Geneology of Mongols
Родословная монголов (История происхождения монголов)
ID: MongGeneology
Date: 1771
Script: Clear script (Todo)
Genre: chronicle
130 lines · 2 301 words
Bibliography
Письменные памятники по истории ойратов XVII–XVIII веков: сборник / Сост., перев. со старописьм. монг., транслит. и коммент. Санчирова В. П. — Элиста: КИГИ РАН, 2016.
Show:
Middle Mongolian
Click a word to find it in the corpus; hover over it to see the analysis. Dotted underline: no analysis.
1
translit. Mongγol-un uγ eki-yin törü Töbed törü-yin nigen salaγ-a
ru Исконное Монгольское государство есть ветвь Тибетского государства.
2
translit. Töbed törü inüsekü törü-yin nigen salaγ-a,
ru Тибетское государство есть ветвь Индийского государства.
3
translit. ene jabsar-tu edüi törü bayina
ru В этом промежутке времени существуют вот столько государств.
4
šaγjamuni burqan nirvan boluγsan šir-a quluγana jil-ača nige mingγa naiman jaγun qorin nigen jil boluγsan qoyin-a, udayana qaγan-u üy-e basa udayana gejü ergümjileged, qolaki törü-yin qamtu dayilaju darulčaγad indu törü-yi önggereged, degedü tal-a yerölüng jangdung-un γajar-tu časun аγula-du kürüged, yerölüng uran boluγsan tegün-ü qoyadaγči köbegün tusar jüyil-ün törügsen boluγad, olan önggeregülüged qaγan bolγaba
translit. Šaγjamuni burqan nirvan boluγsan šir-a quluγana jil-ača nige mingγa naiman jaγun qorin nigen jil boluγsan qoyin-a, Udayana qaγan-u üy-e basa Udayana gejü ergümjileged, qolaki törü-yin qamtu dayilaju darulčaγad Indu törü-yi önggereged, degedü tal-a Yerölüng Jangdung-un γajar-tu časun аγula-du kürüged, Yerölüng uran boluγsan tegün-ü qoyadaγči köbegün Tusar jüyil-ün törügsen boluγad, olan önggeregülüged qaγan bolγaba
ru Начиная с года желтой мыши, когда Будда Шакьямуни погрузился в нирвану, прoшел тысяча восемьсот сорок один год. После [этого] Йерӧлӧнг, потомок хана Удаяна, которого также величали Удаяной, воюя вместе с дальними государствами, потерпел поражение. [Отступив] он, пройдя через Индийское государство, в возвышенной стороне в местности Зандунг дошел до снежной горы. Ставшего искусным своего второго сына Тусара как особо рожденного Йерӧлӧнг подверг многим [испытаниям] и объявил ханом.
5
činggis qaγan čayan morin jil aji törügsen-eče naši, qoyar jaγun dalan jil činggis qaγan širege tedküged qoyar jaγun nayan jil boluγsan
translit. Činggis qaγan čayan morin jil aji törügsen-eče naši, qoyar jaγun dalan jil Činggis qaγan širege tedküged qoyar jaγun nayan jil boluγsan
ru Со времени года белой лошади, когда жил Чингис-хан, [миновало] двести семьдесят лет. С тех пор как Чингис-хан занимал трон, [миновало] двести восемьдесят лет.
6
činggis ejen kitad-un ming qaγan-i dayilaju daγaγuluγad, ming qaγan-u erdeni altan binduriya širege-yi činggis ejen arban tabun üy-e-dü qaγan saγuγsan
translit. Činggis ejen Kitad-un Ming qaγan-i dayilaju daγaγuluγad, Ming qaγan-u erdeni altan binduriya širege-yi Činggis ejen arban tabun üy-e-dü qaγan saγuγsan
ru Владыка Чингис вел войну и покорил минского хана Китая. На драгоценном золотом берилловом троне минского хана владыка Чингис [и его потомки] сидели ханами на протяжении пятнадцати поколений.
7
translit. Ejen-ü tamaγ-a, erdeni tamaγatan-u qas dotor-a-ača öber-ün aγar-iyar bütüjü γaruγsan
ru Печать владыки [Чингиса] создалась сама собой из яшмы драгоценных печатей.
8
ejen boγda noyirsuqu čaγ-taγan, qubilai gegči ači-taγan šilideg čerig öggüged: «minu küriy-e-yi minu ariγun sayin qadaγala» gejü ači-daγan jakiγad, jarliγ boluγsan ni: «dakiju namayi seriged qaγan širege-yin tedkükü čaγ-tu mini mongγol-un qaγan küsegsen küsel-i ni qangγaju, törü šajin qoyar-i badaraju jirγaqu qubi bayina
translit. Ejen boγda noyirsuqu čaγ-taγan, Qubilai gegči ači-taγan šilideg čerig öggüged: «Minu küriy-e-yi minu ariγun sayin qadaγala» gejü ači-daγan jakiγad, jarliγ boluγsan ni: «Dakiju namayi seriged qaγan širege-yin tedkükü čaγ-tu mini Mongγol-un qaγan küsegsen küsel-i ni qangγaju, törü šajin qoyar-i badaraju jirγaqu qubi bayina
ru Премудрый владыка [Чингис-хан] перед тем как погрузиться в сон, передал отборных воинов своему внуку Хубилаю и приказал: «Храни мой стан для меня в неприкосновенности». Он сказал: «Когда я снова пробужусь [ото сна] и займу ханский трон, мне суждено будет исполнить чаяние монгольского великого хана и способствовать процветанию государства и религии.
9
translit. Tere čaγ-tu, ere kümün büse-ben tayilaju, ere morin šilüsün qanču-yin γuur-un činegen bolona
ru В это время мужчины снимут пояса, а слюны [их] скакунов станет столько, что может повредить рукава.
10
translit. čaγan malaγai-yi nidun-du üjegdeši ügei γajar-tu kögegejü yabuγuluna bi»
ru Я загоню [носящих] белые головные уборы (т. е. чалму, имеются в виду мусульмане. – В. С.) в края, которые глаз [человеческий] не видел».
11
altan büsü-yi qaγan-tu naiman örüke ger-tü kürün, qobula jirγuγan qošiγud mongγol qadaγalaγsan bayina
translit. Altan büsü-yi qaγan-tu naiman örüke ger-tü kürün, Qobula jirγuγan qošiγud Mongγol qadaγalaγsan bayina
ru Золотой пояс доставили к Ханским Восьми белым юртам, а Хубилай стал хранителем шести хошунов монголов.
12
dörbed oyirad kemekü qošiγud, torγud, dörbed, jegün γar eden nigen oyirad; tümed, qoyid, batud eden nigen oyirad; barγu, buriyad eden nigen oyirad; büris, barman, geliged, jiliged, barγu (burad) [buriyad]-tu qariyad gedeg;
translit. Dörbed Oyirad kemekü Qošiγud, Torγud, Dörbed, Jegün γar eden nigen Oyirad; Tümed, Qoyid, Batud eden nigen Oyirad; Barγu, Buriyad eden nigen Oyirad; Büris, Barman, Geliged, Jiliged, Barγu (Burad) [Buriyad]-tu qariyad gedeg;
ru Те, кого называют дурбэн-ойратами, — это: хошуты, торгуты, дэрбэты, джунгары — одно подразделение ойратов; тӱмэты, хойты, батуты — они одно подразделение ойратов (букв. «один ойрат». – В. С.); баргу буряты — они одно подразделение ойратов. Говорят, что [родовые подразделения] бӱрис, барман, гэлигэд, джилигэд зависимы от баргу [бурятов].
13
translit. Ür Mongγol gegči nigen Oyirad bolona uu?
ru Те, кого называют ӱр монголами, являются ли они одним подразделением ойратов?
15
qošiγud qaγan qongγor, qoyid esilbei-yin sayin kiya. šikür dayičing, jegün γar qara qula ene dörben üye
translit. Qošiγud qaγan Qongγor, Qoyid Esilbei-yin Sayin Kiya. Šikür Dayičing, Jegün γar Qara Qula ene dörben üye
ru Хошутский хан Хонггор, хойт Эсэлбэйин Сайин-Ка, [торгут] Шӱкӱр-Дайчин, джунгар Хара-Хула — эти четверо [люди] одного поколения.
16
translit. Šikür Dayičing-un keüken Yum Aγa, Noyan Qongγor-un qatun mön,
ru Дочь Шӱкӱр-Дайчина Юм-ага — жена Нойон-Хонггора.
17
noyan qongγor-un qalqan ügüi bolγasan qošiγud bayibaγas, včir oročiγ qaγan, güši qaγan, buyan odqu, kündelen ubaši eden bügedeger yum aγa-yi keükečileju, baγatur qung tayiji-du jalaγsan
translit. Noyan Qongγor-un qalqan ügüi bolγasan Qošiγud Bayibaγas, Včir oročiγ qaγan, Güši qaγan, Buyan Odqu, Kündelen Ubaši eden bügedeger Yum Aγa-yi keükečileju, Baγatur qung tayiji-du jalaγsan
ru После [смерти] Нойон-Хонггора ее оставили без прикрытия. Хошутские [нойоны] Байбагас, Очирту Цэцэн-хан, Гӱши-хан, Буян-Отхон, Кӧндӧлэнг-Убаши — они все отнеслись к ней, как к дочери, и выдали замуж за Баатура-хунтайджи.
18
translit. Yum Aγa-аča köbegün Sengge, Bošoγtu qoyar Bošoγtu qutuγtu mön gejü aldar boluγsan
ru У Юм-ага два сына — Сэнгэ и Бошогту, ставший известным как Бошогту-хутугту.
19
tangγud ulaγan-u-yi küčün derelkiju šira-yin dörben keyid-ün quvaraγ-i kögegejü γarγaγsan-du bančin erdeni, dalai blama terigülüged blama čoyijung berbeng bügüdeger ense qutuγtu-yi či odqu jöb-tei mön
translit. Tangγud ulaγan-u-yi küčün derelkiju šira-yin dörben keyid-ün quvaraγ-i kögegejü γarγaγsan-du Bančin Erdeni, Dalai blama terigülüged blama čoyijung Berbeng bügüdeger Ense qutuγtu-yi či odqu jöb-tei mön
ru Когда в Тибете стали возвышать красную веру и из четырех желтошапочных монастырей изгнали [их] священнослужителей, то ламы — хранители учения и ламы из [монастыря] Брайбунг во главе с Панчен-ламой и Далай-ламой послали Энсэ-хутугту, сказав: «Будет правильно, если ты отправишься в путь.
20
translit. Jegün jüg-tü Dörben Oyirad kemekü nutug bui
ru На востоке есть страна, где живут дурбэн-ойраты.
21
translit. Tende Dzongkaba-yin šir-a-yin šajin-i ergüjü sergügekü qubi teden-dü bui
ru Им суждено возродить там желтую религию Дзонхавы.
22
či odču teden-ü qaγad-tu kelejü šir-a-yin šajin-i sergegülge gejü ilegegsen-dü, oyirad-tu ende iregsen mön gejü keledeg bui
translit. Či odču teden-ü qaγad-tu kelejü šir-a-yin šajin-i sergegülge gejü ilegegsen-dü, Oyirad-tu ende iregsen mön gejü keledeg bui
ru Отправляйся [к ним] и скажи их ханам, чтобы они содействовали возрождению желтой религии».
23
ense qutuγtu oyirad-un qaγad-un yeke čiγulγan-du kelegsen-dü jobšiyeged γurban miyun čerig morday-a gejü kelelčegsen-du qutuγtu yeke bayasču qariqui jabduγsan čaγ-tu, tere qaγad yeke kündülejü takil ergügsen mön
translit. Ense qutuγtu Oyirad-un qaγad-un yeke čiγulγan-du kelegsen-dü jobšiyeged γurban miyun čerig morday-a gejü kelelčegsen-du qutuγtu yeke bayasču qariqui jabduγsan čaγ-tu, tere qaγad yeke kündülejü takil ergügsen mön
ru Говорят, что он действительно приезжал сюда к ойратам. Когда Энсэ-хутугту выступил на большом съезде ойратских ханов, то они согласились с ним и договорились выделить три тысячи воинов, чему [Энсэ-] хутугта был очень рад. Когда он собрался ехать домой, то эти ханы оказали ему большие почести и сделали подношения.
24
baγatur qung tayiji kündülejü takil ergüged, mordaqu čaγ-tu yum aya ense qutuγtu-yi döröge-eče bariγad: «гаγčа köbegün-tei bi, nige köbegüü qayiralaγtun» gejü iregsen-dü qutuγtu-yin jarliγ: «bi ger-eče ger ügei-dü γaruγsan gelüng mön
translit. Baγatur qung tayiji kündülejü takil ergüged, mordaqu čaγ-tu Yum Aya Ense qutuγtu-yi döröge-eče bariγad: «Гаγčа köbegün-tei bi, nige köbegüü qayiralaγtun» gejü iregsen-dü qutuγtu-yin jarliγ: «Bi ger-eče ger ügei-dü γaruγsan gelüng mön
ru Баатур-хунтайджи отнесся к нему с уважением и тоже сделал подношение. Когда [Энсэ-хутугта] уезжал, то пришла Юм-ага и, держась за стремя [его лошади], сказала: «У меня [только] один сын, пожалуйте мне еще одного сына». На это [Энсэ-] хутугта ответил: «Я — монах, отрешившийся от мирской жизни.
26
tere čaγ-tu qatun-u jarliγ: «та gelüng boluγad köbegüü ögčü ese čidabasu, tan-u nasun kögšin bayina, nada köbegün bolju töröjü eše bolqu uu?» gejü ayiladqaγsan-du, qutuγtu: «bolona» gejü jöbšiyejü jarliγ boljai gedeg
translit. Tere čaγ-tu qatun-u jarliγ: «Та gelüng boluγad köbegüü ögčü ese čidabasu, tan-u nasun kögšin bayina, nada köbegün bolju töröjü eše bolqu uu?» gejü ayiladqaγsan-du, qutuγtu: «Bolona» gejü jöbšiyejü jarliγ boljai gedeg
ru Тогда ханша попросила: «Раз уж Вы, будучи монахом, не можете родить сына, то, поскольку Вы уже преклонного возраста, не могли бы Вы [после своей смерти] переродиться во мне в образе [моего] сына?». [Энсэ-] хутугта согласился, [как] говорят, и ответил: «Пусть будет так».
27
translit. Qutuγtu jalaraju qariγad Baraγun tala jalaraju yabuγad tariyalang tayilbai gedeg
ru Говорят, что возвращаясь [домой], он скончался в Тибете.
28
translit. Tere jil [1644 on]-du Yum Aγa-du üren oldaγsan, yisün sara güyičeged köbegün γarγaγsan,
ru В том же году (1644 г. – В. С.) Юм-ага забеременела и через девять месяцев родила сына.
29
translit. tere köbegün-i Ense qutuγtu-yin qubilγan gejü kelelčejü aldar boljai
ru Тот сын и стал известен как перерожденец Энсэ-хутугту.
30
гurban miyun čerig qošiγulju mordaγsan güši qaγan, baγatur qung tayiji, mergen jinong, šongγorjab baγatur tayiji dörben, ulaγan-u amdu-yin luujang čoγtu qaγan, uu-yin beri qaγan, čang-un čangba qaγan ene γurban-i doroyičaγulju egün-dü, güši nom-un qaγan qaγan širegedü šaγuju ulaγan-u šajin-u küčün-i dooratuγulju, dsongkaba-yin kkir ügei šir-a-yin šajin-u küčün-i degeredegüljü bančin erdeni-dü aγula-yin yeke boγda blama yeketen-ü čola «boyda boltuγai» gejü čola ergügsen
translit. Гurban miyun čerig qošiγulju mordaγsan Güši qaγan, Baγatur qung tayiji, Mergen jinong, Šongγorjab Baγatur tayiji dörben, ulaγan-u Amdu-yin Luujang čoγtu qaγan, Uu-yin Beri qaγan, Čang-un Čangba qaγan ene γurban-i doroyičaγulju Egün-dü, Güši nom-un qaγan qaγan širegedü šaγuju ulaγan-u šajin-u küčün-i dooratuγulju, Dsongkaba-yin kkir ügei šir-a-yin šajin-u küčün-i degeredegüljü Bančin Erdeni-dü aγula-yin yeke boγda blama yeketen-ü čola «Boyda boltuγai» gejü čola ergügsen
ru Отправившиеся в поход на Тибет с передовым отрядом в три тысячи воинов четверо [ойратских правителей] — Гуши-хан, Баатур-хунтайджи, Мэргэн-джинон и Сонггорджаб Батур-тайджи — усмирили Амдоского Луузан Цогту-хана, Уйского Бэри-хана и Цзанского Цзанба-хана — трех [правителей] красношапочной секты. Таким образом, Гуши Номин-хан занял трон [тибетского] хана, ослабив могущество красношапочной религии и усилив могущество беспорочной желтошапочной религии Дзонхавы. Он пожаловал великому, как гора, Панчен-эрдэни титул высшего духовного лица Богдо-лама
31
translit. usun-u yeke Dalai blama münden-ü čola. «Dalai blama boltuγai» gejü čola ergügsen;
ru а Далай-ламе, величием [своей мудрости] равному океану, <…> титул Далай-лама.
32
translit. «ta qoyar terigüleged olan qutuγtu nar kkir ügei šir-a-yin šajin-i delgeregülügtün» gejü jakiγsan
ru Говорят, что он повелел им: «Вы, двое, во главе с многочисленными хутугтами распространяйте беспорочную желтошапочную религию».
33
lama čoyijung, berbeng čoyijung qoyar-tu «kkir ügei šir-a-yin šajin-u qaγačaqu šiltaγan yegüdger qamuγ-i amurliγulun sakiγtun» gejü šajin-u sakiγusu daγaγalγaγsan gejü keledeg
translit. Lama čoyijung, Berbeng čoyijung qoyar-tu «kkir ügei šir-a-yin šajin-u qaγačaqu šiltaγan yegüdger qamuγ-i amurliγulun sakiγtun» gejü šajin-u sakiγusu daγaγalγaγsan gejü keledeg
ru Ламам — хранителям религии, Чойджунгу и Бэрбэнгу, он вменил в обязанность охранять религию, сказав: «Сохраняйте, умиротворяя, все что суетно и отчуждает от беспорочной желтошапочной религии».
34
translit. Tegeged, Güši-i Nom-un qaγan Töbed-ün qaγan-u širege-dü saγuγsan
ru Так Гуши Номин-хан занял трон хана Тибета.
35
baγatur-qungtayiji, mergen-jinong qoyar čerig-iyen daγaγulun qariqu čaγ-tu, güši-yin jarliγ-aca: «širγoljin metü olan tangγud-un dotor-a, γaγča bi yaγakiju saγuqu bi
translit. Baγatur-qungtayiji, Mergen-jinong qoyar čerig-iyen daγaγulun qariqu čaγ-tu, Güši-yin jarliγ-aca: «Širγoljin metü olan Tangγud-un dotor-a, γaγča bi yaγakiju saγuqu bi
ru Когда Баатур-хунтайджи и Мэргэн-джинон вместе со своими воинами возвращались [на родину], Гуши-хан сказал [им]: «Как я буду жить среди многочисленных, как муравьи, тангутов?
36
ta qoyar qariγad minu qubi albatu, basa nöküd bolqu ulus-i ilegegtün» gejü jakiγsan-du, tere qoyar ende nutuγ-tu qariju ireged, sečen qaγan terigüten-dü kelegsen-dü jobšiyejü, güši-yin albatu degere qošiγud buyan otqu, kündülen ubaši köbegün-tei albatu-tai-yi ni torγud mergen jinong köbegüü-tei albatu-tai-yi ni, baγatur ubaši tayiji öber-ün köbegün, önöčin šečen-i köbegüü-tei albatu-tai-yi ni, basa rabjamba qutuγtu jegün γar bošoγtu mergen blama qoyar, torγud nomtu-yin blama terigüleged tabun jaγun köbegüü ilegebei gedeg
translit. ta qoyar qariγad minu qubi albatu, basa nöküd bolqu ulus-i ilegegtün» gejü jakiγsan-du, tere qoyar ende nutuγ-tu qariju ireged, Sečen qaγan terigüten-dü kelegsen-dü jobšiyejü, Güši-yin albatu degere Qošiγud Buyan Otqu, Kündülen Ubaši köbegün-tei albatu-tai-yi ni Torγud Mergen jinong köbegüü-tei albatu-tai-yi ni, Baγatur Ubaši tayiji öber-ün köbegün, Önöčin Šečen-i köbegüü-tei albatu-tai-yi ni, basa Rabjamba qutuγtu Jegün γar Bošoγtu Mergen blama qoyar, Torγud Nomtu-yin blama terigüleged tabun jaγun köbegüü ilegebei gedeg
ru Вы, вернувшись, пришлите мне [сюда] мою долю подвластных людей, а также дружинников». Те двое, возвратившись к себе домой, доложили [находившимся здесь ойратским правителям] во главе с Цэцэн-ханом и получили [их] согласие. Говорят, что, кроме подданных людей Гуши [-хана], было послано [еще] пятьсот молодых людей во главе с хошутскими Буян-Отхоном и Кӧндӧлэнгом-Убаши с сыновьями и подданными, торгутским Мэргэн-джиноном с сыновьями и подданными, Баатуром Убаши-тайджи со своим сыном, Ӧнчин-Цеценом с сыновьями и подданными, а также c рабджамбой-хутугту джунгарским Бошогту-Мэргэн-ламой и торгутским Номтын-ламой.
37
translit. Teden negüged Köke naγur-tu nutuγlaγsan Köke naγur Qošiγud gegči tede gedeg
ru Говорят, они, переселившись, кочевали в Кукуноре и их называют кукунорскими хошутами.
38
burqan baγši-yin serigün čaγ-tu bayiγsan yeke šarvag čiqula nökür-ün töröl-ün ense qutuγtu gejü aldaršiγsan
translit. Burqan baγši-yin serigün čaγ-tu bayiγsan yeke šarvag čiqula nökür-ün töröl-ün Ense qutuγtu gejü aldaršiγsan
ru Один из рода главного ученика и важного сподвижника Бурхан-багши стал известен под именем Энсэ-хутугту, еще когда был жив Бурхан-багши.
39
translit. Tegün-ü qubilγan Bošoγtu gejü aldaršiγsan šiltaγan tegün-iyer keledeg
ru Говорят, что по этой причине его перерожденец – это [Галдан] Бошогту.
40
bošoγtu baraγun tala surγaγuli-du mergejiged ense qutuγtu-yin qubilγan-du aldaršin, dsongkaba-yin širege-dü saγuγsan yeke blama mön
translit. Bošoγtu Baraγun tala surγaγuli-du mergejiged Ense qutuγtu-yin qubilγan-du aldaršin, Dsongkaba-yin širege-dü saγuγsan yeke blama mön
ru [Галдан] Бошогту обучался в Тибете, стал известен как перерожденец Энсэ-хутугты и был великим ламой, занимавшим трон Дзонхавы.
43
burud qatun-u köbegün sengge-tei oyičiγulju öšiyerkeged, sengge-yi oron dotora ni bariγad ügei bolγaγsan-i yum aya örlöge bosču ireged sengge-yi ügei bolγaγsan-i üjeged: «morin üker biši, kümün-i eyimü yaγuma bolγadaγ bau?» gejü keledeg
translit. Burud qatun-u köbegün Sengge-tei oyičiγulju öšiyerkeged, Sengge-yi oron dotora ni bariγad ügei bolγaγsan-i Yum Aya örlöge bosču ireged Sengge-yi ügei bolγaγsan-i üjeged: «Morin üker biši, kümün-i eyimü yaγuma bolγadaγ bau?» gejü keledeg
ru Сын его жены-киргизки враждовал с Сэнггэ и отомстил ему. Он застал Сэнггэ в его собственной юрте и убил его. Когда Юм-ага встала поутру, пришла к Сэнггэ и увидела, что он убит, то сказала: «Это ведь не лошадь и не корова, как можно так поступить с человеком?».
44
qošiγud sečen qaγan tal-a elči ilegeged, basa γurban qan-yin köbegün degüü-ner tal-a ni elči, maqa ildügüči terigüten jayišang-ud-i daγudaγulju kelegsen-dü, tede bügüde sonosču aγurlaγad čeriglejü mordaγad, burud qatun köbegüü-tei-yi ni bariju abču ireged jalqaγaju ügei bolγabai
translit. Qošiγud Sečen qaγan tal-a elči ilegeged, basa γurban qan-yin köbegün degüü-ner tal-a ni elči, Maqa ildügüči terigüten jayišang-ud-i daγudaγulju kelegsen-dü, tede bügüde sonosču aγurlaγad čeriglejü mordaγad, Burud qatun köbegüü-tei-yi ni bariju abču ireged jalqaγaju ügei bolγabai
ru Она отправила гонца к Цэцэн-хану, и гонцов к сыновьям и младшим братьям трех ганов (?). Когда она, призвав к себе зайсангов во главе с Маха-илдӱӱчи, сообщила им [об убийстве], то они все, услышав, рассердились и пошли войной [на убийцу]. Они поймали ханшу-киргизку с ее сыном, судили [их] и казнили.
45
basa yum aγa sečen qaγan-du irejü jolγaju kelegsen ni: «sengge-yin yeke köbegün sodnam rabdan, daraγaki köbegün čaγan rabdan, otqan köbegün dejüng γurbaγula-ban nasun ni baγa, nemen unaγan künesü selbijü baraγun tal-a ilegegtün
translit. Basa Yum Aγa Sečen qaγan-du irejü jolγaju kelegsen ni: «Sengge-yin yeke köbegün Sodnam Rabdan, daraγaki köbegün Čaγan Rabdan, otqan köbegün Dejüng γurbaγula-ban nasun ni baγa, nemen unaγan künesü selbijü Baraγun tal-a ilegegtün
ru Юм-ага прибыла, чтобы встретиться с [Очирту] Цэцэн-ханом, и сказала ему: «Старший сын Сэнггэ Соднам Рабдан, следующий сын — Цаган Рабдан, младший сын — Дэджӱн — все трое малолетнего возраста. Пошлите меня в Тибет, вдобавок оказав помощь верховыми животными и продовольствием.
46
bi juu-du mörgüged, qoyar gegen-dü baralqaju, sengge-yin nom kine bi» gejü kelegsen-dü jöbšiyeged ilegegsen
translit. Bi Juu-du mörgüged, qoyar gegen-dü baralqaju, Sengge-yin nom kine bi» gejü kelegsen-dü jöbšiyeged ilegegsen
ru Я помолюсь Зуу (статуя Будды в Лхасе. – В. С.), побываю на аудиенции у двух гэгэнов (т. е. у Панчен-ламы и Далай-ламы. – В. С.) и совершу поминальные службы по Сэнггэ». [Цэцэн-хан] согласился и разрешил [ей] ехать.
47
baraγun tala kürüged šir-a-yin dörben keyid-tü, qoyar gegen, qoyar čoyijung terigüten nom buyan kijü tegüsgeged, köbegün bošoγtu-du: «ači-nar čini baγa nutuγ čini ejegüi
translit. Baraγun tala kürüged šir-a-yin dörben keyid-tü, qoyar gegen, qoyar čoyijung terigüten nom buyan kijü tegüsgeged, köbegün Bošoγtu-du: «Ači-nar čini baγa nutuγ čini ejegüi
ru Прибыв в Тибет, [Юм-ага] совершила поминальные службы в четырех [главных] монастырях желтошапочной религии, у двух гэгэнов, двух хранителей Учения — чойджинов и других. Закончив, она сказала сыну Бошогту: «Твои племянники — малолетние [дети], твоя страна не имеет правителя.
48
širege-eče baγuγad, qančui-tu debel emusüged, [qaγan] širege-ben očiju tedkü» gejü γurban üye čingγalaju erejü kelegsen-dü, eji-yin jarliγ nuγulju ülü bolqu tula kündülejü sanaγad boγda čoyiji, baγa dalai blama qamuγ-i ayiladduγči tabuduγar гabang lubdzangjamsu-du ayiladqaγsan-du, teden eke-yin ünen-i jöbšiyejü (ayiladqaγsan) [ayiladduγsan]-du, bošoγtu širege-eče baγuju qančui-tu debel emüsügsen gejü keledeg
translit. Širege-eče baγuγad, qančui-tu debel emusüged, [qaγan] širege-ben očiju tedkü» gejü γurban üye čingγalaju erejü kelegsen-dü, eji-yin jarliγ nuγulju ülü bolqu tula kündülejü sanaγad Boγda čoyiji, baγa Dalai blama qamuγ-i ayiladduγči tabuduγar Гabang Lubdzangjamsu-du ayiladqaγsan-du, teden eke-yin ünen-i jöbšiyejü (ayiladqaγsan) [ayiladduγsan]-du, Bošoγtu širege-eče baγuju qančui-tu debel emüsügsen gejü keledeg
ru Оставь престол [настоятеля монастыря], надень халат с рукавами, поезжай и займи свой [ханский] трон». Так она трижды строго просила его. Поскольку [Бошогту] нельзя было не выполнить повеление своей матери, то он отнесся к ней с почтением и доложил Панчен-ламе, хранителям учения — чойджинам, малолетнему Далай-ламе, всеведающему Гавану Лубдзанджамсу [о желании Юм-ага]. Когда они признали справедливость [желания] его матери, Бошогту оставил престол [настоятеля] монастыря, говорят, и одел халат с рукавами (т. е. вернулся к мирской жизни. – В. С.).
49
translit. Tegeged, eke-tei-ben ende qutuγtu qariju ireged, qaγan širege-ben tedkügsen gejü keledeg
ru После этого, говорят, вместе со своей матерью перерожденец возвратился сюда и занял ханский трон.
50
[bošoγtu] baraγun tal-a-ača irekü čaγ-tu-ban qoyar čoyijung-du ayiladqaγsan üge ni: «(mini) [minu] nutuγ jaqa kijaγar tertege buruγu nomton olan-u tula, namayi jalbariju jalaqu čaγ-tu irejü bolona uu ügei uü?» gejü ayiladqaγsan-du jobšiyerejü «bolona» gesen-dü, «qošiγud nige ubaši-yi ene kürdem-dü bolju bolona uu?» gejü ayiladqaγsan-du «bolona» gegsen
translit. [Bošoγtu] Baraγun tal-a-ača irekü čaγ-tu-ban qoyar čoyijung-du ayiladqaγsan üge ni: «(Mini) [minu] nutuγ jaqa kijaγar tertege buruγu nomton olan-u tula, namayi jalbariju jalaqu čaγ-tu irejü bolona uu ügei uü?» gejü ayiladqaγsan-du jobšiyerejü «bolona» gesen-dü, «Qošiγud nige ubaši-yi ene kürdem-dü bolju bolona uu?» gejü ayiladqaγsan-du «bolona» gegsen
ru [Бошогту] во время своего приезда в Тибет испрашивал [разрешения] у двух чойджинов (хранителей учения). Его слова: «Так как [у меня] на родине по ту сторону границы много еретиков, то можно ли мне приезжать [сюда], чтобы молиться?». Те согласились, сказав ему: «Можно». Когда он спросил: «Можно ли хошутам одного убаши принять в [местности] Кӱрдэм?», ему сказали «Можно».
51
baraγun tal-a, ničing ombo-du čoyijung baγulγaγad itegejü daγaγuluγad ende nutuγ-tu iregsen čaγ-tu, čoyijung baγulγaqu-du čoyijung baγuγad ünen eši üjegülügsen
translit. Baraγun tal-a, Ničing Ombo-du Čoyijung baγulγaγad itegejü daγaγuluγad ende nutuγ-tu iregsen čaγ-tu, Čoyijung baγulγaqu-du Čoyijung baγuγad ünen eši üjegülügsen
ru В Тибете к Ничин-Омбо поселился чойджин (хранитель учения и предсказатель-оракул. – В. С.), и он заставлял [людей] верить ему и повиноваться. Когда он прибыл сюда в страну (т. е. в Джунгарию. – В. С.), его попросили совершить пророчество, он сделал предсказание, и оно оказалось правдивым.
52
bošoγtu barayun tal-a-ača zongkaba, boγda, čoyijil γurban-i küriye jalaju iregsen гaγba araγčag toγtaγaγad boγda, čoyijil qoyar dotoγadu šitügen-dü jalaba
translit. Bošoγtu Barayun tal-a-ača Zongkaba, Boγda, Čoyijil γurban-i küriye jalaju iregsen Гaγba Araγčag toγtaγaγad Boγda, Čoyijil qoyar dotoγadu šitügen-dü jalaba
ru [Галдан-] Бошогту доставленные из Тибета в Кӱрээ [статуи] трех [святителей] — Дзонхавы, Богдо и Чойджила — установил в Агба-дацане и ввел в нем буддийский культ Богдо и Чойджила.
53
translit. Lamrum Rasang toγtaγad, Zongkaba-yin küriye dotoγadu šitügen-dü jalaba
ru Учредив Ламрим-дацан, он ввел в нем культ Дзонхавы.
54
translit. Zongkaba-yin šir-a-yin šajin-i Oyirad ende delgeregülbei
ru Ойраты здесь распространили желтошапочную религию Дзонхавы.
55
basa urida baγatur-un čaγ-tu rabjamba qutuqtu, 5-r dalai blama-yin jarliγ-iyar qubilγan sečen-u čaγ-tü jokiyaγsan paγba blama-yin dörbeljin mongγol üsüg-tü aru emüne ni čeg, doora ni šegül qadaju jokiyaγad todo mongγol usüg-iyer ibegel yabuγulqu-ača ekileged «yeke kölgen-ü sudur» olan-i körbügülügsen-eče, oyirad mongγol-du todo mongγol üsüg surγaju, čuqaγ degedü-yi idam bariju nomdu oroγuluγsan yeke ačitai, mergen blama baraγun tal-a-ača ireged «yeke bodi-yin möri» körbegülkü terigüten olan körbegülbei gedeg
translit. Basa urida Baγatur-un čaγ-tu Rabjamba qutuqtu, 5-r Dalai blama-yin jarliγ-iyar Qubilγan Sečen-u čaγ-tü jokiyaγsan Paγba blama-yin dörbeljin Mongγol üsüg-tü aru emüne ni čeg, doora ni šegül qadaju jokiyaγad todo Mongγol usüg-iyer ibegel yabuγulqu-ača ekileged «yeke kölgen-ü sudur» olan-i körbügülügsen-eče, Oyirad Mongγol-du Todo Mongγol üsüg surγaju, čuqaγ degedü-yi idam bariju nomdu oroγuluγsan yeke ačitai, mergen blama Baraγun tal-a-ača ireged «yeke bodi-yin möri» körbegülkü terigüten olan körbegülbei gedeg
ru Еще прежде, при Баатуре[-хунтайджи], в созданное Пагба-ламой в правление Хубилган Сэцэна квадратное монгольское письмо рабджамба-хутугту ввел по повелению 5-го Далай-ламы точку перед оборотной стороной и хвостик внизу [слов]. Когда начали оказывать покровительство монгольскому ясному письму, [на монгольский язык] перевели «Сутру Большой колесницы» и многие [другие сочинения]. Он имеет большие заслуги в деле введения [буддийского] учения среди ойратов и монголов, обучая [их] монгольскому ясному письму и побуждая избранных и благородных принимать на себя обеты. Говорят, что Мэргэн-лама, приехав из Тибета, перевел сочинения «Путь к совершенству» и многие [другие].
56
tegün-ü daraγa sengge-yin čaγ-tu bošoγtu gelüng čaγ-taγan ireged basa ubaši, ubasanča, gesül, gelüng-ün sanvar qayiralaγad, basa olan (nom) körbegülüged гaldamba-yin nom kiged, baraγun tal-a mergen blam-a-tai qoyaγula qariγsan
translit. Tegün-ü daraγa Sengge-yin čaγ-tu Bošoγtu gelüng čaγ-taγan ireged basa ubaši, ubasanča, gesül, gelüng-ün sanvar qayiralaγad, basa olan (nom) körbegülüged Гaldamba-yin nom kiged, Baraγun tal-a Mergen blam-a-tai qoyaγula qariγsan
ru После этого, при Сэнггэ, [Галдан-] Бошогту-гэлӱнг, приехав в свое время, также посвятил в духовное звание убаши, убасанца, гэцӱл и гэлӱнг, еще перевел множество религиозных сочинений, совершил поминальные обряды по Галдамбе и выехал вместе с Мэргэн-ламой [в Тибет].
57
translit. Rabjamba qutuγtu Baraγun Tala qariju yabuqu jam-du tariyalang taγalaγsan
ru Рабджамба-хутугта, возвращаясь в Тибет, скончался по дороге.
58
mergen blam-a baraγun tal-a kürüged qoγosun činar iledte oluγad sarjid, dorji, čing, ečige, köbegün tabun kemekü ner-e abuγad tariyalang-du jalaraba.
translit. Mergen blam-a Baraγun tal-a kürüged qoγosun činar iledte oluγad Sarjid, Dorji, Čing, ečige, köbegün tabun kemekü ner-e abuγad tariyalang-du jalaraba.
ru Мэргэн-лама, прибыв в Тибет, нашел явное свойство пустоты (т. е. «почувствовал приближение смерти». – В. С.), приняв имена пятерых [человек] — Сарджид, Дорджи, Чинг, отец, сын — отошел в другой мир.
59
translit. Qošiγud, Jegün γar, Torγud γurban nutuγ kümün, Rabjamba qutuqtu-du ačilal-un takil-du ergübei
ru Люди трех улусов – хошуты, джунгары и торгуты — делали рабджамбе-хутугту благодарственные приношения.
60
gelüng, gesül-ün olan-i qayiralaγad küriye toγtaγaγad burqan-u šajin kiged ilangγuy-a zongkaba-yin šajin-i delgeregülbei
translit. Gelüng, gesül-ün olan-i qayiralaγad küriye toγtaγaγad burqan-u šajin kiged ilangγuy-a Zongkaba-yin šajin-i delgeregülbei
ru Он, многих посвятив в духовное звание гецӱлов и гелӱнгов, основал [монастырь] Кӱрээ и распространял буддизм и особенно религию Дзонхавы.
61
translit. Küriy-e egün-dü Oyirad-un yeke nere qadaba gedeg
ru Сейчас Кӱрээ присвоили название «Ойратский Большой монастырь».
62
torγud-tu oduγsan edüge-deki qutuγtu-yin šabi-nar gegči ene jegün yar, qošiγud-un ebdereldükü-dü tarqaju oduγsan olan ayuki qaγan-u čaγ-tu öber-iyen čuγlaju šineken küriy-e toγtaγsan qutuγtu-yin šabi-nar ene gedeg
translit. Torγud-tu oduγsan edüge-deki qutuγtu-yin šabi-nar gegči ene Jegün yar, Qošiγud-un ebdereldükü-dü tarqaju oduγsan olan Ayuki qaγan-u čaγ-tu öber-iyen čuγlaju šineken küriy-e toγtaγsan qutuγtu-yin šabi-nar ene gedeg
ru Те, кто отправился к торгутам, — это послушники-ученики нынешнего хутугты. Многие [духовные лица], рассеявшиеся [повсюду], когда произошел конфликт между джунгарами и хошутами, собрались вместе во времена Аюки-хана и основали [в его кочевьях] заново Кӱрээ, и говорят, что они — послушники-ученики хутугты.
63
translit. Qalqa-yin dörben qaγan Rabjamba qutuγtu-du qaγalγ-a jam-un ulaγ-a baribai gedeg
ru Говорят, что четверо ханов Халхи преподнесли рабджамбе-хутугте верховых животных в дорогу.
64
rabjamba qutuγtu-yin erkin šabi aldar гabču-du, oyira-yin qaγad-un bariγsan aldar гаbču-yin šabi-nar ene gejü keledeg
translit. Rabjamba qutuγtu-yin erkin šabi Aldar Гabču-du, oyira-yin qaγad-un bariγsan Aldar Гаbču-yin šabi-nar ene gejü keledeg
ru Говорят, что [и] ойратские ханы преподнесли верховых животных в дорогу. Лучший послушник-ученик рабджамба-хутугты Алдар-габджу. Шабинары, пожалованные ойратскими ханами, как говорят, это и есть послушники-монахи Алдара-габджу.
65
sengge-yin širege-yi bošoγtu qaγan tedkükü čaγ-tu, qošiγud sečen qaγan-du qoyaγula üyičejü čerig mordaγuluγad, šayiram-un öljeyitu bom-du dayilalduju, bošoγtu-yin čerig qošiγud-un čerig-i daruγsan-du, öljeyitü bom nere qadaba gedeg
translit. Sengge-yin širege-yi Bošoγtu qaγan tedkükü čaγ-tu, Qošiγud Sečen qaγan-du qoyaγula üyičejü čerig mordaγuluγad, Šayiram-un Öljeyitu Bom-du dayilalduju, Bošoγtu-yin čerig Qošiγud-un čerig-i daruγsan-du, Öljeyitü Bom nere qadaba gedeg
ru Когда Бошогту-хан занял ханский трон после Сэнггэ, то между ним и хошутским Цэцэн-ханом произошел разлад. Мобилизовав войска, они сразились на [реке] Ӧлзийтӱ-Бом в [окрестностях] Сайрама. Так как войско Бошогту [-хана] нанесло поражение войску хошутов, то [реку] Бом назвали Ӧлзийтӱ-Бом.
66
qošiγud sečen qaγan: «qurdun kürügsüčin gegči nige nutuγ kümüni qaγan ene nada ačitu tula, nasun-u kögšin egün-i tariyalang tayilqu kürtele sayitur asaran-a» gejü jakiγad, bošoγtu [ni] sečen qaγan-du qurdun kürügsüčin gegči nutuγ-i oggüged, biši-yi ni öber-ün-iyen bolγaju nutuγ büri-dü qubiyaju (ab) [abuba] gejü keledeg
translit. Qošiγud Sečen qaγan: «Qurdun Kürügsüčin gegči nige nutuγ kümüni qaγan ene nada ačitu tula, nasun-u kögšin egün-i tariyalang tayilqu kürtele sayitur asaran-a» gejü jakiγad, Bošoγtu [ni] Sečen qaγan-du Qurdun Kürügsüčin gegči nutuγ-i oggüged, biši-yi ni öber-ün-iyen bolγaju nutuγ büri-dü qubiyaju (ab) [abuba] gejü keledeg
ru Цэцэн-хан настоятельно попросил, сказав: «Так как местность Хурдун Кӱрээсӱчин, ограждая [меня] от людей, будет для меня благодетельной, я буду иметь попечение о ней достойным образом до самой своей старости и кончины». Бошогту [-хан], говорят, отдал Цэцэн-хану местность Хурдун Кӱрээсӱчин, другую часть [его владений] сделал своими, распределив между всеми кочевьями.
67
sečen qaγan yeke noyan abaγai-γi «minu sang-du narin niγta jaγum-a bayina, či abuγad törküm-degen qari» ged, torγud aγukin-du kürgegülügsen yeke noyan abaγai-γin šabinar tede tere sečen qaγan bejei-dü öber-iyen tariyalang tayilbai
translit. Sečen qaγan yeke noyan abaγai-γi «Minu sang-du narin niγta jaγum-a bayina, či abuγad törküm-degen qari» ged, Torγud Aγukin-du kürgegülügsen yeke noyan abaγai-γin šabinar tede tere Sečen qaγan Bejei-dü öber-iyen tariyalang tayilbai
ru Госпоже старшей жене Цэцэн-хана он сказал: «У меня в казне есть секретные вещи. Возьми их и возвращайся к своей родне». Это и есть шабинары госпожи старшей жены, приведенные к торгутскому Аюке. Цэцэн-хан скончался в [местности] Бэджэй.
68
translit. Bejei gedeg γajar-tu nasun-u čaγ bolba gedeg
ru В местности Бэджэй окончилась его жизнь.
69
qošiγud tuγulta rabjamba gegči gelüng, ničing ombo gegči kürdem-dü jolγaju ireged, bošoγtu-du ošiyerkeged ničing ombo-du jakiju kelegsen üge ni: «či itegejü üge-yi sonosdaγ biši uu? bošoγtu ene man-u qošiγud-un qaγan-u nere baγuraγuluγad nutuγ-i tarqaγaγsan učir-tu, egün-eče öšiy-e abqu arγ-a-du čoyijing baγulγaqu čaγ-tu qudal eši üjegülüged kelekü, šidar noyan töröl toγatan-i alan, küčü γeke qari nutuγ-tai qarγulduγulju küčün-i ni baγuraγul man-u qošiγud-i yaγu ese kigsen bui?» gejü jakigsan-du jöbšiyejü medeged, čoyijing baγulγaqu čaγ-tu qudal eši üjegüleged, bošoγtu qaγan-i ondoγuduγuluγsan, küčü-tei šidar töröl toγatan-i alaγsan
translit. Qošiγud Tuγulta Rabjamba gegči gelüng, Ničing Ombo gegči Kürdem-dü jolγaju ireged, Bošoγtu-du ošiyerkeged Ničing Ombo-du jakiju kelegsen üge ni: «Či itegejü üge-yi sonosdaγ biši uu? Bošoγtu ene man-u Qošiγud-un qaγan-u nere baγuraγuluγad nutuγ-i tarqaγaγsan učir-tu, egün-eče öšiy-e abqu arγ-a-du čoyijing baγulγaqu čaγ-tu qudal eši üjegülüged kelekü, šidar noyan töröl toγatan-i alan, küčü γeke qari nutuγ-tai qarγulduγulju küčün-i ni baγuraγul Man-u Qošiγud-i yaγu ese kigsen bui?» gejü jakigsan-du jöbšiyejü medeged, čoyijing baγulγaqu čaγ-tu qudal eši üjegüleged, Bošoγtu qaγan-i ondoγuduγuluγsan, küčü-tei šidar töröl toγatan-i alaγsan
ru Хошутский гэлун по имени Тоголта-рабджамба прибыл в [местность] Кӱрдэм, чтобы встретиться с Ничин-Омбо и, питая ненависть к Бошогту (-хану), попросил его: «Не можешь ли ты довериться [мне] и выслушать мои слова? Так как Бошогту (-хан) подорвал авторитет нашего хошутского хана, рассеял его владения, то, чтобы отомстить ему за это, когда станешь предсказывать ему будущее, сделай ему ложное предсказание. Погуби множество приближенных к нему князей и родственников, побуди его вступить в войну с обладающей мощью чужеземной страной и лиши его силы. Что только он не сделал [плохого] нам, хошутам». [Ничин-Омбо] согласился и во время пророчествования произнес ложное прорицание, введя в заблуждение Бошогту-хана и [тем самым] погубив множество его приближенных и родственников.
70
basa: «öbör döčin yisun mongγol, qalq-a qaγan-i či erke-degen quriyaju bügüde-yin qaγan bolqu» gejü qudal eši ujegülügsen-dü, bošoγtu möngke qayidaγ-iγar čerig mordaγad qalq-a dayilalduju, qalq-a dörben qaγan-i kögegejü kitad-tu oroγulba gedeg
translit. Basa: «Öbör döčin yisun Mongγol, Qalq-a qaγan-i či erke-degen quriyaju bügüde-yin qaγan bolqu» gejü qudal eši ujegülügsen-dü, Bošoγtu Möngke qayidaγ-iγar čerig mordaγad Qalq-a dayilalduju, Qalq-a dörben qaγan-i kögegejü Kitad-tu oroγulba gedeg
ru В ложном прорицании также говорилось: «Ты соберешь под своей властью ханов Сорока девяти монголов [Внутренней Монголии] и Халхи и будешь верховным ханом». Тогда Бошогту (-хан) отправился с войском в поход через [местность] Мӧнгкэ Хайдаг и сразился с халха [-монголами]. Он изгнал четырех ханов Халхи и заставил их бежать в Китай.
71
basa čoyijung ombo öber üjegülügči baγulγaγad: «öbör döčin yisun, qalq-a mongγol dörben qaγan (či) [činu] erke-dü oroba
translit. Basa Čoyijung Ombo öber üjegülügči baγulγaγad: «Öbör Döčin yisun, Qalq-a Mongγol dörben qaγan (či) [činu] erke-dü oroba
ru И еще чойджин Омбо в своем видении [будущего] предсказал: «Четверо ханов Сорока девяти монголов [Внутренней Монголии] и Халхи подчинились твоей власти.
72
odo či kitad, mongγol bügüde-γin bügüde qaγan bolqu baγina, kitad-tu čerig morda» gesen-dü, kitad-tu čerig mordaju oduγad küčün ni baγuraγsan gedeg
translit. Odo či Kitad, Mongγol bügüde-γin bügüde qaγan bolqu baγina, Kitad-tu čerig morda» gesen-dü, Kitad-tu čerig mordaju oduγad küčün ni baγuraγsan gedeg
ru Теперь ты способен стать верховным ханом всех китайцев и монголов отправляйся в поход с войском на Китай». [Бошогту-хан] двинулся с войском на Китай, но, говорят, его силы иссякли.
73
translit. Čöken kümün julaju γarču, Altai-du našun-u čaγ bolba gedeg
ru [После его поражения] немногие [джунгары] бежали [из Китая], а он сам окончил свою жизнь на Алтае.
74
qalq-a-tai dayilalduqu čaγ-tu ni qalq-a čerig mordaγad ireged jegün γar [i] tarqaγaγad, ] sengge-yin odqan köbegün danjin-i qalq-a amidu bariju abču oduγsan gedeg
translit. Qalq-a-tai dayilalduqu čaγ-tu ni Qalq-a čerig mordaγad ireged Jegün γar [i] tarqaγaγad, ] Sengge-yin odqan köbegün Danjin-i Qalq-a amidu bariju abču oduγsan gedeg
ru Когда воевали с халха [-монголами], халхаское войско выступило в поход, рассеяло джунгаров и, говорят, халха [-монголы] живым взяли в плен младшего сына Сэнггэ Данджина.
75
translit. Теге čaγ-tu, Tuγulda Rabjamba gedeg Bošoγtu-[du] bičig ilegebei
ru Тогда Тоголда-рабджамба направил послание Бошогту[-хану].
76
bičig kürügsen čaγ-tu, bošoγtu üjegsen-dü: «manu qošiγud-un qaγan-u nutuγ-i tarqaγaγad, qaγan-u ijaγur-i tasuluγad, yaγu ese kile či odo irejü öšiy-e-ben abuba» gesen-dü, üjeged šineken qaγurdaγsan učir-iyan medebe gedeg
translit. Bičig kürügsen čaγ-tu, Bošoγtu üjegsen-dü: «Manu Qošiγud-un qaγan-u nutuγ-i tarqaγaγad, qaγan-u ijaγur-i tasuluγad, yaγu ese kile či Odo irejü öšiy-e-ben abuba» gesen-dü, üjeged šineken qaγurdaγsan učir-iyan medebe gedeg
ru Когда послание прибыло, Бошогту [-хан] в нем увидел [слова]: «Ты рассеял нутуг нашего хошутского хана, из-за тебя пресекся ханский род, чего только ты не творил. А теперь мы отомщены». Прочитав это, [Бошогту-хан] только тогда понял, что его обманули.
77
basa sengge-yin dumda köbegün čaγan rabdan doluγan kümün orγoju γaruγad, jegün γar-un miqači-yi čuγlaγulju abču, šineken nutuγ-un kӧrӧngg-e toγtaba gedeg
translit. Basa Sengge-yin dumda köbegün Čaγan Rabdan doluγan kümün orγoju γaruγad, Jegün γar-un Miqači-yi čuγlaγulju abču, šineken nutuγ-un kӧrӧngg-e toγtaba gedeg
ru И еще средний сын Сэнггэ Цаган Рабдан бежал с семью [своими приближенными] людьми. Говорят, что, собравшись в одном месте с джунгарским Михачи, они решили кочевать вместе.
79
basa ayuki qaγan, čaγan rabdan jegün γar nutuγ toγtaba gekü-yi sonosuγad, setürjab gegči keüken tabun jaγun erüke daγaγuli-tai čaγan rabdan-du qatun-tu jalaju ilegebei
translit. Basa Ayuki qaγan, Čaγan Rabdan Jegün γar nutuγ toγtaba gekü-yi sonosuγad, Setürjab gegči keüken tabun jaγun erüke daγaγuli-tai Čaγan Rabdan-du qatun-tu jalaju ilegebei
ru И еще Аюка-хан, услышав, что Цаган-Рабдан создал [собственный] джунгарский нутуг, отправил в жены Цаган-Рабдану свою дочь по имени Сэтэрджаб в сопровождении пятисот кибиток
80
translit. Čing Joriγtu qung tayiji gejü čola ergübei
ru и пожаловал ему [почетный] титул Чин-Зоригту-хунтайджи (букв.«непоколебимый и смелый хунтайджи». – В. С.).
81
translit. Basa Ayiki qaγan-u yeke köbegün Sanjab tümen erüke negüjü ireged, Jegün γar-un nutuγ-i yekedgebe
ru И еще старший сын Аюки-хана Санджаб прикочевал с десятью тысячами кибиток и увеличил [численность] джунгарского нутуга.
82
translit. Qung tayiji širege tedkügsen čaγ-tu-ban yeke qural-un küriy-е Dulbа, Danjin-u küriy-e toγtaba
ru В то время, когда хунтайджи занимал трон, он учредил в Ойратском Большом монастыре факультеты Дулба и Данджин
83
translit. qoyar nutuγ kümün qural-un jisun-du baribai
ru и передал духовному управлению монастыря два подразделения албату.
86
translit. Tegün-ü tayiji Гaldan Sečen širege tedkübei
ru [После него] трон занял наследный принц Галдан-Сэцэн.
87
dusamaling rasang küriy-e toγtaju, činada-yin šajin delgeregülügsen nige nutuγ kümün [i] jiša-du ergügsen
translit. Dusamaling Rasang küriy-e toγtaju, činada-yin šajin delgeregülügsen nige nutuγ kümün [i] jiša-du ergügsen
ru Он основал при [Ойратском Большом] монастыре Дусамалинг-дацан.....
88
dusamaling-un jiša tere yerü tabun dačang gegči yeke qural, γaγba, lamrim, dolba, dusamaling barilγa-γin tabun otoγ kümün-ü ner-e-yi ni tabun jiša gedeg
translit. Dusamaling-un jiša tere yerü tabun dačang gegči yeke qural, γaγba, lamrim, dolba, dusamaling barilγa-γin tabun otoγ kümün-ü ner-e-yi ni tabun jiša gedeg
ru Духовное управление Дусамалинг [-дацана] в общем входит в число пяти дацанов, [поэтому] пять отоков албату, находившихся во владении пяти дацанов: Большого хурала, Гакба [-дацан], Ламрим [-дацан], Дулба [дацан], Дусамалинг [-дацан], называются Пять духовных управлений – джасов.
89
translit. Гaldan [Čering] qaγan arban naiman jil-du širege tedkübei
ru Хан Галдан [-Цэрэн] находился на троне 18 лет.
90
translit. Üker jil (1745 on)-du ariγuluγsan tariyalang-du jalaraba
ru В году быка (1745 г. – В. С.) он скончался.
92
translit. Tegün-ü čola nere ni Aja gedeg, arban γurban nasutai qaγan-u širege-dü saγubai
ru Его прозвище Аджаа, он в тринадцать лет занял ханский трон.
93
ene bar jil-tai baγadaγad nutuγ törü-yin üyile ese čidaγsan-du, гaldan [čereng] qaγan-u yeke köbegün lama darja, dorji-yin nasun arban doluγ-a-tai-yi širege-eče baγulγaju nidun-u qaraγ-a-γi ni baγuraγuluγad aγsu-du čölejü, lama darja širege tedkübei
translit. Ene bar jil-tai baγadaγad nutuγ törü-yin üyile ese čidaγsan-du, Гaldan [Čereng] qaγan-u yeke köbegün Lama Darja, Dorji-yin nasun arban doluγ-a-tai-yi širege-eče baγulγaju nidun-u qaraγ-a-γi ni baγuraγuluγad Aγsu-du čölejü, Lama Darja širege tedkübei
ru Так как по причине своего малолетства он не смог управлять делами государства, старший сын Галдан[-Цэрэна] Лама Дарджа сверг с трона семнадцатилетнего Дорджи. Он, ослепив его, отправил в ссылку в Аксу, [сам] Лама Дорджа занял трон.
94
basa dorji-yin degüü namjil čola ner-e ni möigüši-yi lama darja quluγan-a jil-tai yisun nasutai-yi nidun qaraγa baγuraγulju aγsu qota-du čölebei
translit. Basa Dorji-yin degüü Namjil čola ner-e ni Möigüši-yi Lama Darja quluγan-a jil-tai yisun nasutai-yi nidun qaraγa baγuraγulju Aγsu qota-du čölebei
ru И еще девятилетнего младшего брата Дорджи - Намжила по прозвищу Мӧйгüши, рожденного в год мыши, Лама Дарджа ослепил и отправил в ссылку в город Аксу.
95
translit. Amursana Dabači qoyar Lama Darja-yi bariju qoroγaba
ru Лама Дарджу схватили и казнили Амурсана и Дабачи.
97
šir-a manji-yin qoyar köbegün nemekü jirγal, tegüs qašiq-a, bikile-yin šerteger γurbaγula-yi dabači bariju qoroγaba
translit. Šir-a Manji-yin qoyar köbegün Nemekü Jirγal, Tegüs Qašiq-a, Bikile-yin Šerteger γurbaγula-yi Dabači bariju qoroγaba
ru Двух сыновей Шара Манджи — Нэмэкӱ Джиргала и Тэгӱс Хашиху, а также Бикилийн Сэртэгэра всех троих Дабачи захватил [в плен] и убил.
98
translit. Daši Daba, Törü Batu qoyar [i] Lama Darja qoroγaba
ru Дашидаву и Тӧрӱбату обоих убил Лама Дарджа.
100
translit. Danjin-u köbegün Ešini noyan-i Bögün čerig-iyer getegüljü bariγad bariju alaba
ru Сына Данджина Эшини-нояна Бӧкун Цаган подстерег с войском, взял в плен и убил.
103
translit. Гalsang Dorji-yi, janaγarbu, Bögün Čaγan, Bögün Ula γurba-yi Kitad alaba
ru Галсана Дорджи, а также троих Занагарбу, Бӧкун Цагана и Бӧкун Улу убили китайцы.
104
translit. Qošiγud Čaγdar Manji qoyar Kitad bariju alaba
ru Хошутов Шагдара и Манджи китайцы, взяв в плен, убили.
105
translit. Yeke Mingγan Bayar-i Kitad bariju alaba
ru Баяра из [родового подразделения] Йэкэ Мингган китайцы, взяв в плен, убили.
106
translit. Dabači-yi Kitad bariγad Begejing-dü abačiju odoba
ru Дабачи китайцы взяли в плен и доставили в Пекин.
107
translit. Naiman jaγun erüke-yi Uγuraγ-a-yin jirman Jimbi Daši Erken Qašiqa gegči Oros-tu daγaγulju oroba
ru Уурагский джирман по имени Джимбидаши Эркэн-хашиха с восемьюстами кибиток откочевал в Россию.
108
oros-un keüken čaγan qaγan asaraqu enerikü sedkil öröšiyenggüi-tei, tere qaγan ayuγsan sedkil-i ni medeged asaraju qayiralaγad torγud-tu kürgegülbei
translit. Oros-un keüken Čaγan qaγan asaraqu enerikü sedkil öröšiyenggüi-tei, tere qaγan ayuγsan sedkil-i ni medeged asaraju qayiralaγad Torγud-tu kürgegülbei
ru Русская царица, милостивая и сострадательная, узнала об опасениях этого хана и повелела доставить его к торгутам.
109
torγud-tu kürüged arban γurban jil bolqula, čing joriγtu ubaši qaγan torγud-un nutuγ dumdaγur tasulju abuγad, temür (taulai) [bars] jil-un arban sar-a-yin šine-yin nigen-dü qaγučin nutuγ ili, tekes-yi temčejü negüged balqas-yin baraγun, temür taulai jil [1771 on]-un naiman šar-a-yin šinen-dü jerenden jerge γajar-tu kürčü irebei
translit. Torγud-tu kürüged arban γurban jil bolqula, Čing Joriγtu Ubaši qaγan Torγud-un nutuγ dumdaγur tasulju abuγad, temür (taulai) [bars] jil-un arban sar-a-yin šine-yin nigen-dü qaγučin nutuγ Ili, Tekes-yi temčejü negüged Balqas-yin baraγun, temür taulai jil [1771 on]-un naiman šar-a-yin šinen-dü Jerenden jerge γajar-tu kürčü irebei
ru Когда он прибыл к торгутам, прошло тринадцать лет, то Чин Зоригту Убаши-хан, взяв половину торгутского улуса, в году железного зайца (правильно: тигра. – В. С.) [1770 г.] в первый день десятого месяца с боем откочевал на родину в Или и Текес. В начале восьмого месяца года железного зайца [1771 г.] они прибыли в Зэрэндэн и другие местности.
110
jegün γar toγatu-yi yeren taγiji, šereng tayiji, tegüs möngke tayiji albatu-tai-ban negüjü neyilebei
translit. Jegün γar toγatu-yi Yeren taγiji, Šereng tayiji, Tegüs Möngke tayiji albatu-tai-ban negüjü neyilebei
ru Многих джунгаров Йэрэн-тайджи, Шэрэнг-тайджи и Тӧгӱсмӧнгэ-тайджи присоединили к своим албату при перекочевке.
111
translit. Boγda ejen-ü albatu-du quraju, Ögeled nutuγ-tu negülgejü neyilegülbei
ru Включив их в состав подданных августейшего императора, им отвели кочевья и присоединили к элётам.
112
translit. Torγud nutuγ bügüdeger Ili-yi γatulju Tarbaγtai, Emegel, Jayir, Qoboγ Sayir-tu negüjü odba
ru Весь торгутский улус, переправившись через реку Или, стал кочевать на Тарбагатае, на [реке] Эмэль, в [местностях] Джайр, Хобуг-Сайир.
113
translit. Basa tegün-ü qoyin-a negülgeged Jultus qada, Qara šira-du negülgeju nutuγlaγulba
ru И после этого их (торгутов. – В. С.) переселили и отвели им кочевья в [местностях] Зултус-хада и Хара Шара.
114
translit. Dondob tayiji-yi Qasaγ-ača kürgegüljü ireged Ögeled nutuγ-tu-ban neyilebei
ru Дондуб-тайджи, будучи доставлен от казахов, поселился в кочевьях элётов.
116
jegün γar sereng noyan dabači-yin čaγ-tu doloon rinčin noyan, čoros barang gegči qoyar qasaγ-un čerig daγaγulju ireged dabači-luγa dayilalduγulju, altan süme, mönggön süme qoyar qasaγ ebdebei
translit. Jegün γar Sereng noyan Dabači-yin čaγ-tu Doloon Rinčin noyan, Čoros Barang gegči qoyar Qasaγ-un čerig daγaγulju ireged Dabači-luγa dayilalduγulju, Altan süme, Mönggön süme qoyar Qasaγ ebdebei
ru Джунгар Шэрэнг-нойон во времена Дабачи вместе с Долоон-Ринчин-нойоном и чоросом Барангом во главе казахов вторглись и воевали против Дабачи, казахи разрушили Алтан-сӱмэ и Мӧнггӧн-сумэ.
117
translit. Erketen otoγ, Bügüs otoγ, Barγumud otoγ ene γurban otoγ-i Qasaγ ebdebei gedeg
ru Казахи, говорят, разорили три отока: Эркэтэн, Бӱкӱс и Барамӱд.
118
translit. Mangγud otoγ, Kirgis otoγ qoyar Dabači-yin čaγ-tu ebderegsen
ru Во времена Дабачи были разорены два оттока — Манггуд и Киргис.
119
qošiγud luuzang rinčin, qošiγud luuzangjab qoγar noγan гaldang [čering] qaγan-ača ögeleged buqar-tu negüjü oroba gedeg
translit. Qošiγud Luuzang Rinčin, Qošiγud Luuzangjab qoγar noγan Гaldang [Čering] qaγan-ača Ögeleged Buqar-tu negüjü oroba gedeg
ru Говорят, что два князя хошут Луузанг Ринчин и хошут Луузангджаб и элёты бежали от Галдан [-Цэрэна] в Бухару.
120
čaqar bürni vang kitad-ača julaγad altai qonoγad ulus-iyan daγaγuluγad oyirad ende julaju iregsen-dü kitad-un nekegül nekejü iregsen-dü bayiju bološi ügei boluγad, ijil-du ayukin deger-e nutuγ-tu arban tabun kümün julaju kürbei gedeg
translit. Čaqar Bürni vang Kitad-ača julaγad Altai qonoγad ulus-iyan daγaγuluγad Oyirad ende julaju iregsen-dü Kitad-un nekegül nekejü iregsen-dü bayiju bološi ügei boluγad, Ijil-du Ayukin deger-e nutuγ-tu arban tabun kümün julaju kürbei gedeg
ru Чахарский Бӱрни-ван бежал от китайцев и провел на Алтае ночь. Когда ойраты со своими улусами прибыли сюда, то из-за того, что туда прибыли преследовавшие их китайцы, оставаться там им не было никакой возможности. Говорят, что на Волгу в улус Аюки-хана прибыли, бежав, 15 человек.
121
tangγud baldan гabču gegči nige gelüng badir bariju ireged, гaldan qaγan-du qarγulduγad sayin blam-a bolju bayiγsan
translit. Tangγud Baldan Гabču gegči nige gelüng badir bariju ireged, Гaldan qaγan-du qarγulduγad sayin blam-a bolju bayiγsan
ru Один гэлӱнг, тибетец по имени Балдан-габджу, прибыл для сбора пожертвований. Ему устроили встречу с Галдан-ханом, и он стал приближенным ламой (букв. «добрым ламой». – В. С.). Тогда Галдан-хан приказал Балдану-габджу:
122
tegeged, гaldan qaγan baldan гabču-du jarliγ boluγsan: «tangγud kümün süm-e, suburγ-a bariju γajar šinjilekü medekü-dü sayin biši uu? süm-e, suburγ-a bariqu öljeyitü sayin γajar šinjile» gesen-dü, šinjileged: «ene nige γajar qayiniγ üker-ün eber metü öljeyitü sayin γajar» gejü medegülügsen-dü, tegün-dü altan süm-e bariγuluγad mayidari-yin gegen bosqaγuluγsan
translit. Tegeged, Гaldan qaγan Baldan Гabču-du jarliγ boluγsan: «Tangγud kümün süm-e, suburγ-a bariju γajar šinjilekü medekü-dü sayin biši uu? Süm-e, suburγ-a bariqu öljeyitü sayin γajar šinjile» gesen-dü, šinjileged: «ene nige γajar qayiniγ üker-ün eber metü öljeyitü sayin γajar» gejü medegülügsen-dü, tegün-dü Altan süm-e bariγuluγad Mayidari-yin gegen bosqaγuluγsan
ru «Разве тибетцы (Tangɣud kümün) опытны (букв. «хороши». – В. С.) в изучении мест [подходящих] для строительства храмов и субурганов? Изучи места, благоприятные и подходящие для строительства храмов и субурганов». Тот, изучив, сообщил: «Вот место благоприятное и подходящее, [по твердости] подобное рогу самки хайнака (помесь монгольской коровы с яком. – В. С.)». На том месте [хан] приказал построить Алтан-сюме и установить [там] статую Майдари-гэгэна.
123
basa «süm-e bariqu γajar šinjile» gejü jarliγ boluγsan-du, «ene nigen γajar uγalja-yin toluγai metü öljeyitei, ene deger-e suburγ-a bariqula sayin» gejü ayiladqular nayan toqoi suburγ-a bariγuluγsan
translit. Basa «süm-e bariqu γajar šinjile» gejü jarliγ boluγsan-du, «ene nigen γajar uγalja-yin toluγai metü öljeyitei, ene deger-e suburγ-a bariqula sayin» gejü ayiladqular Nayan toqoi suburγ-a bariγuluγsan
ru Когда он приказал еще изучить [и определить] место для строительства [другого] храма, [Балдан-габджу] доложил: «Вот это место, благоприятное [и твердое] как голова самца архара [= дикого горного барана]. Будет хорошо построить на нем субурган», то там построили субурган Наян Тохой (букв. «восемьдесят локтей [локоть-мера длины, равная 0,32 м]». – В. С.).
124
translit. Basa tegün-ü oyira Mönggö süm-e bariju Darki-yin gegen bosqaγsan
ru Близ него также построили Мӧнггÿн-сюме и установили статую Даркин-гэгэна (Дара экэ, богиня Тара. – В. С.).
125
ene qoyar γajar dendegertei eber toloγai degere süm-e suburγ-a bariqul-a tender-tü süme suburγ-a-yi sajiju unaγaju ebdedeg yeke maγu gem-tei
translit. Ene qoyar γajar dendegertei eber toloγai degere süm-e suburγ-a bariqul-a tender-tü süme suburγ-a-yi sajiju unaγaju ebdedeg yeke maγu gem-tei
ru В этих двух местностях, поскольку там были построены высокий храм и субурганы на костях (букв. «на рогах и головах», т. е. на неподобающем фундаменте. – В. С.), имеется большая опасность разрушения стоящих на земляных возвышениях храма и субурганов, когда их раскачивают и роняют.
126
ene qoyar-iyar гaldan qaγan-u nasun aqar, törü šajin ni üütür ebderejü yeke qoor-tai boluγsan gejü keledeg
translit. Ene qoyar-iyar Гaldan qaγan-u nasun aqar, törü šajin ni üütür ebderejü yeke qoor-tai boluγsan gejü keledeg
ru Как говорят, из-за этих двух [храмов] появилось большое зло: жизнь Галдан-хана оказалась короткой, [его] государство и религия быстро пришли в упадок.
127
maγu ner-e-tei γajar-tu šüm-e suburγ-a bosqaγad, aduγusun-u nere qadaγsan belge ni maγu boluγsan ünen keb-tei bayidaγ
translit. Maγu ner-e-tei γajar-tu šüm-e suburγ-a bosqaγad, aduγusun-u nere qadaγsan belge ni maγu boluγsan ünen keb-tei bayidaγ
ru Кажется то, что храм и субурган построили в местах, пользующихся нехорошей славой и назвали их именами животных, действительно явилось дурным предзнаменованием.
130
ere modun takiya jil [1825 on] (albatu) törü (gereltü) (döčin) tabuduγar jil-un qoyar sar-a-yin arban dörben-dü degedi bičiju tegüsgebei
translit. Ere modun takiya jil [1825 on] (albatu) törü (gereltü) (döčin) tabuduγar jil-un qoyar sar-a-yin arban dörben-dü Degedi bičiju tegüsgebei
ru Написал Дээди, закончив в 14-й день второго месяца года «эр-модон-така» («эр-дерева-курицы». – В. С.) сорок четвертого года [правления] Албату тӧр.