Historical corpus of the Mongolian language

Letter of Rabdan taiji

Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
Back to the text
1
ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠠᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠣᠣᠮ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠪᠣᠯᠲᠤᠭᠠᠢ
ögeled-ün arabdan tayiji ayiladqaγsan bičig ○ oom sayin amuγulang boltuγai.
2
ᠣᠣ ᠶᠡᠬᠡ ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠢ ᠭᠡᠶᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠴᠢ ᠣᠭᠲᠠᠷᠭᠤᠢ ᠶᠢᠨ ᠴᠢᠨᠳᠠᠮᠠᠨᠢ ᠣᠯᠠᠨ ᠮᠡᠷᠭᠡᠳ ᠦᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠤ ᠭᠦᠮᠦᠳᠠ ᠶᠢ ᠨᠡᠭᠡᠭᠴᠢ ᠰᠡᠷᠢᠭᠦᠨ ᠭᠡᠷᠡᠯ ᠳᠦ ᠭᠡᠷᠡᠯᠲᠦ ᠣᠯᠠᠨ ᠵᠦᠢᠯ ᠲᠥᠷᠦ ᠱᠠᠵᠢᠨ ᠢ ᠬᠥᠳᠡᠯᠭᠡᠯ ᠦᠭᠡᠢ ᠶᠣᠰᠤᠭᠠᠷ ᠲᠡᠳᠬᠦᠭᠴᠢ ᠣᠭᠤᠭᠠᠳᠠ ᠳᠠᠭᠤᠰᠤᠭᠰᠠᠨ ᠪᠤᠷᠬᠠᠨ ᠤ ᠠᠬᠠᠮᠠᠳ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠠᠪᠠᠢ ᠶ᠎ᠠ
oo yeke šajin-i geyigülügči oγtarγui-yin čindamani, olan merged-ün oron-u gümüda-yi negegči serigün gerel-dü[=gereltü] olan jüil törü šajin-i ködelgel ügei yosuγar tedkügči, oγuγada daγusuγsan burqan-u aqamad köbegün yeke qaγan-u gegen amuγulang abai-y-a.
3
ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠬᠥᠯ ᠲᠡᠨ ᠦ ᠡᠵᠡᠨ ᠽᠠᠬᠷᠠ ᠸᠠᠷᠳᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ
° qoyar köl-ten-ü ejen zakra wardi qaγan-u gegen-e.
4
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠯ ᠤᠨ ᠤᠴᠢᠷ
ayiladqal-un učir.
5
ᠤᠷᠵᠢ ᠨᠤᠨ ᠤᠷᠵᠢᠨᠤᠨ ᠭᠠᠬᠠᠢ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠮᠥᠨ ᠡᠨᠡ ᠡᠷᠬᠡ ᠣᠮᠪᠤ ᠪᠡᠷ ᠶᠠᠮᠠᠷ ᠤᠴᠢᠷ ᠶᠢᠨ ᠤᠴᠢᠷ ᠤᠨ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤ ᠲᠠ ᠡᠨᠳᠡ ᠶᠠᠮᠤ ᠶᠣᠰᠤ ᠪᠠᠨ ᠰᠢᠭᠦᠶᠢᠳᠵᠢ ᠢᠷᠡᠭᠲᠦᠨ ᠭᠡᠵᠢ ᠳᠡᠭᠡᠷ ᠡ ᠡᠴᠡ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠪᠣᠯᠵᠢ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠪᠢᠯᠡ
urji nun[=urjinun] γaqai jil-dü mön ene erke ombu ber yamar učir-yin[=učir-un] ° deger-e qaγan-u gegen-e ayiladqaγuluγsan-du, ta ende yamu yosu-ban sigüyidji iregtün geji ° deger-e-eče jarliγ bolji[=bolju] bile.
6
ᠲᠡᠳᠦᠢ ᠡᠴᠡ ᠣᠳᠤᠭ ᠠ ᠣᠳᠤ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯᠠ ᠪᠣᠯᠲᠠᠯ᠎ᠠ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠢ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠤᠭᠴᠢ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
tedüi-eče oduγ-a[=odu] boltala[=boltal-a] ° qamuγ-i ayiladuγči dalai blam-a-yin jarliγ.
7
ᠮᠠᠨ ᠤ ᠪᠣᠱᠤᠭ ᠳᠤ ᠪᠣᠱᠣᠭᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠤᠴᠢᠷ ᠲᠤ ᠰᠢᠭᠢᠶᠢᠳ  ᠰᠢᠢᠳ ᠢᠷᠡᠭᠡ ᠡᠳᠦᠢ
man-u bošuγ-du[=bošoγtu] qaγan-u jarliγ tegün-ü učir-tu sigiyid [=siid] irege edüi.
8
ᠨᠢᠳᠤᠨᠤᠨ ᠬᠤᠯᠤᠭᠤᠨ ᠠ ᠬᠤᠯᠤᠭᠠᠨ᠎ᠠ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠳᠤᠷᠠᠯ ᠬᠢᠶ ᠠ ᠶᠢ ᠢᠯᠡᠭᠡᠵᠦ ᠳᠡᠭᠡᠷᠡ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠢ ᠭᠡᠭᠡᠨ ᠦ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠢ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠪᠠᠷᠢᠴᠠ ᠪᠠᠷᠢᠭᠤᠯᠭ᠎ᠠ ᠢᠯᠡᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠳᠦ ᠭᠳᠤᠭᠰ ᠳᠬᠠᠷ ᠢ ᠠᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠯ ᠤᠨ ᠠᠬᠠᠯᠠᠭᠤᠯᠤᠨ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠳᠡᠭᠦᠯᠡᠭᠦᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠤᠴᠢᠷ ᠲᠤ ᠳᠡᠭᠡᠷᠡ  ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠨᠠᠮ
nidunun quluγun-a[=quluγan-a] jil-dü dural kiy-a-yi ilegejü, ° degere[=deger-e] qaγan-u gegen-i[=gegen-ü] amuγulang-i beleg bariča bariγulγ-a ilegegsen-dü gdugs dkar-i aqalaγul-un[=aqalaγulun], namayi degülegülügsen učir-tu, ° degere [=deger-e] qaγan-u gegen-e ayiladqanam.
9
ᠬᠡᠳᠦᠢ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠠᠬ᠎ᠠ ᠨᠠᠷ ᠣᠯᠠᠨ ᠪᠣᠯᠪᠠᠴᠤ ᠮᠢᠨᠤ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠨᠠᠮᠠᠶᠢ ᠣᠲᠬᠠᠨ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠪᠠ ᠤᠯᠤᠰ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠢ ᠨᠠᠳᠤᠷ ᠣᠯᠠᠨ ᠥᠭᠪᠡ
kedüi nadur aq-a nar olan bolbaču, minu ečige namayi otqan kemen törü ba ulus irgen-i nadur olan ögbe.
10
ᠲᠡᠶᠢᠨ ᠪᠥᠭᠡᠲᠡᠯ᠎ᠡ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠢᠲᠡᠭᠡᠯ ᠳᠠᠯᠠᠢ ᠪᠯᠠᠮ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠡᠯᠴᠢ ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ ᠵᠠᠷᠭᠤᠴᠢ ᠵᠠᠶᠢᠰᠠᠩ ᠣᠨᠪᠤ ᠣᠯᠠᠨ ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠤᠨ ᠤᠯᠤᠰ ᠢᠷᠭᠡᠳ ᠢ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠮᠠᠳᠤᠷ ᠴᠢᠮ ᠠ ᠳᠤᠷ ᠪᠤᠢ ᠪᠣᠯᠠᠢ
teyin bögetel-e, ° amitan-u degedü itegel dalai blam-a-yin elči erdeni jarγuči jayisang onbu, olan noyad-un ulus irged-i yeke qaγan čimadur[=čim-a-dur] bui bolai.
11
ᠨᠣᠶᠠᠳ ᠤᠨ ᠬᠤᠪᠢ ᠭᠠᠷᠬᠤ ᠣᠷᠤᠬᠤ ᠶᠢ ᠴᠥᠮ ᠴᠢ ᠮᠡᠳᠡ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠦᠭᠡ ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠶᠢᠨ ᠲᠤᠯᠠ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠡᠨᠡ ᠤᠴᠢᠷ ᠢ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠢᠯᠡ
noyad-un qubi γarqu oruqu-yi čöm či mede kemegsen üge büküi-yin tula, degedü qaγan-u gegen-e, ene učir-i ayiladqaγsan bile.
12
ᠮᠠᠨ ᠤ ᠡᠨᠡ ᠤᠴᠢᠷ ᠢ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠯᠤᠤ
man-u ene učir-i degedü gegen-e ayiladluu.
13
ᠬᠡᠷᠪᠡᠷ ᠳᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠤᠭ᠎ᠠ ᠡᠳᠦᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤ ᠶᠡᠬᠡ ᠽᠠᠬᠷᠠᠸᠠᠷᠠᠳᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠭᠡᠭᠡᠨ᠎ᠡ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠤ ᠶᠢᠨ ᠤᠴᠢᠷ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠨᠠᠮ
kerber deger-e ayiladuγ-a edüi bolbasu, yeke zakrawaradi qaγan-u gegen-e ayiladqu-yin učir ayiladqanam.
14
ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠦᠨ ᠪᠡᠯᠡᠭ ᠠᠷᠪᠠᠨ ᠮᠣᠷᠢ ᠲᠠᠪᠢᠨ ᠪᠤᠯᠠᠭ᠎ᠠ
ayiladqaqu bičig-ün beleg arban mori, tabin bulaγ-a.
15
ᠳᠣᠯᠤᠳᠤᠭᠠᠷ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠰᠢᠨ ᠡ ᠶᠢᠨ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠡᠳᠦᠷ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠪᠠ
doluduγar sar-a-yin sin-e-yin sayin edür ayiladqaba.
16
ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠤᠭᠤᠯᠠᠩ ᠤᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠳᠥᠷᠪᠡᠳᠦᠭᠡᠷ ᠣᠨ ᠡᠪᠦᠯ ᠦᠨ ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ᠎ᠠ
engke amuγulang-un qorin dörbedüger on, ebül-ün dumdadu sar-a-yin qorin-a.
17
ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠣᠩᠭᠣ ᠥᠭᠡᠯᠡᠳ ᠦᠨ ᠠᠷᠠᠪᠳᠠᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ ᠶᠢᠨ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠬᠤ ᠨᠢᠭᠡᠨ ᠪᠢᠴᠢᠭ ᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠳᠡᠷᠭᠡᠳᠡ ᠬᠦᠷᠭᠡᠵᠦ ᠢᠷᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠲᠡᠮᠳᠡᠭᠯᠡᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠮᠡᠩᠭᠡᠲᠦ ᠶᠢ ᠳᠠᠭᠤᠳᠠᠨ ᠠᠪᠠᠴᠢᠵᠤ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯ ᠬᠡᠮᠡᠨ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠭᠦᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠮᠥᠨ ᠡᠳᠦᠷ ᠮᠥᠨ ᠡᠳᠦᠷ ᠣᠷᠴᠢᠭᠤᠯᠤᠭᠠᠳ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠰᠠᠷ ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠣᠷᠢᠨ ᠨᠠᠢᠮᠠᠨ᠎ᠠ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠳᠤᠷ ᠦᠵᠡᠭᠦᠯᠵᠦ ᠠᠶᠢᠯᠠᠳᠬᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠵᠠᠷᠯᠢᠭ
γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel mongγo, ögeled-ün arabdan tayiji-yin ayiladqaqu nigen bičig-i, sayid-un dergede kürgejü iregsen-i temdeglegči tüsimel menggetü-yi daγudan abačiju orčiγul kemen tusiyaju öggügsen-i mön edür mön edür orčiγuluγad, mön-kü sar-a-yin qorin naiman-a, sayid-dur üjegüljü, ayiladqaγsan-dur jarliγ.
18
ᠬᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠳᠤ ᠬᠠᠷᠢᠶᠠᠲᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠳᠤᠷ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭ ᠬᠡᠮᠡᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠬᠦᠨᠳᠦᠳᠡ ᠳᠠᠭᠠᠵᠤ ᠮᠥᠨ ᠬᠦ ᠡᠳᠦᠷ ᠭᠠᠳᠠᠭᠠᠳᠤ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠲᠥᠷᠦ ᠶᠢ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠶᠠᠪᠤᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠶᠠᠮᠤᠨ ᠤ ᠲᠤᠰᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠲᠦᠰᠢᠮᠡᠯ ᠰᠡᠩᠭᠡ ᠳᠦᠷ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠤᠨ ᠡᠮᠦᠨ᠎ᠡ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡᠭᠡᠷ ᠦᠵᠡᠵᠦ ᠲᠤᠰᠢᠶᠠᠵᠤ ᠥᠭᠪᠡ
qariy-a-du[=qariyatu] yabudal-un yamun-dur tusiyaju ög kemegsen-i kündüde daγaju, mön-kü edür γadaγadu mongγol-un törü-yi jasaqu yabudal-un yamun-u tusalaγči tüsimel sengge-dür, sayid-un emün-e bügüdeger üjejü tusiyaju ögbe.
19
ᠱᠣᠣᠬᠡᠦ ᠠᠷᠠᠾᠠ
šookeü araha.