Buy8 The Edict of Buyantu Khan IX (1314)

The Edict of Buyantu Khan IX (1314)

Эдикт Буянту-хана (1314) 4

ID: Buy8 Date: 1314 Script: ʼPhags-pa Genre: edict Author: Buyantu khan 26 lines · 387 words

Photos of the monument (1):

Photos from the archive of D. Tumurtogoo

Bibliography

1) E. Haenisch, Steuergerechtsame der chinesischen Klöster unter der Mongolenherrschaft: Eine kulturgeschichtliche Untersuchung mit Beigabe dreier noch unveröffentlichter Phagspa-Inschriften, 1940, 58-59, 62-63, 66-70; (Tafel 1); 2) L. Ligeti, Edit d'Ayurbarvada. Inscription sino-mongole sur l'institution de Souen Tö-yu (1314), Monuments en écriture 'Phags-pa, Budapest, 1972, 54-61; 3) Junast, The Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script II: Collection of Monuments, Tokyo, 1991, §10:53-60 + Plate; 4) D. Tömörtogoo, Mongol dörvölžin üsegijn duraschalyn sudalgaa {= MML II}, 2002, 29-31; 5) Yo. Jančiv, Dörvölžin üsgijn mongol dursgal {= Monumenta Mongolica III}, Ulaanbaatar, 2002, 59-61; 6) Hugjiltu & Sarula, A Collection of 'Phags-pa Monuments in Mongolian, 2004, 146-162 + Plate 14; 7) Mongγol sudulul-un nebterkei toli. Üge kele, üsüg bičig, ÖMAKQ, 2004, 199; 8) D. Tumurtogoo (ed.), Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script. Introduction, Transliteration, Transcription and Bibliography / D. Tumurtogoo, G. Cecegdari {= Language and Linguistics Monograph Series 42}, Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica, 2010, 52-56

по изданию Жанчива (2002), № XVIII; .orig — транслитерация Жанчива, .txt — нормализация, .mn — монгольский перевод Жанчива; Ном зүй Жанчива: C-66:58-59+tab.1; C-105:52-59; C-106:54-61; A-10:78-82; E-30b:53-60.; Рыбацкий: Buyantu, Edict, Li72b.54-61, Junast 1991.53-60

Show: Middle Mongolian Original, non normalized Khalkha Click a word to find it in the corpus; hover over it to see the analysis. Dotted underline: no analysis.

mongke dengriyin kučundur yeke su jaliyin ih'endur

translit. 1. Moŋ-kʻe̥ dė₁ŋ-ri-yin kʻu-čʻun-dur 2. yė₁-ke su jḁ-li-yin ʼi-hʼen-dur

khalkha Мөнх тэнгэрийн хүчинд Их суу залийн ивээлд

qan jarliq manu

translit. 3. qʼn jḁr-liq mḁ-nu

khalkha Хаан зарлиг маань

jung šü šhingun čü mui wenu ü šhi tayin noyadda heing jung šü šhingun heing ü šhi tayin suen ui shiyin lem hwang shiyin noyadda čeri'udun noyadda čerig harana balaqadun daruqasda noyadda dotona qadana bukun yekes üčuged yamunudun noyadda ayimaq ayima'udun ötöguse yorčiqun yabuqun elčine olon senšhingudde irgene d'ulqaqui jarliq

translit. 4. juŋ šeu šhi-ŋun čʻeu muė₁ “u̯e-nu “eu šhi tḁ-yin no-yḁd- 5. dḁ heiŋ juŋ šeu šhi-ŋun heiŋ “eu šhi tḁ-yin suen 6. ʼue₁ shi-yin lė₁m hu̯ḁŋ shi-yin no-yḁd-dḁ čʻe-ri-ʼu-dun no-yḁd-dḁ čʻe-rig hḁ-rḁ-nḁ bḁ-lḁ-qḁ-dun dḁ-ru-qḁs- 7. dḁ no-yḁd-dḁ do-tʻo-nḁ qḁ-dḁ-nḁ bu-kʻun y(ė₁)-k(e)s “eu-čʻu-ged yḁ-mu-nu-dun no-yḁd-dḁ “yi-mḁq “yi-mḁ-ʼu-dun 8. “eo-tʻeo-gu-se yor-čʻi-qun yḁ-bu-qun ʻė₁l-čʻi-ne ʻo-lon sen-šhi-ŋud-de ʼir-ge-ne dʼul-qḁ-quė₁ 9. jḁr-liq

khalkha Жун шу шэний, Шу ми юаны, Юу ши тай-ийн ноёдод, Шин жун шу шэн-ийн, Шин юу ши тай-ийн шуань вэй си-ийн, Лянь фан си-ийн ноёдод, цэргүүдийн ноёдод, цэрэг ардад, балгадын даргаст, ноёдод, дотно гадна бүхүн ихэс, өчүүхэд яамнуудын ноёдод, аймаг аймгуудын өтгөсөө, зорчин явах элч нарт, олон сэншинүүдэд, иргэнээ дуулгах зарлиг

jinggis qanu öködei qanu sečen qanu öljeitu qanu külug qanu ba jarliqdur doyid erke'ud senšhingud aliba alba qubčiri ülu üjen dengriyi jalbariju hiru'er ögun atuqayi ge'ekdegsed aju'ui

translit. 10. jiŋ-gis qḁ-nu 11. “eo-kʻeo-deė₁ qʼ-nu 12. se-čʻen qʼ-nu 13. “eol-jeė₁-tʻu qʼ-nu 14. kʻeu-lug qʼ-nu bḁ jḁr-liq-dur do-yid ʻė₁r-kʻe-ʼud sen-šhi-ŋud “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri “eu-lu “eu-jen 15. dė₁ŋ-ri-yi jḁl-bḁ-ri-ju hi-ru-ʼer “eo-gun “-tʻu-qḁyi gʼekʻ-deg-sed “-ju-ʼuė₁

khalkha Чингис ханы Өгэдэй хааны Сэцэн хааны Өлзийт хааны Хүлэг хааны ба зарлигт тойд, эрхүүд, сэншинүүд аливаа алба гувчуур үл үзэн тэнгэрийг залбирч, ерөөл өгөн атугай хэмээгдэгсэд ажгуу.

edu'e ber bö'esu uridanu jarliqun yosu'ar doyid erke'ud senšhingud aliba alba qubčiri ülu üjen tay šang law günu möriyer dengriyi jalbariju hiru'er ögun atuqayi ge'en thiy šiw šin sen yen taw tay ʒung šhi hwen mun jang gew jin žin, gon ling jü lu taw gew šu ji ci hein wen taw gew šhi hwu taw ti žin wun sui kay hwen jin žin sun dhiy ü yi kiw šin senu mörtur tüšiju čölge čölgesdur bukun senšhingud gugusi ötöguleju medeju senšhingudde ögteku gey te šhi γaw hwa ming mun ögtugei

translit. ʻė₁-du-ʼe ber beo-ʼe-su ʻu-ri-dḁ-nu 16. jḁr-li-qun yo-su-ʼr do-yid ʻė₁r-kʻe-ʼud sen-šhi-ŋud “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri “eu-lu “eu-jen 17. tʻḁy šḁŋ lḁw geu-nu meo-ri-yer 18. dė₁ŋ-ri-yi jḁl-bḁ-ri-ju hi-ru-ʼer “eo-gun “-tʻu-qḁyi gʼen thiy šiw šin sen yė₁n tḁw tḁy ʒuŋ šhi 19. hu̯en mun jḁŋ gew [jin žin], gon liŋ jeu lu tḁw gew šu ji ci heė₁n “u̯en tḁw gew šhi hu̯u tḁw ti žin 20. wun suė₁ kʻḁy hu̯en jin žin sun dhiy ʼeu yi kʻiw šin se-nu meor-tʻur tʻeu-ši-ju čʻeol-ge 21. čʻeol-ges-dur bu-kʻun sen-šhi-ŋud gu-gu-si “eo-tʻeo-gu-[l]e-ju me-de-ju sen-šhi-ŋud-de “eog- 22. tʻe-kʻu gey tė₁ šhi γḁw hu̯ḁ miŋ mun “eog-tʻu-gee₁

khalkha Эдүгээ бээр бөгөөс урьдны зарлигийн ёсоор тойд, эрхүүд, сэншинүүд аливаа алба гувчуур үл үзэн Тай шан лао жуний мөрөөр тэнгэрийг залбирч, ерөөл өгөн атугай хэмээн Тэ шян нэнь шянь янь дао да жун ши шуань мэнь жан жяо (жэнь рэнь), Гуань лин жу лу дао жяо суо жи жи шянь юань дао жяо ши, Фу дао ти рэнь вэнь цуй кай шуань жэнь рэнь сунь дэ юү-г Чю шэнь шяний мөрт түшиж чөлөг чөлгөст бүхүн сэншинүүд гүгүсийг өтөглөж мэдэж сэншинүүдэд өгтөх Жиэ диэ, Ши хао, Фа мин мөн өгтүгэй.

sun jin žin bariju yabu'ayi jarliq ögbei

translit. sun jin žin bḁ-ri-ju yḁ-bu-ʼyi 23. jḁr-liq “eog-beė₁

khalkha Сунь жэнь рэнь барьж явах зарлиг өгвэй.

edenu güng gon am mewdur geyiddur anu elčin bu ba'utuqayi

translit. ʻė₁-de-nu geuŋ gon ʼm mė₁w-dur ge-yid-dur “-nu ʻė₁l-čʻin bu bḁ-ʼu-tʻu-qḁyi

khalkha Эдний гүн гуань, ан мяо-д, хийдэд нь элчин бүү буутугай.

ul' ši'usu bu barituqayi

translit. ʻu- 24. lʼ ši-ʼu-su bu bḁ-ri-tʻu-qḁyi

khalkha Улаа шүүс бүү барьтугай.

cang tamqa bu ögtugei

translit. cʻḁŋ tʻḁm-qḁ bu “eog-tʻu-geė₁

khalkha Сан тамга бүү өгтүгэй.

ked ked ber bolju kučudeju bu sa'utuqayi

translit. kʻed kʻed ber bol-ju kʻu-čʻu-de-ju bu sḁ- 25. -ʼu-tʻu-qḁyi

khalkha Хэд хэд бээр болж хүчдэж бүү суутугай.

jarqu bu jarqulatuqayi

translit. jḁr-qu bu jḁr-qu-lḁ-tʻu-qḁyi

khalkha Зарга бүү заргалтугай.

ya'u ke bu talbituqayi

translit. yḁ-ʼu kʻe bu tʻḁl-bi-tʻu-qḁyi

khalkha Юу хээ бүү тавьтугай.

güng gon am mewde ele qariyatan qajar usun baq tegirmed gey den ku qalaun usun dem kebid ongqočas terged qu lud širge könörgedeče aliba alba qubčiri bu abtuqayi

translit. geuŋ gon ʼm mė₁w-de ʻe₁-le qḁ-ri- 26. yḁ-tʻḁn qḁ-jḁr ʻu-sun bḁq tʻe-gir-med gey dė₁n kʻu qḁ-lḁ-un ʻu-sun dė₁m kʻe-bid ʻoŋ-qo-čʻḁs tʻer-(ged) (qu-) 27. lud šir-ge kʻeo-neor-ge-de-čʻe “-li-bḁ “l-bḁ qub-čʻi-ri bu “b-tʻu-qḁyi

khalkha Гүн гуань, ан мяо-д эл харъяатан газар, ус, цэцэрлэг, тээрэм, данж, халуун ус, дэн буудал, мухлаг, онгоцос, тэргүүд, хулс, ширгэ, хөрөнгөнөөс аливаа алба гувчуур бүү автугай.

basa bidanača qaqas neres anu oroqsad jarliq bö'etele ayima'udača ala šiltaju senšhingudeče ya'ud ba quyuju bu abtuqayi

translit. bḁ-sḁ 28. bi-dḁ-na-čʻḁ qḁ-qḁs ne-res “-nu ʻo-roq-sḁd 29. jḁr-liq beo-ʼe-tʻe-le “yi-mḁ-ʼud-/d/ḁ-čʻḁ “-lḁ šil-tʻḁ-ju sen-šhi-ŋu-de-čʻe yḁ-ʼud bḁ qu-yu-ju bu “b-tʻu- 30. qḁyi

khalkha Бас биднээс хагас нэрс нь орогсод зарлиг бөгөөтөл аймгуудаас ал шалтаж, сэншинүүдээс юу ч гуйж бүү автугай.

basa senšhingud ber bu ögtugei

translit. bḁ-sḁ sen-šhi-ŋud ber bu “eog-tʻu-gee₁

khalkha Бас сэншинүүд бээр бүү өгтүгэй.

ta olon senšhingud ene sun jin zinu üge tay šang law günu yosun buši ülu bolqan jukiyer yabudqun

translit. tʻḁ ʻo-lon sen-šhi-ŋud ʻe₁-ne sun jin zi-nu ʼeu-ge 31. tʻḁy šḁŋ lḁw geu-nu yo-sun bu-ši “eu-lu bol-qḁn ju-ki-yer yḁ-bud-qun

khalkha Та олон сэншинүүд энэ Сунь жэнь рэний үг Тай шан лао жуний ёсон бус үл болгон зүгээр явагтун.

qudal qulaqayi kikun senšhingudi balaqadun daruqasda noyadda tha'ulju ögtugei

translit. qu-dḁl qu-lḁ-qḁyi kʻi-kʻun 32. sen-šhi-ŋu-di bḁ-lḁ-qḁ-dun dḁ-ru-qḁs-dḁ no-yḁd-dḁ tʻhḁ-ʼul-ju “eog-tʻu-geė₁

khalkha Худал хулгай хийхүүн сэншинүүдийг балгадын даргаст, ноёдод даатгаж өгтүгэй.

basa senšhingud ö'er ja'ura temečeldekun üiles bö'esu sun jin žinu tüšigdegsed ötögus yosu'ar ajukiyer qaqalju ögtugei

translit. bḁ-sḁ sen-šhi-ŋud “eo-ʼer jḁ- 33. ʼu-rḁ tʻe-me-čʻel-de-kʻun “euė₁-les beo-ʼe-su sun jin ži-nu tʻeu-šig-deg-sed “eo-tʻeo-gus yo- 34. su-ʼr “ju-ki-yer qḁ-qḁl-ju “eog-tʻu-geė₁

khalkha Бас сэншинүүд өөр зуураа тэмцэлдэхүүн үйлс бөгөөс Сунь жэнь рэний түшигдэгсэд өтгөс ёсоор зүгээр хагалж өгтүгэй.

senšhingud egil haranlu'a üguleldukun üges anu bö'esu sun jin žin tüšigdegsed senšhingud ötögus balaqadun noyadlu'a qamtu jarqulaju qaqaltuqayi

translit. sen-šhi-ŋud ʻė₁-gil hḁ-rḁn-lu-ʼ ʼeu-gu-lel-du-kʻun ʼ(eu)- 35. ges “-nu beo-ʼe-su [sun jin žin] tʻeu-šig-deg-sed sen-šhi-ŋud “eo-tʻeo-gus bḁ-lḁ-qḁ-dun no-yḁd-lu-ʼ qḁm-tʻu jḁr- 36. qu-lḁ-ju qḁ-qḁl-tʻu-qḁyi

khalkha Сэншинүүд эгэл ард лугаа өгүүлэлдэхүүн үгс бөгөөс [Сунь жэнь рэнь] түшигдэгсэд сэншинүүд, өтгөс, балгадын ноёд лугаа хамт заргалж хагалтугай.

güng gonudun ala qariyatan ʒang giw qajar usun ya'ud kedi ked ked ber bolju bu qudaldatuqayi

translit. geuŋ go-nu-dun “-lḁ qḁ-ri-yḁ-tʻḁn ʒḁŋ gikʻ(<giw) qḁ-jḁr ʻu-sun yḁ-ʼud kʻe-(di) kʻed kʻed 37. ber bol-ju bu qu-dḁl-dḁ-tʻu-qḁyi

khalkha Гүн гуаниудын ал харъяатан чан жиү, газар, ус юу хээг хэд хэд бээр болж бүү худалдтугай.

bu henletugei

translit. bu hen-le-tʻu-geė₁

khalkha Бүү бэлэглэтүгэй.

henlegčin qudalduqčin senšhingudi eri'uten boltuqayi

translit. hen-leg-čʻin qu-dḁl-duq-čʻin sen-šhi-ŋu- 38. di ʻė₁-ri-ʼu-tʻen bol-tʻu-qḁyi

khalkha Бэлэглэгчин, худалдагчин сэншинүүдийг эрүүтэн болтугай.

ene basa sun jin žin eyin ele ge'ekdebe ge'eju yosu üge'un üiles bu üiledtugei

translit. ʻė₁-ne bḁ-sḁ sun jin žin ʻė₁-yin ʻė₁-le gʼekʻ-de-be gʼe-ju yo-su “eu- 39. ge-ʼun “euė₁-les bu “euė₁-led-tʻu-geė₁

khalkha Энэ бас Сунь жэнь рэнь-ийн эл хэмээгдэв хэмээж ёс үгүй үйлс бүү үйлдтүгэй.

üiledu'esu bidana öčidkun

translit. “euė₁-le-du-ʼe-su 40. bi-dḁ-nḁ “eo-čʻid-kʻun

khalkha Үйлдвээс биднээ өчигтүн.

ker ber ge'erun bida uqad je

translit. kʻer ber gʼe-run 41. bi-dḁ ʻu-qḁd je

khalkha Хэр бээр хэмээрүүн бид ухад зэ.

jarliq manu bars jil namurun teri'un zarayin qorin nayimana čaqan canga buguidur bičibei.

translit. 42. jḁr-liq mḁ-nu 43. bḁrs jil nḁ-mu-run tʻe-ri-ʼun zḁ-rḁ-yin qo-rin nḁyi-mḁ-nḁ čʻḁ-qʼn cʻa-ŋḁ bu-guė₁-dur bi-čʻi-beė₁.

khalkha Зарлиг маань барс жил, намрын тэргүүн сарын хорин наймнаа Цагаан санаа бүхүйд бичвэй

Historical corpus of the Mongolian language

The Edict of Buyantu Khan IX (1314)