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠦᠭᠰᠡᠨ᠎ᠡ ᠦᠷᠪᠠᠯ ᠤᠷᠪᠠᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠸᠴᠢᠷ᠎ᠠ ᠳᠠᠷ᠎ᠠ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ ᠡᠷᠬᠡ ᠰᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠡᠳ ᠡᠷᠬᠡᠰᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠡᠳ ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ᠎ᠠ ᠸᠴᠢᠷ᠎ᠠ ᠳᠠᠷ᠎ᠠ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
degedü qaγan-u esi-ber zi twa da-a wowa zi zai bwa-a šowa wai twa wo-a, ši gwu ja ton, bai woi dai či jing geng, dai ke šang zi zi jin kemen orun-a daki burqan-u oron yeke buyan-tay-a amuγulang-a aγči burqan-u jarliγ esi-yi oγtorγui-yin doruki šajin nigedüγsen-e ürbal[=urbal] ügei wčir-a dar-a dalai blam-a erke-sigülüged[=erkesigülüged] yeke mongγol-un qaγan oron dalai blam-a wčir-a dar-a kemekü-yin jarliγ.
3
ᠰᠠᠬᠶᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠣᠷᠳᠤ ᠬᠠᠷᠰᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠷᠢᠶ᠎ᠡ ᠬᠤᠪᠢᠯᠭᠠᠨ ᠤ ᠰᠦᠮ ᠡ ᠡᠴᠡ ᠪᠠᠷᠢᠨ ᠳᠣᠷᠦᠨ᠎ᠠ ᠵᠦᠭ ᠦᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠶᠢᠨ ᠬᠢᠵᠠᠭᠠᠷ ᠡᠴᠦᠰ ᠢ ᠢᠨᠠᠭᠤᠩᠬᠢ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠲᠤᠷ ᠠᠭᠴᠢ ᠶᠡᠷᠦᠩᠬᠡᠢ ᠲᠥᠷᠦᠯᠬᠢᠲᠡᠨ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠢᠯᠠᠩᠭᠤᠶ᠎ᠠ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠲᠤᠬᠢ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤᠬᠢ ᠳᠣᠲᠤᠷᠤᠬᠢ ᠳᠣᠲᠤᠷᠠᠬᠢ ᠸᠠᠩ ᠪᠡᠶᠢᠯᠡ ᠪᠢᠰ ᠡ ᠪᠡᠶᠢᠰᠡ ᠭᠦᠩ ᠬᠣᠸᠠ ᠪᠢᠵᠢᠶ᠎ᠠ ᠠᠮ ᠪᠠ ᠳᠣᠷᠭᠢ ᠬᠣᠲᠤ ᠪᠠᠯᠭᠠᠳ ᠢ ᠬᠠᠲᠠᠩᠭᠠᠳᠭᠠᠭᠴᠢ ᠬᠠᠲᠠᠩᠭᠠᠳᠬᠠᠭᠴᠢ ᠳᠣᠯᠤᠭᠠᠨ ᠬᠣᠰᠢᠭᠤ ᠬᠠᠯᠬ᠎ᠠ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠠᠮᠢᠭ ᠠ ᠲᠤ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠠᠭ᠎ᠠ ᠪᠯᠠᠮᠠ ᠬᠤᠸᠠᠷᠠᠭ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠵᠣᠨᠠᠩ ᠵᠢᠨᠤᠩ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠡᠬᠡ ᠪᠠᠭ᠎ᠠ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠲᠠᠪᠤᠨᠠᠩ ᠵᠠᠶᠢᠰᠠᠩ ᠰᠠᠶᠢᠳᠠᠳ ᠣᠯᠠᠨ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠯᠤᠭ᠎ᠠ ᠰᠡᠯᠲᠡ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠳᠦᠷ ᠥᠭᠪᠡ
sakya-yin qaγan-u ordu qarsi-yin küriy-e qubilγan-u süm-e-eče barin, dorün-a jüg-ün dalai-yin kijaγar ečüs-i inaγungki γajar-tur aγči yerüngkei törülkiten kiged ilangγuy-a γadaγatuki [= γadaγaduki] doturuki[=doturaki] wang, beyile, bis-e[=beyise] güng, qowa, bijiy-a, am-ba, dorgi qotu balγad-i qatangγadgagči[=qatangγadqaγči] doluγan qosiγu qalq-a, dörben oyirad-un qamiγ-a-tu yeke baγ-a blama quwaraγ, qaγan, jonang[=jinung], tayiji, yeke baγ-a noyad, tabunang, jayisang, sayidad, olan ayimaγ-luγ-a selte bügüde-dür ögbe.
4
ᠷᠸᠠ ᠰᠬᠷᠸᠩ ᠬᠠᠭᠤᠴᠢᠨ ᠭᠠᠨᠪᠤᠠ ᠪᠰᠳᠠᠨ ᠪᠠ ᠳᠠᠷ ᠷᠭᠶᠢᠰ ᠡᠭᠦᠨ ᠳᠦᠷ ᠰᠢᠷᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠴᠣᠯᠠ ᠥᠭᠭᠦᠭᠡᠳ ᠵᠢᠴᠢ ᠪᠠᠰ ᠲᠡᠷᠡ ᠵᠦᠭ ᠲᠦᠷ ᠲᠥᠷᠦ ᠵᠠᠰᠠᠭ᠎ᠠ ᠡᠯᠭᠡᠴᠢ ᠪᠢᠯᠡ
rwa skrwng qaγučin g'anbua bsdan ba dar rgyis egün-dür sirtü nomun qaγan-i čola öggüged jiči bas tere jüg-tür törü jasaγ-a elgeči bile.
5
ᠲᠠ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠠᠭᠴᠢ ᠨᠤᠭᠤᠳ ᠬᠦᠨᠳᠦᠯᠡᠨ ᠰᠦᠰᠦᠯᠬᠦᠢ ᠲᠡᠷᠢᠭᠦᠲᠡᠨ ᠵᠣᠬᠢᠯᠳᠤᠬᠤᠢ ᠰᠢᠯᠲᠠᠭᠠᠨ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡᠬᠦ ᠡᠴᠡ ᠪᠤᠰᠤ ᠭᠤᠲᠠᠷ ᠬᠠᠭᠠᠴᠠᠯ ᠪᠤᠷᠤᠭᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠪᠦᠦ ᠦᠢᠯᠡᠳ
ta deger-e aγči nuγud kündülen süsülküi terigüten jokilduqui siltaγan bütügekü-eče busu, γutar qaγačal buruγu yabudal büü üiled.
6
ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠢᠭᠤᠷ ᠨᠠᠭᠤᠷ ᠬᠠᠯᠬ᠎ᠠ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠡᠴᠡ ᠤᠯᠠᠭ᠎ᠠ ᠱᠦᠭᠦᠰᠦ ᠰᠢᠭᠦᠰᠦ ᠠᠪᠤᠭᠠᠳ ᠶᠣᠰᠤᠵᠢᠯᠠᠨ ᠶᠣᠰᠤᠴᠢᠯᠠᠨ ᠪᠦᠲᠡᠭᠡᠭᠴᠢ ᠳᠦᠷ ᠪᠦᠲᠦᠭᠡᠭᠴᠢ ᠳᠦᠷ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠤ ᠪᠣᠳᠢ ᠳᠤᠷ ᠢᠷᠦᠭᠡᠬᠦ ᠪᠤᠢ
köke niγur[=naγur], qalq-a, oyirad bügüde-eče ulaγ-a šügüsü[=sigüsü] abuγad yosujilan[=yosučilan] bütegegči-dür[=bütügegči-dür] buyan-u bodi-dur irügekü bui.
7
ᠮᠡᠳᠡᠭᠦᠯ ᠦᠨ ᠦᠢᠯᠡᠳᠦᠭᠴᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠰᠡᠷᠭᠦᠭᠡᠭᠴᠢ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠤᠰᠤᠨ ᠦᠬᠡᠷ ᠵᠢᠯ ᠦᠨ ᠠᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠤᠶᠢᠭᠤᠷ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠢᠮᠢᠶᠡᠬᠦᠢ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦᠢ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠳᠦᠷ ᠰᠦᠳᠤᠷ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ ᠤᠨ ᠵᠠᠭᠤᠨ ᠶᠣᠰᠤᠨ ᠲᠡᠭᠦᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠥᠪᠡᠰᠦᠪᠡᠨ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠬᠤᠲᠤᠭ ᠲᠤ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠵᠤ ᠶᠢᠨ ᠶᠢᠷᠲᠢᠨᠴᠤ ᠶᠢᠨ ᠡᠷᠬᠡᠲᠦ ᠰᠦᠮ᠎ᠡ
medegül-ün üiledügči bičig sergügegči kemekü, usun üker jil-ün arbaduγar uyiγur sar-a-yin imiyeküi kemeküi sayin sin-e-dür südur ayimaγ-un jaγun yosun tegüsügsen öbesüben boluγsan qutuγ-tu yirtinju-yin[=yirtinču-yin] erketü süm-e.
8
ᠬᠡᠭᠡᠷ ᠪᠢᠴᠢᠪᠡ
keger bičibe.
9
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠳᠤᠭᠠᠷ ᠣᠨ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠶᠢᠰᠦᠨ᠎ᠡ
engke amuγulang-un qorin γurbaduγar on, namur-un dumdadu sar-a-yin qorin yisün-e.
10
ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠣᠩᠭᠣ ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠯᠤᠪᠽᠠᠩ ᠭᠣᠮᠪᠣ ᠠᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠷᠠᠶᠢᠷᠠᠩ ᠰᠢᠷᠡᠭᠡᠲᠦ ᠨᠣᠮᠤᠨ ᠬᠠᠨ ᠤ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨ᠎ᠡ ᠬᠦᠷᠭᠡᠵᠦ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠠᠶᠢᠷᠢ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠡᠩᠭᠡᠲᠦ ᠬᠢᠲᠠᠳ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠰᠡᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠠᠪᠢᠭᠠᠨ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠪᠤᠵᠢ ᠲᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠭᠰᠠᠨ ᠢ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠡᠳᠦᠷ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯᠤᠭᠠᠳ ᠨᠠᠮᠤᠷ ᠤᠨ ᠰᠡᠭᠦᠯ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠶᠢᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ᠎ᠠ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠡᠷᠬᠢᠨ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠭᠢᠣᠷᠣ ᠶᠢᠨ ᠯᠡᠳᠡᠬᠦᠨ ᠮᠢᠩᠵᠦ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠳᠡᠳ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠢᠵᠦ ᠯᠠᠪᠠᠭ ᠮᠠᠷᠲᠦ ᠲᠤᠨᠠ ᠰᠢᠯᠳᠡ ᠨᠢᠣᠨᠢᠣ ᠤ ᠬᠢᠩ ᠽᠣ ᠲᠠᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel mongγo, ögeled-ün lubzang g'ombo arabdan tayiji-yin ayiladqaqu nigen bičig, rayirang siregetü nomun qan-u ayiladqaqu qoyar bičig-i sayid-un emün-e kürgejü iregsen-i orčiγul kemen, bičig-ün dedlegsen tüsimel bayiri, temdeglegči tüsimel menggetü, kitad bičig-ün temdeglegsen tüsimel sabiγan, temdeglegči tüsimel buji-tan-dur tusiyaγsan-i mön-kü edür orčiγuluγad, namur-un segül sar-a-yin sin-e-yin γurban-a, bičig-ün erkin tüsimel gioro-yin ledekün, mingjü, bičig-ün ded tüsimel sijü, labaγ, martü, tuna, silde, nionio, u king zo-tan ayiladqaγsan-dur, jarliγ.
11
ᠬᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠲᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠡᠳᠦᠷ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠ ᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠨᠠᠶᠠᠨᠲᠠᠢ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠪᠡ
qariy-a-tu yabudal-un yamun-dur tusiyaju ög kemegsen-i mön-kü edür γadaγa-du mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel nayantai-dur tusiyaju ögbe.