The Chü-yung-kuan Inscription of the Left (East) Wall (1345)
Надпись в Цзюйюнгуане, восточная (левая) стена (1345)
ID: TumP39
Date: 1345
Script: ʼPhags-pa
Genre: inscription
9 lines · 203 words
Photos of the monument (1):
Photos from the archive of D. Tumurtogoo
Photos from the archive of D. Tumurtogoo
Bibliography
1) Roland Bonaparte, Documents de l'époque mongole des XIIIème et XIVème siècles, Paris, 1895, No 1, Planche VIII; 2) M. Lewicki, Les inscriptions mongoles inédites en écriture carrée, CO 12, 1937, 37-49; 3) N. Poppe, Kvadratnaja pis'mennost' {= Istorija mongol'skoj pis'mennosti I}, Moscow-Leningrad, 1941, 83-86; 4) N. Poppe, The Mongolian Monuments in hP'ags-pa Script, Wiesbaden, 1957, Text XII, 60-62; Plate XII; 5) L. Ligeti, Inscription de Kiu-yong-kouan. Paroi Est. (1345), Monuments en écriture 'Phags-pa, Budapest, 1972, 85-87, 92-94; 6) Junast, The Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script II: Collection of Monuments, Tokyo, 1991, §28:150-162 + Plate; 7) D. Tömörtogoo, Mongol dörvölžin üsegijn duraschalyn sudalgaa {= MML II}, 2002, 59-61; 8) Yo. Jančiv, Dörvölžin üsgijn mongol dursgal {= Monumenta Mongolica III}, Ulaanbaatar, 2002, 112-117; 9) Hugjiltu & Sarula, A Collection of 'Phags-pa Monuments in Mongolian, 2004, 424-432 + Plate 39; 10) Mongγol sudulul-un nebterkei toli. Üge kele, üsüg bičig, ÖMAKQ, 2004, 714-716; 11) D. Tumurtogoo (ed.), Mongolian Monuments in 'Phags-pa Script. Introduction, Transliteration, Transcription and Bibliography / D. Tumurtogoo, G. Cecegdari {= Language and Linguistics Monograph Series 42}, Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica, 2010, 104-106
по изданию Жанчива (2002), № XXXVIII; .orig — транслитерация Жанчива, .txt — нормализация, .mn — монгольский перевод Жанчива; Ном зүй Жанчива: C-165:133-136; C-168:14-44; C-14:195-196; C-82:486-493; C-24:355-368; C-17+pl.I-VIII; C-80:351-360; C-25:60-81; F-29:351-364,609-617,1514-1516; E-8:45-55; C-97:37-72; B-33:83-91; C-132:63-66,108-117+pl.xii; F-17:243-269, pl. 59-63,91-92; C-133:270-280; C-105:80-94; C-92:150-151; C-106:83-98; D-40:34-88; A-10:98-108; E-30b:151-179.
Show:
Middle Mongolian
Click a word to find it in the corpus; hover over it to see the analysis. Dotted underline: no analysis.
2
öngge düri beye bodoyi tarqaqsan činartu üju'ur kijar urida qoyina dumda üge'u: ünen ari'ui jirqalangtu mongke bi ke'eku: hujaur bayiqsan d'edu nomun beyede mürgumui
translit. * “eoŋ-ge deu-ri be-ye bo-do-yi tʻḁr-qḁq-sḁn čʻi-nḁr-tʻu; “eu- ju-ʼur (kʻi)-jʼr ʻu-ri-dḁ qo-yi-nḁ d(!)um(!)-dḁ ʼeu-ge-ʼu: “eu-nen “-ri-ʼuė₂ jir-qḁ-lḁŋ-tʻu moŋ-kʻe bi kʻʼe-kʻu: hu-jḁ-ur bḁ-yiq-sḁn dʼe-du no-mun be-ye-de meur-gu-muė₂
khalkha Өнгө дүр, бие бодийг тархсан чанарт, үзүүр, хязгаар, урьд, хойно, дунд үгүй үнэн ариуй жаргалант, мөнх би хэмээх язгуур байсан дээд номын биед мөргөмүй.
3
ulusun ejen ulusdan ih'en bolqarun: oron qarun yabuqčina buyan nemerun: uduri'ulsunu šacin nomdur kündude süsulun: örgön a'ui ene supurγani ende bosqabayi
translit. * ʻu-lu-sun ʻė₂-jen ʻu-lus-dʼn ʻi-hʼen 2. bol-qḁ-run: ʻo-ron qḁ-run yḁ-buq-čʻi-nḁ bu-yḁn ne-me-run: ʻu-d(!)u-ri-ʼul-su-nu šḁ-cʻin nom-dur kʻ(eun- d)u-de seu-su-lun : “eor-geon “-ʼuė₂ ʻė₂-ne su-pur-γḁ-ni ʻė₂n-rd<de> bos-qḁ-bḁyi
khalkha Улсын эзэн улсдаа ивээл болгоруун, орон гаран явагчнаа буян нэмрүүн, удриулсны шажин номд хүндэд сүслэн, өргөн агуй энэ суваргыг энд босговой.
4
üčügen yeke tülitu ke'eku qurban kölgeni: uqa'ulun qurban supurγan d'ere bosqa'ad oldaqu hüre kürteku hači niken tulada: ündur yeke qalqayi qaqča bolqabayi
translit. * * “eu-čʻeu-gen yė₂-ke tʻeu-li-tʻu kʻʼe-kʻu qur-bḁn kʻeol-ge-ni: ʻu-qḁ-ʼu-lun qur-bḁn su- 3. pur-γḁn dʼe-re bos-qʼ-ʼd ʻol-dḁ-qu heu-re kʻeur-tʻe-kʻu hḁ-čʻi ni-kʻen tʻu-lḁ-dḁ: “eun-dur yė₂-(ke q)ʼl- qḁ-yi qḁq-čʻḁ bol-qḁ-bḁyi
khalkha Өчүүхэн, их, түлт хэмээх гурван хөлгөнийг ухуулан гурван суварган дээр босгоод олдох үр хүртэх ач нэгэн тулд өндөр их хаалгыг гагц болговой.
5
qotolayi jayan dutum aburan ihegči: qurban erdinis bö'ed bukuyi olona du'ulqan: qumqiyin to'on metu amitan yabuquyin: qol dotora eyimu qurban supurγan bosqabayi
translit. * * qo-tʻo-lḁ-yi jḁ-yʼn du-tʻum “-bu-rḁn ʻi-heg-čʻi: qur-bḁn “ė₂r-di-nis beo-ʼed bu-kʻu-yi ʻo-po<lo>-nḁ du-ʼul-qḁn: qum-qi-yin tʻo-ʼon me-tʻu 4. “-mi-tʻḁn yḁ-bu-qu-yin : qol do-tʻo-rḁ ʻė₂-yi-mu qur-bḁn su-pur-γḁn bos-qḁ-bḁyi
khalkha Хотлыг заяан тутам авран ивээгч гурван эрдэнэс бөгөөд бүхийг олноо дуулган хумхийн тоон мэт амьтан явахын гол дотор ийм гурван сувраган босговой.
6
aqšubi purγannu sarwawiti wačirabaniyin: apida šagemuni purγannu'udun mandalnu'udi: harban jügun be batira galbun mingqan purγadun: adišdidtan altan körgüdi eyin e'udbeyi:
translit. * * “q-šu-[b]i pur-γḁn- nu sḁr-wḁ-wi-ti wḁ-čʻi-rḁ-bḁ-ni-yin : “-pi-dḁ šḁ-ge-mu-ni pur-γḁn-nu-ʼu-dun mḁn-dḁl-nu-ʼu-di : hḁr-bḁn jeu-gun be bḁ-ti-rḁ gḁl-bun miŋ-qḁn pur-γḁ-d(!)un : “-diš-did-* 5. tʻḁn “l-tʻḁn kʻeor-geu-di ʻė₂-yin ʻė₂-ʼud-beyi :
khalkha Агшуби бурхны сарвавид, Очирваанийн, Авид, Шагмунь бурхнуудын мандалнуудыг арван зүгийн бадар галвын мянган бурхдын адистэдтэн алтан хөргүүдийг ийн үүдвэй.
7
nomun be önggetu qoyar beyeyin šarirnu'udi: nom saqiqčin maqaracnu'ud ki'ed alinu se'uderiyer no'oqdasu mingqan kalbudun ni'ul arilqaquyin: nom šacindur ber tusa yeke üileyi bütuebeyi
translit. no-mun be “eoŋ-ge-tʻu qo-yḁr be-ye-yin šḁ-rir-nu-[ʼu]-di : nom sḁ-qiq-čʻin mḁ-qḁ-rḁcʻ-nu-ʼud kʻi-ʼed “-li-nu se-ʼu-de-ri-yed (<r>) no-ʼoq-r(<d>)ʼ-su miŋ-qḁn kḁl-bu-dun ni-ʼul “-d(<r>)il-qḁ-qu-yin : nom šḁ-cʻin-dur ber tʻu-sḁ yė₂-ke “euė₂-le-yi beu-tʻu-e-beyi *
khalkha Номын бэ өнгөт хоёр биеийн шарилнуудыг ном сахигчин Махранзнууд хийгээд алины сүүдрээр ноогдвоос мянган галвуудын нүгэл арилгахын ном шажинд бээр тус их үйлийг бүтээвэй.
8
ku'un dengri nerun baqšiyin anu supurγan sümeyi: körki be e'udču kurtekuyin hači hüreyi: kudagar neretu sudur ki'ed čaqan lenγwayin: gün sudurnu'ud dotora purγan nomlarun: alibe ku'un purγanu süme tayilun šidu'eni alimayin teduiyi ber e'udke'ulju: arbayin tedui körki tende oro'ulbasu hači hüre ülil ügei bolui ke'eju'ui
translit. 6. kʻu-ʼun dė₂ŋ-ri ne-run bḁq-ši-yin “-nu su-pur-γḁn seu-me-yi : kʻeor-kʻi be ʻė₂-ʼud-čʻu kʻur-tʻe-kʻu-yin hḁ- čʻi heu-re-yi : ku-dḁ-gḁr ne-re-tʻu su-dur kʻi-ʼed čʻḁ-qʼn lė₂n-γu̯ḁ-yin : geun(!) su-dur-nu-ʼud do-tʻo-rḁ pur-γḁn nom-lḁ-run * : * “-li-be kʻu-ʼun pur-γḁ-nu seu-me tḁyi-lun ši-du-ʼe-ni 7. “-li-mḁ-yin tʻe-duė₂-yi ber ʻė₂-ʼud-kʻe-ʼul-ju : “r-bḁ-yin tʻe-duė₂ kʻeor-kʻi tʻen-de ʻo-ro-ʼul-bḁ-su [hḁ-čʻ]i heu-re “eu-lil “eu-geė₂ bo-luė₂ kʻʼe-ju-ʼuė₂
khalkha Хүн, тэнгэр нэрийн багшийн нь суварган сүмийг хөргийг бэ үүдэж, хүртэхийн ач үрийг Кудагар нэрт судар хийгээд Цагаан лянхуан гүн сударнууд дотор бурхан номлоруун, аливаа хүн бурхны сүм тайлын (тахилын) шүтээнийг алимын төдийг бээр үүтгүүлж, арвайн төдий хөргийг тэнд оруулваас ач үр үлил үгүй болуй хэмээжээ.
9
qurban mingqan yertinjudur ertinis dü'urgen quduqtandur lab bariqsan buyanača ber: qurban ertini... jarčim buyantuyin körki ked ber e...
translit. * qur-bḁn miŋ-qḁn yė₂r-tʻin-ju-dur “ė₂r-ti-nis deu-ʼur-gen qu-duq-tʻḁn-dur lḁb bḁ-riq-sḁn bu-yḁ-nḁ-čʻḁ ber: qur-bḁn “ė₂r-ti-ni... 8. jḁr-čʻim bu-yḁn-tʻu-yin kʻeor-kʻi kʻed ber ʻė₂...
khalkha Гурван мянган ертөнцөд эрдэнэс дүүргэн хутагтанд лав барьсан буянаас бээр гурван эрдэнэ... зарчим буянтын хөргийг хэд бээр э...