Historical corpus of the Mongolian language

I. jrlγ-iya:r bayi:γu:ldaγsan ž-in-seng sunggon- II. vuu-yi:n daruγači Jigüntei-yi:n yabuγu:luγsan III. sayi:d üyi:les-i uqaγu:lqui bii tas buyu

01. Dai-Ön keme:kü yeke Mongγol ulus-un čaγ-tur 02. jrlγ-iya:r bayi:γu:ldaγsan jung šün daivu juu sai ž-in sang duu sunggon vuu-yi:n daruγači Jigüntei-yi:n bii tas buyu.

Jigüntei keme:be:sü ujaγu:r Sengge aq-a-da injes bolu[n] ögtejü Luu qari-dur kürbe:sü Divubal-a ong imayi maši dotunalun asaraquiba:r anu 03. yasun-daγa:n Qongγirad bolγaju Sön ningvuu balγasun-dur saγu:lγaγsan ajuγu:.

Ečige inü Ejen neretü aγa:li aburi yabudal inu sayi:n-u tula-da olan qari-yi:n irgen imayi ečige [m]etü kündülen ajuγu:.

Jigüntei bürün morid, üked, qonid, aduγu:n-a jeber 04. büküibe:r sayi:n kümü:n manaγu:lsun bolγan tüšijü ebesün usun daγan aduγu:n-i belčige:jü es-e ber joγsaγu:lba:su ende tende ülü butaran kedün tümed-te kürtele öskegü:lügsen ajuγu:.

[A]duγu:n-i eyi:n joqis-iya:r öskegü:lür-ün.

Mön nasu büri ögüler-ün namayi irgen medegü:lün 05. tüšibe:sü mön ene kü metü jasan čidaqu bülege: bi keme:n ajuγu:.

Anu ordo dotur-a bürün imayi sayi:šiγa:n maγtaγdaju erdem-tü büküi-yi:n tula Divubala ong imayi yeke üyi:le qadaγalan čidamu j-a keme:n nasuda 06. dege:r-e üjegü:lsü keme:be:sü jiči mön odun baraba:su bidan-u ordo dotur-a yambar ba üyi:le bolba:su jaruγdaqu keregtü kümü:n ügei boljuγu: keme:n öčijü bürün.

Imayi gon ling sui luu dabu [y]ing [v]ang juu sai ž-in sang ding qu sen lang duu sunggon vuu-yi:n vu daruγači bolγaγa:d 07. čau le daivu sangon-iya:r sön soyurqaγu:luγsan ajuγu:.

Qoyi:na basa iγduriγu:lju jungšun daivu sangon-iya:r mön sunggon vuu-yi:n daruγači bolγan sön ögkegü:ljügü:.

Teyi:n yabuγa:d arb[a]n ülegü: od bolju qadaγalaγsan ed sang-un oraqu γarqu üyi:le-yi joqis-iya:r bolγan 08. qadaγalaγa:d od büri nijige:d tümen ülegü: sükes arbidqan ülegü:len anu ordo-dur kereglekü ed sükes-i tüge:tele güyi:čege:n böge:tele irgen-i ber ülü aljiya:γu:lun ajuγu:.

Teyi:n ber bö[ge:]sü Divubala ong erdem uqaγa:n inu daγu:stala jaruγdaqu üyi:le ügei keme:n nasu qairalan 09. aqui-dur Jii-ji γutuγa:r on γurban sara-yi:n arban šinede döčin qoyar nasun-daγa:n Daidu balγasun-dur jöb es-e boljuγu:.

Anu ordo dotur-a aq-a degü:-yüge:n aldaγsan metü med[el]-ün irgen inü ečige eke-yüge:n keküdeglečegsen šitü emgenin ajuγu:.

Kedün ödür-ün 10. qoyi:na anu balγasun-u γadana emün-e örün-e jüg Qon ši ling dabaγa:n-u uγ-tur buγu:γsan ajuγu:.

Edüge:ki 11. tai γong-taiγiu Luu gui γong guu qui vun yi vuu jin šiu dai jang gungju Sengge aq-a-yi:n ökin büyü.

Türü:n 12. jayaγa:tu qaγa:n-a ögtegsen-ü qoyi:n-a 13. qaγa:n asaγu:r-un: Jigüntei-yi:n köbegü:d inü buyuγu: keme:be:sü Sargesgeb neretü köbegü:n büi keme:gdejü ečige inü sečen sayi:n bülege:.

Köbegü:n ber inü sečen sayi:n kü büyü j-e keme:n in[je]s bolγan γuyuju abču kešig medegü:lüge:d 14. yeke or-a saγu:γsan-u qoyi:na vungčin ku-yi:n titem tüšigsen nöküge:dte šang gung šuling qoyi:na jišing šešin edüge: gung sang vuu-yi:n vu sunggon bolγan vungkün dai[v]u sangon-iya:r sön soyurqaju ögčügü:.

Edüge: 15. qaγa:n düled soyurqaγa:d ečige-yi:n inü yabuγu:luγsan sayi:d üyi:les-i olan-i daγu:riγa:γu:lun kegür-tür inü bii tas bayi:γu:ltuγai.

Bii tas-un bičigi bi Ge qioši-yi joqiya:tuγai keme:n 16. jrlγ boljuγu:.

Bi onuba:su 17. suu-tan dege:düs nigü:lesküi [örü]šiye:küi sedkil-iye:r ulus-iya:n aγui-a dölege:n-e bariγsan-u tula olan qari-yi oraγu:luγa:d nigedkekü šiltaγa:n ene kü büi j-e.

Edüge:ki Mongγol irgen bičig erdem es-e ber surba:su nigeken üge ögülekü dutum üyi:le üyi:[l]edkü dutum erten-ü sečed sayi:d-[un] 18. üyi:le-dür toqiya:ldun neyi:lmü.

Šiltaγa:n inu yaγu:n keme:be:sü tngri-yi:n jayaγa:ba:r törügsen kü büi j-e.

Jigüntei bürün sayi:d üyi:les-i taγa:laju üyi:ledügči böge:tele ögiye:mür aγsan ajuγu:.

Öl[ös]küleng-dür budaγa:n daγa:raγsan-dur dege:l qubčasun nasun-dur kürügsed-te beri ba[γu:lqui] 19. öki be γarγaqui-dur neme:sün ükügsed-te yasun bariqu küčün nemejü ögün ajuγu:.

On büri eyi:mü üyi:les kedün-te be bütege:n ajuγu:.

Jigüntei-yi:n ene metü sayi:n joriγ-tur inu [a]dali imayi ker-be tngri nigü:lešige:jü nasun urtu bolγaγa:d üjügü:r qijaγa:r-[un üyi:le] 20. qadaγalaγu:lun es-e böge:sü šing tai-yi:n yeke üyi:le qadaγalaγu:luγsan böge:sü ülügü: bolqu bülege:.

Ker maγ-a edüibe:r qočorčuγu:.

Qayi:ran-tai gergei inü Adar neretei nasun jalaγu:-duriya:n ere-yüge:n jöb es-e bolba:su önöčin köbegü:n-iye:n manduγu:lju asaraγa:d 21. čing joriγ-[iya:ra:n] beyebe:n ariγu:n-a saqiju saγu:n ajiγa:i.

Köbegü:n inü ber nilq-a büküi-dege:n ečige-yüge:n keküdeglečejü önöčin qočorba:su kičige:n amaraγu:luγsaba:r ečige-yi:n jal[γamji abu]n čidajuγu:.

Ečige-e:če inü ulam köbegü:n inü Sargesgeb 22. dege:düs-e ene metü t[aγa:la]γdan soyurqaγdaγa:d imadača ulam basa süyi:dügsen ečige-yi:n inü urida yabuγu:luγsan sayi:d üyi:les-i geyi:gü:lün 23. dege:düs-e soyurqaγdaju bii tas bayi:γu:lju ögtekü inü ötögü boγo:d-un uruγ-a:ča ülegü: ülükü büi.

Jigüntei 24. dege:düs-e jüg-iye:r belgetei-e küčü ögügsen-ü tula soyurqaju ögtegsen ed sükes-ün toγa:n Dai dii γurban on-dur 25. yeke taiγiu soyurqaju tabun menggü sükes nigen qas büs-e ögügsen ajuγu:.

Jin dai terigü:n on-dur 26. Külüg qaγa:n soyurqaju tanatu tomuγ-a nigen menggü süke tabun sükes čau nigen qas ayaγ-a ögügsen ajuγu:.

γong king terigü:n on-dur dai jang gungju Senggeragi aq-a Šining medelün [Yau] qoo bu-a γajar-a bükü γajad-tača tabin king γajad-i soyurqaju 27. ögüge:d basa nijigege:d altan ba qas ayaγ-a sabas ögügsen ajuγu:.

28. Buyan-tu qaγa:n soyurqaju tabin sükes čau qorin kibutan törges 29. yeke tai γong taiγiu soyurqaju nigen altan süke tabun menggü süke basa qorin qibutan törges ögügsen ajuγu:.

Ji-jii terigü:n on-dur 30. Gegege:n qaγa:n soyurqaju nigen mingγan sükes čau arban qibutan törges ögügsen ajuγu: Ten li terigü:n on-dur 31. Jayaγa:tu qaγa:n soyurqaju qoyar mingγan sükes čau ögügsen ajuγu:.

Köbegü:n nigen Sargesgeb neretü.

Edüge: gung seng vuu-yi:n vu sunggon buyu.

Ači köbegü:n nigen Čau Qosang neretü ajuγu:.

Bi Ge qioši onuba:su [tngri γ]ajar-un aγu:r yeke delger büküibe:r tümen jüyi:l ed-i öbe:r-e öbe:r-e nigen 32. üyi:le-dür joqistai-a törügü:lün ajuγu:.

Adalidqaba:su morin-i anjasun ülü tataγu:lun üker-i ülü unuqu metü öčü:ken mod-i quγur egü:dkü yeke mod-i niruγu:n tulγ-a bolγaqui-a jayaγa:γsan metü yeke-yi keregleküi-dür öčü:ken-i kereglebe:sü sečed-te erügdekü.

Öčü:ken-i 33. keregleküi-dür jiči yeke-yi kereglebe:sü sečed-te γadaγa:laγdaqu buyu.

Jigüntei keme:be:sü sayi:n külüg morin-dur adali böge:tele maγu:qan našiγai morid-luγ-a: qamtu yabuγsan metü narasun čigü:resün yeke mod-tur adali böge:tele öčü:ken ed-i egü:dküi-e kereglekü metü tüšigdegsen- 34. dür-i öbe:r-iye:n ülü omuγšin tus-yuγa:n emüne aqui büküi sedkil-iye:r küčü ögügsen ajuγu:.

Amidui-dur-iya:n uqaγa:n bilig-tür inü adali es-e kereglegdebe:sü ber jöb es-e boluγsan-u qoyi:na 35. dege:düs-e ene metü soyurqaγdaqu inu köbegü:d ačinar inu sayi:d törügsen-ü tula boljuγu: j-a.

Ene bayi:γu:luγsan bii tas egü:ri urtu-da eši boluγa:d uruγ-un uruγ anu öbe:de ü[...]üskü boltuγai.

36. Jrlγ-iya:r ga yi daivu Daidu luu duu sunggon vuu-yi:n sangon gem tai šing vuu-yi:n jeuju qitad-un ayalγus-a:ča Mongγol-un ayalγus-tur nayi:raγu:lγan orčiγu:luγa:d manglai-yi:n bičig [sel]te bičijü tegüskebe.

37. Ji-ön dötüge:r on vuu bars jil tabun sara-yi:n qorin nigen-dür bayi:γu:lbai.