A Poem About Alexander The Great
Reconstruction, not a copy of the monument: the Mongolian-script text is generated automatically from the transcription in modern Unicode spelling. The orthography of pre-classical documents differed; consult the facsimile and the edition.
1
ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠡᠯᠡ ᠨᠡᠷᠡᠲᠦ ᠲᠥᠷᠡᠵᠦ ᠬᠦᠰᠡᠵᠦ ᠭᠦᠨᠡ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠵᠢᠨ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠴᠦ ᠬᠦᠨᠳᠦᠳᠡ ᠪᠡᠷᠬᠡᠰ ᠲᠡ ᠵᠦᠭ ᠶᠠᠪᠤᠵᠤ ᠬᠦᠷᠦᠮᠦ ᠵᠡ
01. kümü:n el-e neretü törejü küsejü güne qata[γu:jin üyi:]ledčü [kündüde berkes-] 02. te jüg yabuju kürümü j-e.
2
ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦ ᠲᠥᠷᠡᠯ ᠳᠦᠷ ᠤᠴᠤᠷᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠤᠨᠲᠠᠭᠠᠢᠳᠠᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦᠢᠡ ᠬᠢᠴᠡᠭᠳᠡᠬᠦᠢ ᠪᠦᠢ
Kümü:n-ü törel-dür učuraγsan-dur untaγaidal 03. ügegü:i-e kiče:gdeküi büi.
3
ᠡᠨᠡ ᠪᠡᠶᠡ ᠡᠳᠦᠢ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠡᠯᠡ ᠨᠡᠷᠡᠲᠦ ᠲᠥᠷᠡᠵᠦ ᠬᠦᠰᠡᠵᠦ ᠭᠦᠨᠡ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠵᠢᠨ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠴᠦ ᠬᠦᠨᠳᠦᠳᠡ ᠪᠡᠷᠬᠡᠰ ᠵᠦᠭ ᠶᠠᠪᠤᠵᠤ ᠬᠦᠷᠦᠮᠦ ᠵᠡ
En-e bey-e edüi 2. 01. kümü:n el-e n[e]retü törejü küsejü güne qataγu:jin üyi:ledčü kündüde berkes 02. jüg yabuju kürümü j-e.
4
ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠦ ᠲᠥᠷᠡᠯ ᠳᠦᠷ ᠣᠯᠠᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠲᠥᠷᠡᠬᠦ ᠢᠨ ᠵᠠᠭᠤᠷᠠ ᠣᠯᠬᠤᠢᠠ ᠪᠡᠷᠬᠡ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠥᠷᠡᠬᠦᠢ ᠣᠣ ᠡᠨᠡ ᠲᠥᠷᠡᠯ ᠤᠴᠤᠷᠠᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠤᠨᠲᠠᠭᠠᠢᠳᠠᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦᠢᠡ ᠬᠢᠴᠡᠭᠳᠡᠬᠦᠢ ᠪᠦᠢ
Kümü:n-ü törel-dür olan amitan törekü-i:n jaγu:r-a 03. olqui-a berke kümü:n töreküi oo ene törel učuraγsan-[dur un]taγaidal 04. ügegü:i-e kiče:gdeküi büi.
5
ᠡᠨᠡ ᠪᠡᠶᠡ ᠡᠳᠦᠢ ᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠡᠷᠦᠰᠦᠨ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠦᠶᠢᠯᠡᠰ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠪᠡᠰᠦ ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠪᠡᠷ ᠪᠡᠶ ᠡ ᠳᠡ ᠲᠤᠰᠠ ᠬᠦ ᠡᠷᠬᠡ ᠦᠭᠡᠢ ᠬᠣᠢᠨᠠ ᠨᠤᠲᠠ ᠬᠦ ᠬᠠᠢᠷᠠᠨ ᠡᠨᠡ ᠪᠡᠶᠡ ᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠳᠤᠷ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠵᠢᠨ ᠰᠠᠶᠢᠳᠢ ᠳᠠᠭᠠᠭᠳᠠᠬᠤ ᠪᠤᠢ
Ene bey-e edüi oluγsan-dur erüs[ü]n sayi:d 05. üyi:les üyi:ledbe:sü edüge: ber bey-e-de tus-a kü erke ügei qoina nuta kü 06. qairan ene bey-e oluγsan-dur qataγu:jin sayi:di daγaγdaqu bui.
6
ᠬᠠᠭ ᠡᠳᠬᠡᠨ ᠬᠠᠮᠬᠢᠨ ᠪᠠᠷᠠᠪᠠᠰᠤ ᠬᠠᠮᠢᠶᠠ ᠪᠡᠷ ᠣᠳᠠᠬᠤᠢᠪᠠᠨ ᠬᠡᠷ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤ ᠵᠢᠨ ᠶᠠᠪᠤᠵᠤ ᠰᠤᠷᠪᠠᠰᠤ ᠤᠨᠲᠠᠭᠠᠢᠳᠠᠨ ᠶᠠᠪᠤᠨ ᠶᠠᠳᠠᠪᠠᠰᠤ ᠭᠡᠭᠰᠡᠨ ᠦᠭᠡ ᠳᠦᠷ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢᠶᠡᠨ ᠵᠦᠭ ᠪᠡᠷ ᠬᠥᠳᠡᠯᠭᠡᠮᠦᠢ ᠰᠡᠷᠡ ᠬᠦᠨ ᠲᠠ ᠨᠣᠶᠢᠷᠠᠴᠠᠭᠠᠨ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠦᠨᠡᠨ ᠪᠦᠢ
Qaγ 07. edken qamkin baraba:su qamiy-a: ber odaquiba:n ker [...... qataγu:]- 08. jin yabuju surba:su [...............] 09. untaγaidan yabun yadaba:su [............] 10. [...]gegsen üge-dür sedkil-iye:n jüg ber [... köde]l[gem]üi 11. sere-kün ta noyi:ra:čaγa:n keme:kü ünen büi.
7
ᠪᠠᠭᠱᠢ ᠠᠴᠠᠭᠠᠨ ᠰᠣᠨᠣᠰᠴᠤ ᠪᠠᠯᠠᠷ ᠡᠲᠦᠭᠡᠨ ᠭᠡᠶᠢᠭᠰᠡᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠠᠭᠤᠷᠠᠬᠤ ᠮᠠᠭᠤᠨ ᠦᠶᠢᠯᠡᠰ ᠲᠡᠨ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠪᠠᠢᠬᠤ ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠰᠠᠮᠠᠳᠢ ᠪᠢᠱᠢᠯᠭᠠ ᠰᠠᠭᠠᠷᠠᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠪᠣᠯᠭᠠᠵᠤ ᠶᠠᠪᠤᠬᠤ ᠪᠣᠯᠠᠭᠴᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠰᠡᠴᠡᠳ ᠲᠦᠷ ᠣᠶᠢᠨ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠢᠶᠡᠨ ᠴᠢᠩ ᠪᠠᠷᠢᠵᠤ ᠲᠡᠭᠱᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠵᠦ ᠣᠯᠣᠨᠠ ᠲᠤᠰᠠ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠦᠨ ᠶᠠᠪᠤᠪᠠᠰᠤ ᠣᠯᠬᠤᠨ ᠲᠠ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠲᠥᠷᠡᠯ ᠢ ᠬᠡᠷᠡᠭᠦᠷ ᠬᠤᠳᠠᠯ ᠬᠤᠯᠠᠭᠠᠢ ᠦᠶᠢᠯᠡ ᠳᠦᠷ ᠬᠡᠯᠪᠦᠷ ᠵᠤᠰᠤᠷ ᠮᠠᠭᠤᠢ ᠦᠭᠡ ᠳᠦᠷ ᠬᠡᠨ ᠪᠡᠷ ᠡᠰᠡ ᠬᠠᠯᠪᠠᠰᠤ ᠭᠡᠮᠱᠢᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠡᠷᠡ ᠪᠣᠯᠠᠨ ᠪᠤᠶᠤ
Baγši-a:čaγa:n sonosču 12. balar etügen geyi:gsen metü baγu:[ra]qu maγu:n üyi:les-te[n] kümü:n baiqu qamuγ 13. [....................................] 3. 01. [sa]madi bišilγ-a saγa:ral ügegü: bolγaju yabu[qu] 02. [...] bolaγči sayi:d sečed-tür oyi:n sedkiliye:n čing bariju [...] 03. [...] tegši sedkijü olon-a tus-a üyi:ledün yabuba:su olqun ta sayi:n [törel-i...] 04. keregü:r qudal qulaγai üyi:le-dür kelbür jusur maγu:i üge-dür ken 05. ber es-e qalba:su gemšil ügegü: sayi:n ere bolan buyu.
8
ᠪᠦᠬᠦᠢ ᠡᠨᠡ ᠪᠡᠶᠡ ᠡᠰᠡᠨ ᠳᠦᠷ ᠪᠦᠬᠦᠯᠳᠡᠷ ᠡᠷᠳᠡᠮ ᠪᠢᠯᠢᠭ ᠰᠤᠷᠰᠤ ᠬᠡᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠪᠣᠯᠱᠢ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠡᠷᠡ ᠠᠪᠤᠨ ᠬᠤ ᠶᠠᠳᠠᠵᠤ ᠬᠤᠳᠠᠯ ᠬᠤᠯᠭᠠᠢ ᠦᠶᠢᠯᠡᠰ ᠦᠶᠢᠯᠡᠳᠴᠦ ᠬᠤᠯᠭᠠᠯᠠᠨ ᠬᠣᠢᠨᠠ ᠦᠬᠦᠯ ᠠᠯᠳᠠᠯ ᠦᠲᠡᠷ ᠪᠦᠢ
Büküi en-e bey-e 06. esen-dür bükülder erdem bilig sursu ke:n bügüde [.........] 07. kümü:n bolši ügegü: sayi:n ere abun [...............] 08. [qu...] yadaju qudal qulγai üyi:les üyi:ledčü qulγalan [......] 09. qoin-a ükül aldal üter büi.
9
ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠤ ᠵᠠᠭᠤᠷᠠ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠲᠥᠷᠡᠯ ᠳᠦᠷ ᠪᠡᠶ ᠡ ᠲᠦ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠲᠥᠷᠡᠵᠦ ᠠᠷᠭᠠ ᠪᠢᠯᠢᠭ ᠡᠷᠳᠡᠮ ᠣᠭᠣᠷᠠᠪᠠᠰᠤ ᠠᠳᠤᠰᠤᠨᠠᠴᠠ ᠲᠠᠬᠢ ᠳᠣᠷᠠ ᠬᠡᠮᠡᠭᠳᠡᠶᠦ
Amitan-u jaγu:r-a dege:dü [törel-dür...] 10. [...] bey-e-tü kümü:n törejü arγ-a bilig erdem oγo:raba:su adu:suna:ča 11. taqi dor-a keme:gdeyü.
10
ᠣᠷᠠᠭᠤᠯᠠᠨ ᠪᠡᠶ ᠡ ᠶᠢ ᠡᠷᠢᠪᠡᠰᠦ ᠤᠷᠢᠳᠠᠨ ᠤ ᠪᠡᠶ ᠡ ᠢᠨ ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠬᠢᠯᠢᠨᠴᠤᠨ ᠬᠦᠴᠦᠨ ᠤᠳᠤᠷᠢᠳᠴᠤ ᠬᠡᠮᠢᠶᠡᠷ ᠬᠦᠷᠭᠡᠭᠴᠢ ᠮᠠᠭᠤᠨ ᠪᠤᠢ
Oraγu:lan bey-e-yi eribe:sü uridan-u bey-e-i:n 12. buyan qilinčun küčün uduridču kemiye:r kürgegči maγu:n bui.
11
ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡᠨᠡ ᠲᠤᠰᠠ ᠬᠦᠷᠪᠡᠰᠦ ᠠᠯᠠᠭᠴᠢ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠲᠦ ᠪᠣᠯᠪᠠᠰᠤ ᠠᠷᠢᠭᠤᠢᠠ ᠪᠢᠯᠢᠭ ᠡᠷᠳᠡᠮ ᠰᠤᠷᠪᠠᠰᠤ ᠠᠩᠬᠠᠨ ᠤ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠪᠣᠯᠬᠤ ᠦᠨᠡᠨ ᠬᠦ ᠪᠦᠢ
Amitan 13. bügüden-e tus-a kürbe:sü alaγči ügegü: sedkiltü bolba:su ariγu:i-a bilig 14. erdem surba:su angqan-u dege:dü bolqu ünen kü büi.
12
ᠬᠤᠳᠠᠯ ᠦᠭᠡᠰ ᠡᠰᠡ ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠡᠰᠦ ᠬᠤᠯᠠᠭᠠᠢ ᠦᠶᠢᠯᠡᠰ ᠡᠰᠡ ᠬᠢᠪᠡᠰᠦ ᠬᠤᠷᠢᠴᠠᠬᠤᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯ ᠢᠶᠡᠨ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠪᠠᠰᠤ ᠬᠤᠷᠳᠤᠨᠠ ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠳᠤᠷ ᠬᠦᠷᠬᠦᠢ ᠮᠠᠭᠠᠳ ᠪᠤᠢ
Qudal üges es-e 15. ögülebe:sü qulaγai üyi:les es-e ki:be:sü quričaqui sedkil-iye:n quriya:n 16. čidaba:su qurdun-a sayi:n-dur kürküi maγad bui.
14
ᠡᠬᠡ ᠡᠴᠢᠭᠡ ᠳᠦᠷᠢᠶᠡᠨ ᠰᠡᠴᠡᠨ ᠠᠬᠠ ᠳᠡᠭᠦ ᠳᠦᠷ ᠨᠠᠢᠷᠠᠯᠳᠤᠬᠤ ᠡᠷᠦᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠡᠷᠡ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠡᠨᠡ ᠪᠦᠢ
Eke ečige-düri[ye:n............] 02. [se]čen aqa degü:-dür nairalduqu erül ügegü: ere keme:kü en-e büi.
15
ᠰᠠᠢᠱᠠᠭᠳᠠᠵᠤ ᠳᠤᠷᠠ ᠦᠯᠦ ᠨᠡᠮᠡᠭᠳᠡᠬᠦᠢ ᠰᠠᠴᠠ ᠨᠥᠬᠡᠷ ᠡᠴᠡ ᠦᠯᠦ ᠦᠳᠡᠬᠦᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳ ᠪᠢᠯᠢᠭᠦᠵᠢ ᠰᠤᠷᠴᠤ ᠦᠯᠦ ᠬᠠᠨ ᠬᠤᠢ ᠰᠠᠭᠠᠷᠠᠯ ᠦᠭᠡᠭᠦ ᠡᠷᠡ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠡᠨᠡ ᠪᠣᠯᠤ ᠲᠡᠭᠦᠰ ᠭᠠᠵᠠᠷ ᠬᠦᠮᠦᠨ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠤ ᠲᠡᠭᠱᠢ ᠦᠶᠢᠯᠡᠰ ᠢ ᠮᠡᠳᠡᠨ ᠴᠢᠳᠠᠬᠤ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦᠰ ᠲᠦᠷ ᠨᠥᠬᠦᠴᠡᠨ ᠳᠠᠭᠤᠰᠬᠤ ᠳᠡᠭᠡᠳᠦ ᠡᠷᠡ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠡᠨᠡ ᠪᠣᠯᠤ ᠥᠴᠦᠬᠡᠨ ᠳᠤᠷᠠ ᠪᠠᠷᠢᠨ ᠴᠢᠳᠠᠬᠤ ᠣᠶᠢᠯᠠᠵᠤ ᠦᠭᠡ ᠳᠦᠷᠢᠶᠡᠨ ᠬᠦᠷᠬᠦ ᠦᠷᠭᠦᠯᠵᠢ ᠡᠷᠳᠡᠮ ᠪᠢᠯᠢᠭ ᠬᠠᠲᠠᠭᠤᠵᠢᠬᠤ ᠦᠨᠡᠨ ᠡᠷᠡ ᠬᠡᠮᠡᠬᠦ ᠡᠨᠡ ᠪᠣᠯᠤ ᠪᠠᠯᠠᠮᠤᠳ ᠳᠡᠯᠡᠮᠡ ᠬᠥᠳᠡᠯᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠢᠶᠡᠨ ᠪᠠᠷᠢᠨ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠬᠤ ᠡᠷᠡ ᠮᠡᠲᠦ ᠪᠠᠷᠢᠶᠤ ᠵᠠ
03. Saiša:γdaju dura ülü nemegdeküi sača nöker-e:če ülü üde[küi] 04. sayi:d biligü:ji surču ülü qan qui saγa:ral ügegü: er-e keme:kü ene 05. bolu tegüs γajar kümü:n γurban-u tegši üyi:les-i meden čidaqu 06. dege:düs-tür nöküč[en daγ]u:squ dege:dü ere keme:kü en-e bolu öčü:ken 07. dur-a barin čidaqu oyi:laju üge-düriye:n kürkü ürgülji erdem 08. bilig qataγu:jiqu ünen er-e keme:kü ene bolu balamud delem-e 09. ködelküi sedkiliye:n barin quriya:n čidaqu er-e [.........] 10. metü bariyu j-a.
17
ᠳ ᠢ ᠬᠥᠳᠡᠯᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠢᠶᠡᠨ ᠠᠩᠭᠢᠱᠢ ᠡᠰᠡ ᠬᠥᠳᠡᠯᠭᠡᠪᠡᠰᠦ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠠᠷᠢᠭᠤᠢ ᠰᠠᠶᠢᠳᠢ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠶᠤ ᠵᠠ
d-[i............] 11. [...] ködelküi sedkiliye:n angγiši es-e ködel[gebe:sü......] 12. [...] bariγsan metü ariγu:i sayi:di daγan čidayu j-a.
18
ᠥᠩᠭᠡ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠬᠥᠳᠡᠯᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠢᠶᠡᠨ ᠥᠪᠡᠰᠦᠨ ᠬᠦ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠪᠠᠰᠤ ᠥᠷᠭᠡᠨ ᠲᠠᠯᠤ ᠬᠥᠳᠥᠯᠦᠭᠰᠡᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠦᠲᠡᠷ ᠰᠠᠶᠢᠳᠢ ᠳᠠᠭᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠶᠤ ᠵᠠ
Öngge daγan 13. ködelküi sedkiliye:n öbe:sün kü quriya:n čidaba:su örgen talu 14. ködölügsen metü üter sayi:di daγan čidayu j-a.
19
ᠳᠡᠯᠡᠮᠡ ᠬᠥᠳᠡᠯᠬᠦᠢ ᠰᠡᠳᠬᠢᠯᠢᠶᠡᠨ ᠬᠤᠷᠢᠶᠠᠨ ᠢᠳᠬᠠᠨ ᠴᠢᠳᠠᠪᠠᠰᠤ ᠴᠢ ᠬᠤᠳᠠᠯ ᠢ ᠪᠠᠷᠢᠭᠰᠠᠨ ᠮᠡᠲᠦ ᠬᠤᠷᠳᠤᠨᠠ ᠰᠠᠶᠢᠳᠤᠨ ᠮᠥᠷᠲᠦᠷ ᠬᠦᠷᠦᠶᠦ ᠵᠡ
5. 01. [...] delem-e ködelküi sedkiliye:n quriya:n idqan čidaba:su či [...] 02. qudal-i bariγsan metü qurdun-a sayi:dun mörtür kürüyü j-e.
20
ᠤᠬᠠ ᠦᠭᠡᠭᠦᠢ ᠵᠥᠨᠲᠡᠭ ᠮᠠᠭᠤᠢ ᠠᠴᠠ ᠠᠪᠴᠤ ᠲᠦᠮᠡᠨ ᠨᠠᠰᠤ ᠨᠠᠰᠤᠯᠠᠲᠠᠯᠠ ᠤᠬᠠᠲᠤ ᠰᠡᠴᠡᠨ ᠬᠡᠨ ᠪᠡᠯᠭᠡᠲᠦ ᠪᠣᠯᠵᠤ ᠤᠷᠲᠤ ᠪᠠ ᠣᠬᠣᠷ ᠪᠠ ᠨᠠᠰᠤ ᠨᠠᠰᠤᠯᠠᠪᠠᠰᠤ ᠦᠬᠦᠯᠡᠩ ᠭᠠᠭᠴᠠ ᠦᠯᠦᠬᠦ ᠪᠦᠶᠦ ᠪᠠᠷᠠᠪᠠ ᠨᠠᠰᠤᠯᠠᠪᠠᠰᠤ ᠦᠬᠦᠯᠡᠩ ᠭᠠᠭᠴᠠ ᠦᠯᠦᠬᠦ ᠪᠤᠶᠤ ᠪᠠᠷᠠᠪᠠ ᠬᠡᠮ
03. Uqa: ügegü:i jönteg maγu:i-a:ča abču tümen nasu nasulatala 04. uqa:tu sečen ken belgetü bolju urtu ba oqor ba nasu 05. nasulaba:su üküleng γaγča ülükü büyü baraba 06. nasulaba:su üküleng γaγča ülükü b[uyu] baraba kem[......]