TumP5 The Edict of Khubilai Khan IV (1280/1292)

The Edict of Khubilai Khan IV (1280/1292)

Эдикт Хубилая IV (1280/1292)

ID: TumP5 Date: 1280–1292 Script: ʼPhags-pa Genre: edict Author: Khubilai khan 24 lines · 267 words

Photos of the monument (1):

Photos from the archive of D. Tumurtogoo

Bibliography

1) E. Haenisch, Steuergerechtsame der chinesischen Klöster unter der Mongolenherrschaft: Eine kulturgeschichtliche Untersuchung mit Beigabe dreier noch unveröffentlichter Phagspa-Inschriften, 1940, 60-61, 65-66, 71-73; Tafel 3; 2) L. Ligeti, Edit de Koubilai. Inscription sino-mongole (1280/1292), Monuments en écriture 'Phags-pa, Budapest, 1972, 25-31; 3) Junast, The Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script II: Collection of Monuments, Tokyo, 1991, §4:21-27 + Plate; 4) D. Tömörtogoo, Mongol dörvölžin üsegijn duraschalyn sudalgaa {= MML II}, 2002, 8-10; 5) Yo. Jančiv, Dörvölžin üsgijn mongol dursgal {= Monumenta Mongolica III}, Ulaanbaatar, 2002, 32-34; 6) Hugjiltu & Sarula, A Collection of 'Phags-pa Monuments in Mongolian, 2004, 32-46 + Plate 4; 7) Mongγol sudulul-un nebterkei toli. Üge kele, üsüg bičig, ÖMAKQ, 2004, 286; 8) D. Tumurtogoo (ed.), Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script. Introduction, Transliteration, Transcription and Bibliography / D. Tumurtogoo, G. Cecegdari {= Language and Linguistics Monograph Series 42}, Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica, 2010, 17-20

по изданию Жанчива (2002), № V; .orig — транслитерация Жанчива, .txt — нормализация, .mn — монгольский перевод Жанчива; Ном зүй Жанчива: C-66:60-61, tab.3; C-105:24-30, C-106:25-31, E-30b:21-27, A-10:68-72.

Show: Middle Mongolian Original, non normalized Khalkha Click a word to find it in the corpus; hover over it to see the analysis. Dotted underline: no analysis.

mongke dengriyin kučundur yeke su jaliyin ih'endur

translit. 1. Moŋ-kʻe̥ dė₁ŋ-ri-yin kʻu-čʻun-dur 2. yė₁-ke su jḁ-li-yin ʼi-hʼen-dur

khalkha Мөнх тэнгэрийн хүчинд Их суу залийн ивээлд

qan jarliq manu

translit. 3. qʼn jḁr-liq mḁ-nu

khalkha Хаан зарлиг маань

ceri'udun noyadda čerig harana balaqadun daruqasda noyadda yorciqun yabuqun elčine d'ulqaqui jarliq

translit. 4. cʻe-ri-ʼu-dun no-yḁd-dḁ čʻe-rig hḁ- 5. rḁ-nḁ bḁ-(lḁ)-qḁ-dun dḁ-ru-qḁs-dḁ no-yḁd-dḁ 6. yor-cʻi-qun yḁ-bu-qun ʻė₁l-čʻi-ne dʼul-qḁ-quė₁ 7. jḁr-liq

khalkha цэргүүдийн ноёдод, цэрэг ардад, балгадын даргаст, ноёдод, зорчин явах элч нарт дуулгах зарлиг

jinggis qanu ba qanu jarliqdur doyid erke'ud senšhingud dašmad aliba alba qubčiri ülu üjen dengriyi jalbariju hiru'er ögun atuqayi ge'ekdegsed aju'ui

translit. 8. jiŋ-gis qḁ-nu bḁ qʼ-nu jḁr-liq-dur do-yid ʻė₁r-kʻe-ʼud sen-šhi- 9. ŋud dḁš-mḁd “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri “eu-lu “eu-jen 10. dė₁ŋ-ri-yi jḁl-bḁ-ri-ju hi-ru-ʼer “eo-gun “-tʻu-qḁyi gʼekʻ- 11. deg-sed “-ju-ʼuė₁

khalkha Чингис ханы ба хааны зарлигт тойд, эрхүүд, сэншинүүд, дашмад аливаа алба гувчуур үл үзэн тэнгэрийг залбирч ерөөл өгөн атугай хэмээгдэгсэд ажгуу.

edu'e ber bö'esu uridanu jarliqun yosu'ar aliba alba qubčiri ülu üjen dengriyi jalbariju hiru'er ögun atuqayi ge'en ene li taw kem gaw jin žinu oro ti dem bolju šem siu lu si šü shi čöndur bugun senšhingudi ötöguleju atuqayi ge'en li ti dem bariju yabu'ayi jarliq ögbei

translit. ʻė₁-du-ʼe ber beo-ʼe-su ʻu-ri-dḁ-nu 12. jḁr-li-qun yo-su-ʼr “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri “eu-lu “eu-jen 13. dė₁ŋ-ri-yi jḁl-bḁ-ri-ju hi-ru-ʼer “eo-gun “-tʻu-qḁyi gʼen ʻė₁- 14. ne li tḁw kʻem gḁw jin ži-nu ʻo-ro ti dė₁m (bo)l-ju šem (s)iʻu 15. lu si šeu shi čʻeon-dur bu-gun sen-šhi-ŋu-di “eo-tʻeo-gu- 16. le-ju “-tʻu-qḁyi gʼen li ti dė₁m bḁ-ri-ju yḁ-bu-ʼyi 17. jḁr-liq “eog-beė₁

khalkha Эдүгээ бээр бөгөөс урьдны зарлигийн ёсоор аливаа алба гувчуур үл үзэн тэнгэрийг залбирч ерөөл өгөн атугай хэмээн энэ Ли дао чянь, Гао жэнь рэний ор ти дянь болж Шань ши у лу ши шу ши чуанд бүхүн шэнсинүүдийг өтөглөж атугай хэмээн Ли ти дянь барьж явах зарлиг өгвэй.

edenu güng gondur geyiddur anu elčin bu ba'utuqayi

translit. ʻė₁-de-nu geuŋ gon-dur ge-yid-dur “-nu 18. ʻė₁l-čʻin bu bḁ-ʼu-tʻu-qḁyi

khalkha Эдний гүн гуаньд, хийдэд нь элчин бүү буутугай.

ked ked ber bolju kučudeju bu sa'utuqayi

translit. kʻed kʻed ber bol-ju kʻu-čʻu-de-ju 19. bu sḁ-ʼu-tʻu-qḁyi

khalkha Хэд хэд бээр болж хүчдэж бүү суутугай.

güng gondur haran bu jarqulatuqayi

translit. geuŋ gon-dur hḁ-rḁn b(u) jḁr-qu-lḁ-tʻu-qḁyi

khalkha Гүн гуаньд ард бүү заргалтугай.

qanu cang amu bu čidqutuqayi

translit. qḁ-nu 20. cʻḁŋ “-mu bu čʻid-qu-tʻu-qḁyi

khalkha Ханы сан амуу бүү цутгатугай.

ya'u ke bu talbituqayi

translit. yḁ-ʼu kʻe bu tḁl-bi-tʻu-qḁyi

khalkha Юу хэ бүү тавьтугай.

ul' ši'usu bu barituqayi

translit. ʻu-lʼ 21. ši-ʼu-su bu bḁ-ri-tʻu-qḁyi

khalkha Улаа шүүс бүү барьтугай.

cang tamqa bu ögtugei

translit. cʻḁŋ tʻḁm-qḁ bu “eog-tʻu-geė₁

khalkha Сан тамга бүү өгтүгэй.

güng gondur ala qariyatan qajar usun qulud tegirmed baq gey den ku qala'un usun dem kebideče širge könörgedeče aliba alba qubčiri bu abtuqayi

translit. geuŋ gon- 22. dur “-lḁ qḁ-ri-yḁ-tʻḁn qḁ-jḁr ʻu-sun qu-lud tʻe-gir-med bḁq gey 23. den kʻu qḁ-lḁ-ʼun ʻu-sun dem kʻe-bi-de-čʻe šir-ge kʻeo-neor-ge- 24. de-čʻe “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri bu “b-tʻu-qḁyi

khalkha Гүн гуань-д ал харъяатан газар, ус, хулс, тээрэм, цэцэрлэг, данж, халуун ус, дэн буудал, мухлагаас, ширгэ, хөрөнгөнөөс аливаа алба гувчуур бүү автугай.

basa bidanača qaqarqayi jarliq üge'un bö'etele ayima'udda ala šiltaju senšhingudača ya'u ba quyuju bu abtuqayi

translit. bḁ-sḁ 25. bi-dḁ-nḁ-čʻḁ qḁ-qḁr-qḁyi jḁr-liq “eu-ge-ʼun beo-ʼe-tʻe-le “-yi-ma-ʼud- 26. dḁ “-lḁ šil-tʻḁ-ju sen-šhi-ŋu-dḁ-čʻḁ yḁ-ʼu bḁ qu-yu-ju bu “b-tʻu- 27. qḁyi

khalkha Бас биднээс хагархай зарлиг үгүй бөгөөтөл аймгуудад ал шалтаж, шэнсинүүдээс юу ч гуйж бүү автугай.

senšhingud ba bu ögtugei

translit. sen-šhi-ŋud bḁ bu “eog-tʻu-geė₁

khalkha Шэнсинүүд ч бүү өгтүгэй.

basa senšhingun ali ber üiles anu bö'esu ene li ti dem jukiyer qaqalju ögtugei

translit. bḁ-sḁ sen-šhi-ŋun “-li 28. ber “euė₁-les “-nu beo-ʼe-su ʻė₁-ne li ti dė₁m ju-ki-yer qḁ- 29. qḁl-ju “eog-tʻu-geė₁

khalkha Бас шэнсиний аль бээр үйлс нь бөгөөс энэ Ли ти дянь зүгээр хагалж өгтүгэй.

ta ber olan senšhingud ene li ti demun üge'er jukiyer yabudqun

translit. tʻḁ ber ʻo-lḁn sen-šhi-ŋud ʻė₁-ne li ti dė₁- 30. mun ʼeu-ge-ʼer ju-ki-yer yḁ-bud-qun

khalkha Та бээр олон шэнсинүүд энэ Ли тидяний үгээр зүгээр явагтун.

basa egil haran senšhingudi bu jarqulatuqayi

translit. bḁ-sḁ ʻė₁-gil hḁ-rḁn sen- 31. šhi-ŋu-ji(>di) bu jḁr-qu-lḁ-tʻu-qḁyi

khalkha Бас эгэл ард сэншинүүдийг бүү заргалтугай.

senšhingudun egil haran lu'a üguleldukun üges anu bö'esu tüšigdegsed senšhingudun ötögus balaqadun noyadlu'a qamtu jarqulaju qaqaltuqayi

translit. sen-šhi-ŋu-dun ʻė₁-gil hḁ-rḁn 32. lu-ʼ ʼeu-gu-lel-du-kʻun ʼeu-ges “-nu beo-ʼe-su tʻeu-šig- 33. deg-sed sen-šhi-ŋu-dun “eo-tʻeo-gus bḁ-lḁ-qḁ-dun no-yḁd-lu-ʼ 34. qḁm-tʻu jḁr-qu-lḁ-ju qḁ-qḁl-tʻu-qḁyi

khalkha Сэншинүүдийн эгэл ардлугаа өгүүлэлдэхүүн үгс нь бөгөөс түшигдэгсэд сэншинүүдийн өтгөс, балгадын ноёд лугаа хамт заргалаж хагалтугай.

senšhingudun yosu'ar ülu yabuqun ma'ui üiles üiledkun qudal qulaqayi kikun senšhingudi balaqadun daruqasda noyadda tha'ulju ögtugei

translit. sen-šhi-ŋu-dun yo-su-ʼr “eu- 35. lu yḁ-bu-qun mḁ-ʼuė₁ “euė₁-les “euė₁-led-kʻun qu-dḁl qu-lḁ-qḁyi 36. kʻi-kʻun sen-šhi-ŋu-ji(>di) bḁ-lḁ-qḁ-dun dḁ-ru-qḁs-dḁ no-yḁd-dḁ tʻhḁ-ʼul- 37. ju “eog-tʻu-geė₁

khalkha Сэншинүүдийн ёсоор үл явахун, муу үйлс үйлдэхүн, худал хулгай хийхүн сэншинүүдийг балгадын даргаст, ноёдод даалгаж өгтүгэй.

ene basa li ti dem tüšigdebe ele ge'eju yosu üge'ui üiles bu üileddugei

translit. ʻė₁-ne bḁ-sḁ (li) (ti) dė₁m tʻeu-šig-de-be ʻė₁-le gʼe- 38. ju yo-su “eu-ge-ʼuė₁ “euė₁-les bu “euė₁-led-du-geė₁

khalkha Энэ бас Ли ти дянь түшигдэв эл хэмээж ёс үгүй үйлс бүү үйлдтүгэй.

üiledu'esu bidana öčidkun

translit. “euė₁-le- 39. du-ʼe-su 40. bi-dḁ-nḁ “eo-čʻid-kʻun

khalkha Үйлдвээс биднээ өчигтүн.

ker ber ge'erun bida uqad je

translit. kʻer ber gʼe-run 41. bi-dḁ ʻu-qḁd je

khalkha Хэр бээр хэмээрүүн бид ухад зэ.

jarliq manu lu jil übulun dumdadu zarayin tabun šinede tayduda buguidur bičibei.

translit. 42. jḁr-liq mḁ-nu lu jil “eu-bu-lun dum-dḁ-du zḁ-rḁ-yin tʻḁ-bun 43. ši-ne-de tḁy-du-dḁ bu-guė₁-dur bi-čʻi-beė₁.

khalkha Зарлиг маань, луу жил өвлийн дундад сарын таван шинэдээ Дайду-д бүхүйд бичвэй.

Historical corpus of the Mongolian language

The Edict of Khubilai Khan IV (1280/1292)