Geneology of Khosuds
История о том, как управляли государством владыки Чингиса и поддерживали ханское правление; Boɣda Činggis-un törü-yi bariɣad qaɣan örgüge tedkügsen tuɣuǰi; Родословная владыки Чингиса, родословная дурбэн-ойратов, родословная хошутов
ID: Qoshud
Date: 1850
Script: Uighur-Mongolian
Genre: chronicle
160 lines · 2 667 words
Bibliography
Письменные памятники по истории ойратов XVII–XVIII веков: сборник / Сост., перев. со старописьм. монг., транслит. и коммент. Санчирова В. П. — Элиста: КИГИ РАН, 2016.
Show:
Middle Mongolian
Click a word to find it in the corpus; hover over it to see the analysis. Dotted underline: no analysis.
1
translit. Boγda Činggis qaγan-u uγ, Dörben Oyirad-un uγ, Qošud-un uγ-un teüke bičig
ru Родословная августейшего Чингис-хана, родословная ойратов и родословная хошутов
2
translit. Boγda Činggis qaγan bolqul-a Qošud-un uγ
ru Августейший Чингис-хан является родоначальником хошутов (Qošud uɣ).
3
dörben ǰüyil bolqul-a noqai toloγayitu kümün, üker toloγayitu kümün, öröče-degen nidu ama-tai kümün, gedesün-degen nüke-tei kümün
translit. Dörben ǰüyil bolqul-a noqai toloγayitu kümün, üker toloγayitu kümün, öröče-degen nidu ama-tai kümün, gedesün-degen nüke-tei kümün
ru Четыре вида (дӧрвӧн зÿйл) — это люди с собачьими головами, люди с коровьими головами, люди, у которых на груди глаза и рот, люди с отверстиями на животе.
4
translit. Tabun öngge bolqul-a Ulaγan Kitad, Köke Mongγol, Čaγan Solongγud, Qara Tangγud, Sir-a Qotong
ru Пять цветных [народов] — это красные китайцы, синие монголы, белые корейцы (cолонгод), черные тангуты, желтые уйгуры.
5
translit. Dörben ǰüyil tabun öngge bolqul-a ene yisun
ru Четыре чужих и пять цветных [народов] — всего девять.
7
egün-i oroγulǰu abqu-daγan, činggis boγda-yin idi šidi-yin küčün, qabatu qasar-un qarbulγ-a, böke belgütei-yin aγuu yeke küčün, očinai baγatur-un ǰirüken, qaraču albatu jarčiγudai mergen
translit. Egün-i oroγulǰu abqu-daγan, Činggis Boγda-yin idi šidi-yin küčün, Qabatu Qasar-un qarbulγ-a, Böke Belgütei-yin aγuu yeke küčün, Očinai baγatur-un ǰirüken, qaraču albatu Jarčiγudai Mergen
ru Когда покоряли эти народы, то [использовали] волшебную силу (харизму) владыки Чингиса, стрельбу из лука Хабуту Хасара (искусного стрелка Хасара), огромную силу силача Бэлгӱтэя, храбрость Очина-баатура и мудрость простолюдина–албату (харц албат) Зарчигудая.
8
translit. Činggis Boγda ene dörben baγatur-tai dayilaǰu oroγulǰu abuγad eǰelebei
ru Владыка Чингис воевал вместе с этими четырьмя богатырями, покорил и стал владеть этими народами.
9
translit. Tere čaγ-tu, Boγda-yin yeke köbegün Čaγadai-yi Rum abču qaγan kibei
ru В то время старший сын Владыки Чагатай (Цагаадай) взял Рим, и он сделал его ханом.
10
translit. Qoyaduγar köbegün Ongγodi-yi nutuγ-taγan abču qaγan kibei
ru Второго сына Онгоди он взял в свое владение и сделал ханом.
11
гurbaduγar köbegün kiristun saluγad yabuǰu doluγan üy-e damǰiǰu danǰin blama-du kürčü ireged, danǰin blam-a-ača dörben köbegün töröbei
translit. Гurbaduγar köbegün Kiristun saluγad yabuǰu doluγan üy-e damǰiǰu Danǰin blama-du kürčü ireged, Danǰin blam-a-ača dörben köbegün töröbei
ru Третий сын Киристон отделился и кочевал [отдельно]. Через семь поколений после него следует Данджин-лама. У Данджин-ламы родилось четверо сыновей.
12
translit. Egün-ü uγ dörben ayimaγ-un Qalq-a noyad eden mön
ru К его роду принадлежат князья четырех аймаков Халхи.
13
translit. Dörbedüger köbegün Lingǰang Čaqar abču qaγan kibei
ru Четвертый сын Лингджан (Лигдан) принял под свою власть чахаров (Цахар) и стал ханом.
14
translit. Boγda-yin dörben köbegün doluγan ači-yi qubiyaǰu abuγad qaγan saγulγabai
ru Разделив [потомство] четырех сыновей и семи внуков Владыки, он посадил их на ханский престол.
15
qabatu qasar-un uγ, böke belgütei-yin uγ, aruγ temür-ün uγ, očini baγatur-un uγ, šir-a tayiši-yin uγ, ede dörben degüü doluγan ači-yin uγ, egün-i qara qorčin, öber döčin yisun qošiγun basa baqar, qoqon, badaγšan, yarkiyeng (yarken), qašiqar, qamil, гulǰa, turpan, burud eden-ü qamuγ bügüde qasaγ tayiǰi-nar-un uγ eden mön gedeg
translit. Qabatu Qasar-un uγ, Böke Belgütei-yin uγ, Aruγ Temür-ün uγ, Očini baγatur-un uγ, Šir-a tayiši-yin uγ, ede dörben degüü doluγan ači-yin uγ, egün-i qara Qorčin, öber döčin yisun qošiγun Basa Baqar, Qoqon, Badaγšan, Yarkiyeng (Yarken), Qašiqar, Qamil, Гulǰa, Turpan, Burud eden-ü qamuγ bügüde Qasaγ tayiǰi-nar-un uγ eden mön gedeg
ru Род Хабуту Хасара, род силача Бэлгӱтэя, род Арагтӧмӧра, род Очинай-баатура, род Шара-тайши, род этих четырех братьев и семерых внуков. Из них состоят, говорят, роды тайджиев черных хорчинов (хара Хорчин), 49 хошунов Внутренней Монголии, а также потомки тайджиев Бухары, Коканда, Бадахшана, Яркенда (Яргийенг, Яркэн), Кашгара (Хашихар), Хами (Хамил), Кульджи (Гулз), Турфана, киргизов (буруд) и всех всех казахов.
17
egün-ü köbegün buraγsanǰi, egün-ü köbegün sabširma, egün-ü köbegün aγsaqaltai noyan egün-ü köbegün araγtemür,
translit. Egün-ü köbegün Buraγsanǰi, egün-ü köbegün Sabširma, egün-ü köbegün Aγsaqaltai noyan Egün-ü köbegün Araγtemür,
ru Его сын Бурагсанджи, его сын Сабширма, его сын Агсахалтай-нойон. Его сын Арагтӧмӧр.
18
degüü ni ürügtemür-tü qošiγun qošiγun-ača sayin maγu albatu-bar ömči ögügsen-dü, degüü ni öčildeged šinggekü ǰüg-ün ögeled-ün toγon-tayiši-yi tüšiǰü odqul-a ni, toγon-tayiši keüken-iyen öggüged kürgen kiǰü saγulγaba
translit. degüü ni Ürügtemür-tü qošiγun qošiγun-ača sayin maγu albatu-bar ömči ögügsen-dü, degüü ni öčildeged šinggekü ǰüg-ün Ögeled-ün Toγon-tayiši-yi tüšiǰü odqul-a ni, Toγon-tayiši keüken-iyen öggüged kürgen kiǰü saγulγaba
ru Из-за того что он при разделе младшему брату своему Öрӧгтӧмӧру выделил в долю из каждого хошуна хороших и плохих албату, младший брат остался недоволен. Когда он [отделившись от своего старшего брата] отправился к жившему на западе элётскому Тогону-тайши и попал под его покровительство, Тогон-тайши, отдав ему в жены свою дочь, сделав его своим зятем, поселил [в своих владениях].
21
translit. Egün-ü köbegün Temür, Töküdei, Jinggis ene γurba
ru У него три сына: Тӧмӧр, Тӧкӱдэй, Джинггис.
22
töküdei-yin köbegün samalaqu čečen, egün-ü köbegün adaqai egün-ü köbegün naγatai egün-ü köbegün oboγ jinggis, buubei mirče goyar
translit. Töküdei-yin köbegün Samalaqu Čečen, egün-ü köbegün Adaqai Egün-ü köbegün Naγatai Egün-ü köbegün Oboγ Jinggis, Buubei Mirče goyar
ru Сын Тӧкӱдэя Самалаху Цэцэн, у него сын Адахай (Адхай), у него сын Нагадай. У него двое сыновей: Обог Джинггис и Бӱӱбэй Мирзэ.
23
oboγ jinggis-un köbegün joyotai jinggis, egün-ü köbegün sükür, egün-ü köbegün noyan erdeni, egün-ü köbegün gumboširab
translit. Oboγ Jinggis-un köbegün Joyotai Jinggis, egün-ü köbegün Sükür, egün-ü köbegün Noyan Erdeni, egün-ü köbegün Gumboširab
ru Сын Обог Джинггиса — Джойотай Джинггис, его сын Шӱкӱр, его сын Нойон Эрдэни, его сын Гомбошараб.
25
egün-ü köbegün qayinaγ tüšiyetü, qoyaduγar ni bayibaγas-noyan, γurbaduγar ni dügürgeči-noyan, dӧrbedüger ni töröbariqu-gegen güši-qaγan, tabuduγar ni čereng qatan, ǰirγuduγar ni buyan odqon
translit. Egün-ü köbegün Qayinaγ Tüšiyetü, qoyaduγar ni Bayibaγas-noyan, γurbaduγar ni Dügürgeči-noyan, dӧrbedüger ni Töröbariqu-gegen Güši-qaγan, tabuduγar ni Čereng Qatan, ǰirγuduγar ni Buyan Odqon
ru У него сын Хайнаг-тӱшээтӱ. Второй сын — Байбагас-нойон. Третий сын Дӱӱргэчи-нойон, четвертый сын — Тӧрӱбариху-гэгэн Гӱшихан, пятый сын — Цэрэнг Хатан, шестой сын — Буян-Отхон.
26
translit. Baibaγas-un köbegün Vcirtu Čečen qaγan, Abalai qoyar
ru У Байбагаса — двое сыновей: Очирту Цэцэн-хан и Аблай.
27
translit. Včirtu Čečen-qaγan-u aqa köbegün Erdeni qung-tayiǰi, Гaldama qoyar
ru У Очирту Цэцэн-хана двое сыновей: старший сын Эрдэни-хунтайджи и Галдама.
28
translit. Erdeni qung-tayiǰi-yin köbegün Гaldan Dorǰi, egün-ü köbegün Lubzang Gombo
ru Сын Эрдэни-хунтайджи Галдандорджи, его сын Лубзанг Гомбо.
30
translit. Čečen qaγan-u uγ tasuraγad, Abalai-yin uγ Köke-naγur-yin Qošud-tu bayina
ru Род Цэцэн-хана пресекся. Потомство Аблая есть среди кукунорских хошутов.
31
dügürgeči-noyan-u arban ǰirγuγan köbegün-eče, yeke badai aqatai yisun köbegün ni uγ albatu-tai-ban jegün γar-tu üledeged, qoyin-a ni barkül, ürümči-du bayiγad qamtu ebderebei
translit. Dügürgeči-noyan-u arban ǰirγuγan köbegün-eče, Yeke Badai aqatai yisun köbegün ni uγ albatu-tai-ban Jegün γar-tu üledeged, qoyin-a ni Barkül, Ürümči-du bayiγad qamtu ebderebei
ru Из 16 сыновей Дӱӱргэчи-нойона девять сыновей вместе со старшим братом Бадаем и со своими родовыми албату остались в Джунгарии. Позже, находясь в Баркуле и Урумчи, все они погибли.
32
translit. Eden-ü uγ-ača Buyankešig ǰasaγ γaγčaγar üledebei
ru Из их рода остался один только засак Буянкишиг.
33
translit. Badai-yin uγ-ača Yuldus-tu dörben qošiγun beyise aqalaǰu Iǰil-ača irebei
ru Из рода Бадая в Зултус с Волги прибыли [калмыки], управляемые четырьмя хошунными бэйсэ.
34
translit. Güši qaγan-u arban köbegün-ü aq-a Dayan gegči Včir qaγan
ru Старший из 12 сыновей Гӱши-хана Даян гэгчи Очир-хан.
36
translit. Egün-ü köbegün Lhazung qaγan, egün-ü köbegün Гalsang Danǰin, egün-ü köbegün Balǰuur
ru Его сын Лхазунг-хан, его сын Галсанг Данджин, его сын Балджуур.
37
translit. Bišingkin-u uγ Köke-naγur, Alašan-du qorin nigen ǰasaγ bayina
ru Из потомков остальных [сыновей Гӱши-хана] в Кукуноре и Алашани имеется 21 засак.
38
translit. Iǰil-du doluγan noyan-u uγ albatu-tai-ban üledebei gedeg
ru Говорят, что на Волге остались потомки 7 князей со своими албату.
39
boγda-yin kürgen jarčiγudai-ača törögsen köbegün jelme-yi nige üy-e begeǰing-dü ilgetei bolγaǰu saγulγaγad, qoyin-a ni ögeled mongγol-du dörben degüü doluγan ači-yin uγ-ača noyan ese kürteged, jelme-yi abču noyan kiǰu ilγaǰu γaruγad, qoyitu ǰüg-ün altai, qobaγ sayiri, tarbaγatai, eriyen qabirγ-a, ili ǰerge γaǰar-tu bayiγsan qotong, burud eden-i dayilaǰu abuγad eǰelebei
translit. Boγda-yin kürgen Jarčiγudai-ača törögsen köbegün Jelme-yi nige üy-e Begeǰing-dü ilgetei bolγaǰu saγulγaγad, qoyin-a ni Ögeled Mongγol-du dörben degüü doluγan ači-yin uγ-ača noyan ese kürteged, Jelme-yi abču noyan kiǰu ilγaǰu γaruγad, qoyitu ǰüg-ün Altai, Qobaγ Sayiri, Tarbaγatai, Eriyen Qabirγ-a, Ili ǰerge γaǰar-tu bayiγsan Qotong, Burud eden-i dayilaǰu abuγad eǰelebei
ru Рожденного от зятя Владыки (=Чингис-хана) Чжарчиудая сына Джэлмэ на некоторое время посадили наместником в Пекине, затем, поскольку элёт-монголам не достались князья из рода четырех братьев и семи внуков (т. е. чингисидов. – В. С.), выбрали Чжэлмэ и сделали его их ханом. Он завоевал уйгуров (Хотон), киргизов (Буруд), живших на севере, на Алтае в Хобог-Сайире, Тарбагатае, Эрээн-Хабирга, Или и других местностях, и стал управлять ими.
40
jelme-eče doluγan üy-e damǰiǰu bo qaγan-du kürčü ireged, bo qaγan qormustan tngri-yin keüked ǰalaγad temür toγon tayiši törüged ögeled-ün qaγan bolǰu γaruγsan bayin-a.
translit. Jelme-eče doluγan üy-e damǰiǰu Bo qaγan-du kürčü ireged, Bo qaγan Qormustan tngri-yin keüked ǰalaγad Temür Toγon tayiši törüged Ögeled-ün qaγan bolǰu γaruγsan bayin-a.
ru Через семь поколений после Чжэлмэ следует Бо-хан (Бу хан). От брака Бо-хана с дочерью Хурмусты-тенгрия родился Тӧмӧр Тогон-тайша, который стал элётским ханом.
41
temür toγon-tayiši-yin köbegün öštemür darqan-noyan, egün-ü köbegün bürin ayalγu, egün-ü köbegün esen
translit. Temür Toγon-tayiši-yin köbegün Öštemür Darqan-noyan, egün-ü köbegün Bürin Ayalγu, egün-ü köbegün Esen
ru Сын Тӧмӧр Тогон-тайши — Ӧштӧмӧр-дархан-нойон, его сын Бӱрэн Аялгуу, его сын Эсэн.
42
translit. Esen-eče qoyar köbegün γaruba, aqa köbegün Ongγorqai, qoyaduγar köbegün ni Ongγoča
ru У Эсэна родилось двое сыновей. Старший сын — Онггорхай, второй сын — Онггоца.
43
bürin ayalγu-yin degüü boronaγal-un köbegün yeke ongγorqai gegči išigei-tayiši-ača γurban üy-e damǰiγad dalai-tayiši-du kürčü ireged, dalai-tayiši-ača doluγan köbegün γaruba
translit. Bürin Ayalγu-yin degüü Boronaγal-un köbegün Yeke Ongγorqai gegči Išigei-tayiši-ača γurban üy-e damǰiγad Dalai-tayiši-du kürčü ireged, Dalai-tayiši-ača doluγan köbegün γaruba
ru Через семь поколений после сына Боронахала, младшего брата Бӱрэн Аялгу, Йэкэ Онггорхая, называемого Ишигэй-тайши, следует Далай-тайши. У Далая-тайши родилось 7 сыновей.
44
egün-ü dörbedüger köbegün ni ombo dayičing qošiγuči, egün-ü köbegün išiǰab-un uγ dörbed qaγan čing-vang гangdorǰi eden mön
translit. Egün-ü dörbedüger köbegün ni Ombo Dayičing Qošiγuči, egün-ü köbegün Išiǰab-un uγ Dörbed qaγan čing-vang Гangdorǰi eden mön
ru Его четвертый сын — Омбо-Дайчингхошуучи, потомки его сына Ишджаба — это дэрбэтский хан, чин-ван Гангдорджи.
45
translit. Bišingkin-u uγ γurban qošiγun beyise eden mön
ru Потомки остальных — три хошунных бэйсэ.
46
translit. Dalai-tayiši-yin degüü Bo Yeldeng-ün uγ Bayad-un ǰiyung-vang (цзюнь-ван) eden mön
ru Потомок Бу Йэлдэнга, младшего брата Далая-тайши, — баитский цзюнь-ван.
47
translit. Bišingkin arban ǰasaγ bolqul-a bišingkin-u uγ eden mön
ru Остальные 10 засаков — это потомки остальных.
48
translit. Esen-ü qoyaduγar köbegün Ongγoča, egün-ü köbegün Qamuγ tayiši
ru Второй сын Эсэна — Онггоца, его сын — Хамаг-тайши.
49
qamuγ tayiši-yin γurban köbegün-ü aq-a ni ragnan-čingsang, qoyaduγar ni nusqanai, γurbaduγar ni ongγoi, eden γurban noyan ögeled gedeg
translit. Qamuγ tayiši-yin γurban köbegün-ü aq-a ni Ragnan-čingsang, qoyaduγar ni Nusqanai, γurbaduγar ni Ongγoi, eden γurban noyan Ögeled gedeg
ru Из трех сыновей Хамаг-тайши старший — Рагнан-чинсанг, второй — Нусханай, третий — Онггой (Онгуй). Этих трех князей называют элётами.
50
oyirad-i aqalaǰu abču negülgeged šir-a šimnu-du kötölegdeǰü odoγad qoyitu bey-e ki sekei ündüšütei qarmasaq-a aγula-yi dabaǰu nutuγlaγad bayiγsan-du mösün urγuǰu böglebei gedeg
translit. Oyirad-i aqalaǰu abču negülgeged Šir-a Šimnu-du kötölegdeǰü odoγad qoyitu bey-e Ki Sekei ündüšütei Qarmasaq-a aγula-yi dabaǰu nutuγlaγad bayiγsan-du mösün urγuǰu böglebei gedeg
ru Став во главе ойратов, они откочевали по наущению Шара шулмы (Желтого демона. – В. С.). Когда они перебрались через гору Хармасаха, на северной стороне которой [жил] народ Ки Сэкэй, кочевали там, образовался лед и загородил [им дорогу назад].
51
kešig örlög-ün köbegün abutai bulai-tayiši, egün-ü köbegün qotoqočin qar-a qula čola ni doγšin-noyan gedeg
translit. Kešig Örlög-ün köbegün Abutai Bulai-tayiši, egün-ü köbegün Qotoqočin Qar-a Qula čola ni Doγšin-noyan gedeg
ru Сын Кэшиг-Ӧрлӧга — Абудай Булай-тайши, его сын — Хотогочин Хара-Хула, его титул — Догшин-нойон.
52
egün-ü dörben köbegün, aq-a köbegün baγatur qung-tayiǰi qoyaduγar köbegün mergen dayičing qošiγuči gedeg, egün-ü köbegün danǰin čola ni гarma dayičing, egün-ü uγ qalq-a-yin ša beyise bayin-a
translit. Egün-ü dörben köbegün, aq-a köbegün Baγatur qung-tayiǰi Qoyaduγar köbegün Mergen Dayičing Qošiγuči gedeg, egün-ü köbegün Danǰin čola ni Гarma Dayičing, egün-ü uγ Qalq-a-yin Ša beyise bayin-a
ru Его четыре сына: старший сын — Баатур-хунтайджи. Второй сын — Мэргэн Дайчин-Хошуучи, его сын — Данджин, его титул — Гарма-Дайчин, его потомок — халхаский Ша-бэйсэ.
53
translit. Гurbaduγar köbegün Aγanai, γurban üy-e damǰiǰu Dašidaba Dambu kürüged uγ tasuraba
ru Третий сын — Агани, через три поколения, дойдя до Дашидавы Дамбо, род пресекся.
55
translit. Basa dumdaγur-ni Qubutu-yin albatu-du oroγulba
ru Еще половину разместили среди Кобдоских албату.
56
baγatur qung-tayiǰi-yin baγ-a degüü ni čükür ubaši, egün-ü ači ni andau-du oroǰu, alašan-du beyise ǰerge-tei bayiγad, qoyin-a ni dakiǰu urbaǰu jegün γar-tu qariǰu ireged qamtu ebderebei
translit. Baγatur qung-tayiǰi-yin baγ-a degüü ni Čükür Ubaši, egün-ü ači ni Andau-du oroǰu, Alašan-du beyise ǰerge-tei bayiγad, qoyin-a ni dakiǰu urbaǰu Jegün γar-tu qariǰu ireged qamtu ebderebei
ru Самый младший брат Баатура-хунтайджи — Чӧкӱр-Убаши, его внук перебрался в Амдо (Andau) и, имея в Алашани титул бэйсэ, затем снова изменил и вернулся назад к джунгарам. Погиб вместе с ними.
57
translit. Baγatur qung-tayiǰi-yin yeke qatun-ača dörben köbegün γaruba
ru От старшей жены Баатура-хунтайджи родилось четыре сына:
58
translit. Čečen-baγatur, Jodbu-baγatur, Joriγtu Qošiγuči, Bidarai
ru Цэцэн-баатур, Зодбо-баатур, Зоригту-Хошуучи, Бидарай.
59
baγ-a qatun-ača doluγan köbegün γaruba, aq-a ni senggerabtan qoyaduγar ni гaldan, čola ni bošoγtu-qaγan gene
translit. Baγ-a qatun-ača doluγan köbegün γaruba, aq-a ni Senggerabtan Qoyaduγar ni Гaldan, čola ni Bošoγtu-qaγan gene
ru От младшей жены родилось семеро сыновей. Старший — Сэнггэрабдан. Второй сын — Галдан, его титул был, говорят, Бошогтухан.
60
гurbaduγar ni bom-noyan-u üren dabači, dabači-yin uγ beyise yamatai epu bolǰu begeǰing-dü güng bayinam
translit. Гurbaduγar ni Bom-noyan-u üren Dabači, Dabači-yin uγ beyise Yamatai epu bolǰu Begeǰing-dü güng bayinam
ru Потомок третьего сына Бум-нойона — Дабачи (Даваач), потомок Дабачи бэйсэ Ямадай стал эфу (императорским зятем) и проживает в Пекине в чине гуна.
61
translit. Dörbedüger ni Dorǰiǰab, Qalq-a-yin Tüšiyetü qaγan Čaquyidorǰi-du alaγdaba
ru Четвертый сын Доржиджаб был убит халхаским Тÿшету-ханом Чахуйидорджи (правильно: Чахундорджи. – В. С.).
62
tabuduγar ni pungsuγdaši, egün-ü ači köbegün гalsangdorǰi qamuγ-un segül-dü daγaǰu oroγsan-du, boγda eǰen-eče jegün γar-tu qaγan talbiγad, daraγ-a ni dakiǰu urbaǰu odoγad yeke čerig-tü alaγdaba
translit. Tabuduγar ni Pungsuγdaši, egün-ü ači köbegün Гalsangdorǰi qamuγ-un segül-dü daγaǰu oroγsan-du, Boγda eǰen-eče Jegün γar-tu qaγan talbiγad, daraγ-a ni dakiǰu urbaǰu odoγad yeke čerig-tü alaγdaba
ru Пятый сын — Пӱнгсӱгдаши, его внук Галсангдорджи самым последним принял [цинское] подданство. Цинским императором был посажен на престол хана Джунгарии, затем он снова взбунтовался и был убит императорской армией.
63
jirγuduγar köbegün darma, γurban üy-e damǰiǰu sanǰiab-tu kürüged dotor-a daγaǰu oroγsan-du kiy-a talbiγad mongγol qošiγun-du saγulγaba
translit. Jirγuduγar köbegün Darma, γurban üy-e damǰiǰu Sanǰiab-tu kürüged dotor-a daγaǰu oroγsan-du kiy-a talbiγad Mongγol qošiγun-du saγulγaba
ru Шестой сын — Дарма, через три поколения после него следует Санджиджаб, который после принятия [цинского] подданства был произведен в хиа (пажи. – В. С.) и поселен в монгольском хошуне.
64
translit. Doluγan köbegün-ü nige ni ebedčin-iyer taγalal bolba
ru Один из семи сыновей скончался от болезни.
65
qung-tayiǰi-yin yeke qatun-u aq-a köbegün čečen baγatur, baγ-a qatun-u aq-a köbegün senggerabdan ečige ni baγatur qung-tayiǰi taγalal boluγsan-u qoyin-a qaγan saγuri buliyalduǰu čečen-baγatur, degüü senggerabdan-i qoroγaγsan-du nutuγ čuγ ǰöbčileǰü toγtaγad, juu-yin гaldan keyid-ün šüm-e-dü surγaγuli-du saγulγaǰu blam-a boluγsan гaldan-i qar-a kiǰü abču ireged qaγan bolγaba
translit. Qung-tayiǰi-yin yeke qatun-u aq-a köbegün Čečen baγatur, baγ-a qatun-u aq-a köbegün Senggerabdan ečige ni Baγatur qung-tayiǰi taγalal boluγsan-u qoyin-a qaγan saγuri buliyalduǰu Čečen-baγatur, degüü Senggerabdan-i qoroγaγsan-du nutuγ čuγ ǰöbčileǰü toγtaγad, Juu-yin Гaldan keyid-ün šüm-e-dü surγaγuli-du saγulγaǰu blam-a boluγsan Гaldan-i qar-a kiǰü abču ireged qaγan bolγaba
ru Старший сын старшей жены хунтайджи Цэцэн-баатур после смерти своего отца Баатура-хунтайджи вступил в борьбу за престол со старшим сыном младшей жены Сэнггэрабданом. Когда Цэцэн-баатур убил своего младшего брата Сэнггэрабдана, то вся страна посоветовалась и решила [призвать на власть] Галдана, который находился на обучении в храме тибетского монастыря Галдан и стал ламой. Его побудили вернуться, сложив с себя духовное звание, и возвели на ханский престол.
66
translit. Daraγ-a ni Čečen-baγatur-i nutuγ-tu ni bariǰu qoroγaba
ru Затем он захватил Цэцэн-баатура в его владениях и казнил.
67
čečen-baγatur-un nige eke-yin degüner jodbu, joriγtu, badarai γurbaγula urbaǰu negüged köke naγur-tu oduγsan-du, boγda eǰen-eče ǰiyüng-vang beyile beyise γurban noyan talbiγad saγulγaba
translit. Čečen-baγatur-un nige eke-yin degüner Jodbu, Joriγtu, Badarai γurbaγula urbaǰu negüged Köke naγur-tu oduγsan-du, Boγda eǰen-eče ǰiyüng-vang beyile beyise γurban noyan talbiγad saγulγaba
ru Единоутробные младшие братья Цэцэн-баатура — Зодбо, Зоригту и Бидарай — взбунтовались и откочевали. Когда они прибыли в Кукунор, то цинский император пожаловал им княжеские титулы цзюнь-ван, бэйлэ и бэйсэ и поселил [в своих владениях].
68
translit. Tegün-eče (Гaldan-i) Dörben Oyirad čuγ neyileǰü, Гaldan-i Bošoγtu qaγan geǰü čola ögčü ergümǰilebei
ru После этого все дурбэн-ойраты (Четыре Ойрата) объединились и провозгласили Галдана ханом, преподнеся ему титул Бошогтухан.
69
translit. Гaldamba-yin keüken Anuu-yi qatun kiǰü abču ögbei
ru Дочь Галдамбы Ану выдали за него замуж и сделали ханшей.
70
translit. Anuu-ača nige köbegün γaruba, egün-ü ner-e-ni Sebdenbalǰur
ru У Ану родился один сын. Его сына зовут Сэбдэнбалджир.
71
qoyin-a-ni, bošoγtu qaγan-u beye dörben oyirad-un čerig-i abuγad enedkeg-eče naγaruki γaǰar γaǰar-un qotong, burud, anǰiyan, qasaγ eden qamuγ-i nige üy-e dayilaǰu oroγulǰu abuba
translit. Qoyin-a-ni, Bošoγtu qaγan-u beye Dörben Oyirad-un čerig-i abuγad Enedkeg-eče naγaruki γaǰar γaǰar-un Qotong, Burud, Anǰiyan, Qasaγ eden qamuγ-i nige üy-e dayilaǰu oroγulǰu abuba
ru Затем Бошогту-хан лично с войском Четырех Ойратов одновременно завоевал всех живущих по сию сторону от Индии уйгуров, киргизов, узбеков, казахов и подчинил их своей власти.
72
nige tal-a-ban čečen-qaγan-i qoroγaǰu qaγan saγuri-du saγuǰu bayiγad, basa dakiǰu čerig abču morduγad qalq-a-yi dayilaǰu oroγuluγsan-du, qalq-a dotor-a daγaǰu oroγsan-du engke amuγulang qaγan qamuγ mui-un čerig, basa qalq-a-yin čerig bügüde dalan tümen čerig-i qaγan-u gegen bey-e-ber aqalaǰu morilaγad čuγ bayidaraγ-tu kürčü irebei
translit. Nige tal-a-ban Čečen-qaγan-i qoroγaǰu qaγan saγuri-du saγuǰu bayiγad, basa dakiǰu čerig abču morduγad Qalq-a-yi dayilaǰu oroγuluγsan-du, Qalq-a dotor-a daγaǰu oroγsan-du Engke Amuγulang qaγan qamuγ mui-un čerig, basa Qalq-a-yin čerig bügüde dalan tümen čerig-i qaγan-u gegen bey-e-ber aqalaǰu morilaγad čuγ Bayidaraγ-tu kürčü irebei
ru Прежде всего, он убил Цэцэн-хана и занял ханский престол, а также, взяв войско, отправился в поход. Когда он завоевал Халху и подчинил её своей власти, то Халха приняла цинское подданство. Император Канси (Энгке Амугулан, 1662–1723) собрал войско со всех провинций, а также халхаское войско — всего в количестве 70 тысяч. Сам светлейший государь стал во главе его и, отправившись в поход, дошел до [местности] Байдраг.
73
yerü emün-e gekül-e, bošoγtu qaγan-u ači köbegün čevangrabdan gegči qung tayiǰi bosoγtu-qaγan-luγ-a eb ügei boluγad, čevangrabdan nutuγ-iyan elči, borotala-du negülgeǰü odba
translit. Yerü emün-e gekül-e, Bošoγtu qaγan-u ači köbegün Čevangrabdan gegči qung tayiǰi Bosoγtu-qaγan-luγ-a eb ügei boluγad, Čevangrabdan nutuγ-iyan elči, Borotala-du negülgeǰü odba
ru Вообще-то до этого племянник Бошогту-хана Цэван-Рабдан, именуемый хунтайджи, в то время когда Бошогту-хан начал войну с Халхой, откочевал в Или и Бороталу со своим нутуком (т. е. улусом. – В. С.).
74
bošoγtu qaγan qalq-a-luγ-a dayilalduγ-a kiǰu oduγsan qoyin-a, aru-du bey-e-ber ni qung tayiǰi qoyar tümen čerig abču uulγalan dabiraǰu ireged abaγ-a bergen-ü örküge kürtel-e olǰalaǰu negülgeged ili, borotal-a-du abču oduγsan-i bošoγtu qaγan sonosuγad, emün-e gekül-e kitad qalq-a qoyar dayin daruγad bolba, aru-duni ači köbegün qung-tayiǰi dayin bolba geǰü čimeg-e bariγsan-du, bošoγtu qaγan-u bey-e ǰabqan-u berke čaγan engge-tü taγalal bolba
translit. Bošoγtu qaγan Qalq-a-luγ-a dayilalduγ-a kiǰu oduγsan qoyin-a, aru-du bey-e-ber ni qung tayiǰi qoyar tümen čerig abču uulγalan dabiraǰu ireged abaγ-a bergen-ü örküge kürtel-e olǰalaǰu negülgeged Ili, Borotal-a-du abču oduγsan-i Bošoγtu qaγan sonosuγad, emün-e gekül-e Kitad Qalq-a qoyar dayin daruγad bolba, aru-duni ači köbegün qung-tayiǰi dayin bolba geǰü čimeg-e bariγsan-du, Bošoγtu qaγan-u bey-e ǰabqan-u berke čaγan engge-tü taγalal bolba
ru Сам же хунтайджи, после того как Бошогту-хан отправился, чтобы завоевать Халху, совершил грабительский набег с двумя тумэнами [на его владения], разграбил их вплоть до ставки жены своего дяди и угнал [людей и скот]. Услышав об этом, Бошогту-хан, когда получил известие о том, что спереди ему нанесли поражение китайцы и халха-монголы, а сзади против него ведет войну его племянник хунтайджи, умер в [местности] Завханы Бэрх Цагаан Энх.
75
bošoγtu qaγan-u köbegün sebdenbalǰur aba abalaǰu keger-e yabuγsan-i qamil-un гuke-begi bariγad begeǰing-dü ögču alaγulba
translit. Bošoγtu qaγan-u köbegün Sebdenbalǰur aba abalaǰu keger-e yabuγsan-i Qamil-un Гuke-begi bariγad Begeǰing-dü ögču alaγulba
ru Сына Бошогту-хана Сэбдэнбалджира, когда тот находился на облавной охоте в степи, захватил в плен хамийский Гокэ-бек и отослал в Пекин, где его казнили.
77
translit. Bošoγtu qaγan-i daγaǰu yabuγsan nökür noyad-i Begeǰing-dü oroγulba
ru Дружинники и князья, которые сопровождали Бошогту-хана, были отосланы в Пекин.
78
translit. Baγatur qung-tayiǰi-yin baγ-a qatun-u aq-a köbegün Senggerabdan-u köbegün Čevangrabdan
ru Цэван-Рабдан, сын Сэнгэрабдана (Сэнгэ. – В. С.), старшего сына Баатур-хунтайджи от младшей жены.
79
qoyaduγar köbegün danǰin norbo, egün-u köbegün čerendongγurub, γurban üy-e damǰiǰu nemeküǰirγal-du kürüged ebdereǰü daγusba
translit. Qoyaduγar köbegün Danǰin Norbo, egün-u köbegün Čerendongγurub, γurban üy-e damǰiǰu Nemeküǰirγal-du kürüged ebdereǰü daγusba
ru Второй сын — Данджин-Норбо, его сын Цэрэндонггороб, через три поколения после него на Нэмэкӱджиргале род его полностью пришел в упадок.
80
(čevangdorǰi) [čevangrabdan] gegči joriγtu qung-tayiǰi, egün-ü yeke qatun qošud jinong-un keüken-eče qoyar köbegün γaruba
translit. (Čevangdorǰi) [Čevangrabdan] gegči Joriγtu qung-tayiǰi, egün-ü yeke qatun Qošud Jinong-un keüken-eče qoyar köbegün γaruba
ru Цэвангдорджи, называемый Зоригту-хунтайджи. У него от старшей жены, дочери Хошуд-джинона, родилось двое сыновей.
81
translit. Aq-a ni Гaldan Čeren, čola ni Degedü Noyad gene
ru Старший Галдан-Цэрэн, его титул — Дээдӱ-нойон.
82
translit. Qoyaduγar ni Noyan Гambu, čola ni Lubsangpungsuγ
ru Второй — Нойон Камбо, его титул — Лубсангпӱнгсуг.
83
translit. Baγ-a qatun Ayuki qaγan-u keüken Seterǰab-ača Šunai aqatai köbegün keüken doluγan γaruba
ru От младшей жены, дочери Аюки-хана Сэтэрджаб, родилось семеро сыновей и дочерей. Старшим сыном был Шунай.
84
tere čaγ-tu qung-tayiǰi-yin baγ-a qatun ni bey-e-eče γaruγsan tayiǰi-nar-iyan daγaγulǰu abuγad, tümen čerig-tei γaǰar sakiǰu aba abalaǰu oduγsan qoyin-a, гaldan čeren qaγan-du qaγurmaγ qob üge kürüged «baγ-a eke čini ečige-tei čini neyileged tümen čerig-iyer čimayi alaγuluγad, bey-e-eče-ben γaruγsan šunai-bar qaγan saγulγay-a geǰü bayin-a» dakiǰu kelegsen-dü itegeged keger-e yabuγsan degüner-iyen qoroγaqu geǰü šimdan süni düli čerig čuγlaγuluγad, гaldan čeren qaγan aqalaǰu odoγad baγ-a eke köbegün degüner-iyen čuγ-i ni alaba
translit. Tere čaγ-tu qung-tayiǰi-yin baγ-a qatun ni bey-e-eče γaruγsan tayiǰi-nar-iyan daγaγulǰu abuγad, tümen čerig-tei γaǰar sakiǰu aba abalaǰu oduγsan qoyin-a, Гaldan Čeren qaγan-du qaγurmaγ qob üge kürüged «baγ-a eke čini ečige-tei čini neyileged tümen čerig-iyer čimayi alaγuluγad, bey-e-eče-ben γaruγsan Šunai-bar qaγan saγulγay-a geǰü bayin-a» dakiǰu kelegsen-dü itegeged keger-e yabuγsan degüner-iyen qoroγaqu geǰü šimdan süni düli čerig čuγlaγuluγad, Гaldan Čeren qaγan aqalaǰu odoγad baγ-a eke köbegün degüner-iyen čuγ-i ni alaba
ru В то время младшая жена хунтайджи в сопровождении привезенных с родины тайджиев, взяв один тумэн войска, отправилась инспектировать свои земли и провести облавную охоту. После этого до хана Галдан-Цэрэна дошли лживые и клеветнические слухи о том, что «будто бы младшая ханша, его мачеха, в сговоре с его отцом (т. е. Цэван-Рабданом. – В. С.) хочет с помощью этого 10-тысячного войска убить его и посадить на ханский престол рожденного ею сына Шуная». Хан Галдан-Цэрэн поверил [этому навету] и, стремясь погубить находившихся в степи своих младших братьев, собрал в полночь войско и, став во главе его, выступил в поход и расправился со своей мачехой — младшей ханшей и всеми её сыновьями.
85
tegün-eče γaγča šunai ǰulaǰu oduγsan-i ečige eke qoyar ni sonosuγad, naγaču-nar-taγan ayuki qaγan-du odba geǰu bayiγsan-du, šunai qurdun ǰegerde mori-ban unuγad, ǰulaǰu γarču oduγad, altai-yin uriyangqai-du kürüged bürküd gedeg kümün-ü ger-tü bultuǰu bayiγad, bürküd-ün keüken-lüge sedkil nigedčü saγutal-a, basa darui-du bey-e-düni гaldan čeren-dü qudal čimege sonosuγtaγad «šunai ende-eče naγačunar-taγan kürüged, ayuki qaγan-du medegülǰü büm čerig abču ayisuna» geǰü kelegsen-dü, гaldan čeren qaγan ayuγad degüü noyan гambu-yi qariyal kiǰu ög geǰü dakin keleǰü, «qariyal kiǰu ese ögkül-e üküne bi» geǰü kelegsen-dü, uriyangqai-du bayiγsan šunai-du qariyal kikül-e genedte taγalal bolba
translit. Tegün-eče γaγča Šunai ǰulaǰu oduγsan-i ečige eke qoyar ni sonosuγad, naγaču-nar-taγan Ayuki qaγan-du odba geǰu bayiγsan-du, Šunai qurdun ǰegerde mori-ban unuγad, ǰulaǰu γarču oduγad, Altai-yin Uriyangqai-du kürüged Bürküd gedeg kümün-ü ger-tü bultuǰu bayiγad, Bürküd-ün keüken-lüge sedkil nigedčü saγutal-a, basa darui-du bey-e-düni Гaldan Čeren-dü qudal čimege sonosuγtaγad «Šunai ende-eče naγačunar-taγan kürüged, Ayuki qaγan-du medegülǰü büm čerig abču ayisuna» geǰü kelegsen-dü, Гaldan Čeren qaγan ayuγad degüü noyan Гambu-yi qariyal kiǰu ög geǰü dakin keleǰü, «qariyal kiǰu ese ögkül-e üküne bi» geǰü kelegsen-dü, Uriyangqai-du bayiγsan Šunai-du qariyal kikül-e genedte taγalal bolba
ru Из них только Шунай спасся бегством. Его отец и мать (видимо, Цэван-Рабдан и его старшая жена. – В. С.), услышав об этом, подумали, что он отправился к родным по матери и Аюке-хану. Когда Шунай на быстром рыжем коне ускакал, то он прибыл к алтайским урянхайцам и прятался в юрте одного человека по имени Бӱргӱд. [Там] он жил, сойдясь с дочерью Бӱргӱда, а затем также до самого Галдан-Цэрэна дошли ложные слухи о том, что будто бы «Шунай отсюда добрался до своих родственников по матери, доложил [обо всем] Аюке-хану и возвращается вместе со 100-тысячным войском». Когда хану Галдан-Цэрэну сказали об этом, то он испугался и стал еще и еще раз говорить своему младшему брату, нойону Камбо, чтобы тот навел порчу [на Шуная]. Он сказал: «Если ты не наведешь порчу, то я умру». Тогда находившийся в Урянхае Шунай, когда против него произнесли заклинание, внезапно умер.
86
translit. Šunai-yin neyilegsen keüken-eče nige köbegün γaruba
ru У девушки Шуная, с которой он вступил в связь, родился сын.
87
translit. Tere köbegün-ü Uriyangqai-yin Bayar Mangnai amban ene gedeg
ru Говорят, что потомком того сына является урянхайский амбань Баяр Мангнай.
88
translit. Гaldan Čeren qaγan-u yeke qatun Qošud Čaγdarmanǰi-yin keüken-eče qoyar köbegün γaruba
ru У хана Галдан-Цэрэна от его старшей жены, дочери хошутского Чагдарманджи родилось двое сыновей.
89
translit. Aq-a köbegün Čevang Dorǰinamǰil, čola ni Aǰa gedeg
ru Старший сын — Цэванг-Дорджинамджил, его титул, говорят, Аджа (Ажаа).
91
translit. Baγ-a Burud qatun-ača nige köbegün γaruba, čola ni Lhama Erdeni
ru У него от бага-бурутской жены родился один сын, его титул — Лхама-Эрдэни.
92
tere čaγ-tu гaldan čeren qaγan taγalal boluγsan-du qoyin-a ni, aǰa-yi qaγan saγulγaγad, daraγ-a ni aǰa-yi bariǰu qoroγaba
translit. Tere čaγ-tu Гaldan Čeren qaγan taγalal boluγsan-du qoyin-a ni, Aǰa-yi qaγan saγulγaγad, daraγ-a ni Aǰa-yi bariǰu qoroγaba
ru В то время, после того как умер хан Галдан-Цэрэн, на ханский престол возвели Аджая, затем Аджая схватили и убили.
94
blama boluγsan-u lhama erdeni-yi qaγan saγulγaγad, daraγ-a ni dabaci, amursana neyileǰü, lhama erdeni-yi qoroγaγad, dabaci-yi qaγan saγulγaba
translit. Blama boluγsan-u Lhama Erdeni-yi qaγan saγulγaγad, daraγ-a ni Dabaci, Amursana neyileǰü, Lhama Erdeni-yi qoroγaγad, Dabaci-yi qaγan saγulγaba
ru Ставшего ламой Лхаму-Эрдэни возвели на ханский престол, затем Дабачи и Амурсана объединились и, убив Лхаму-Эрдэни, возвели в ханы Дабачи.
95
tere caγ-tu dörbed-ün noyad-ud dabači-tai öčildeged, erdeni qaγan ǰulaǰu qobaγ sayiri-du bayiγsan albatu-daγan odba
translit. Tere caγ-tu Dörbed-ün noyad-ud Dabači-tai öčildeged, Erdeni qaγan ǰulaǰu Qobaγ Sayiri-du bayiγsan albatu-daγan odba
ru В то время дэрбэтские князья повздорили с Дабачи. Эрдэнихан сбежал и направился к своим подданным в Хобог-Сайир.
96
qoyid-un tayiǰi amursana basa dabaci-tai ebderelčiged, amursana dotor-a begeǰing-dü oruγsan-du čin-vang ǰamu tusalaqu ǰangǰun čola olγoγad, daraγ-a ni amursana liyang guvang zungduu aqatai γurban tümen čerig daγaγulǰu γarču ireged, «dabači-yi bariǰu ögsü» geǰü mekeleǰü keleged tere čaγ-un uγ ende bayiγsan qošud-un noyad-ud-tai neyileǰü zungduu-yin γurban tümen čerig-i kiduγsan-du, dakiǰu dotor-a-ača γučin tümen čerig abču γurban ǰangǰun aqalaǰu morduγad dabači-yi dayilaqu, amursana-yi bariqu geǰü ireged, dabači qaγan-i bariǰu begeǰing-dü kürgebei
translit. Qoyid-un tayiǰi Amursana basa Dabaci-tai ebderelčiged, Amursana dotor-a Begeǰing-dü oruγsan-du čin-vang ǰamu tusalaqu ǰangǰun čola olγoγad, daraγ-a ni Amursana Liyang Guvang Zungduu aqatai γurban tümen čerig daγaγulǰu γarču ireged, «Dabači-yi bariǰu ögsü» geǰü mekeleǰü keleged tere čaγ-un uγ ende bayiγsan Qošud-un noyad-ud-tai neyileǰü Zungduu-yin γurban tümen čerig-i kiduγsan-du, dakiǰu dotor-a-ača γučin tümen čerig abču γurban ǰangǰun aqalaǰu morduγad Dabači-yi dayilaqu, Amursana-yi bariqu geǰü ireged, Dabači qaγan-i bariǰu Begeǰing-dü kürgebei
ru Хойтский тайджи Амурсана также поссорился с Дабачи. Когда Амурсана прибыл в Китай, в Пекин, то ему были пожалованы звание чин-вана и должность помощника цзянцзюня. Затем Амурсана вернулся с 30-тысячным войском под командованием Лийанг Гуванг Дзундуу. Когда он говорил: «Давайте-ка я вам поймаю Дабачи», то он лукавил, а сам в то же время объединился с находившимися здесь хошутскими князьями и уничтожил 30-тысячное войско Дзундуу. Тогда из Китая снова выступили в поход 3 полководца с 300-тысячным войском. Когда они прибыли, чтобы вести войну с Дабачи и схватить Амурсану, то они захватили в плен Дабачи и доставили его в Пекин.
97
translit. Amursana doluγan nöküd-tei-ben Oros-tu oroba
ru Амурсана с семью дружинниками бежал в Россию.
98
translit. Oyirad-un noyad-tu Boγda eǰen-eče kešig kürtegeǰü aγučilan tübšidgebei
ru Ойратские нойоны удостоились милости августейшего императора, были им помилованы и приведены в покорность.
99
гalsangdorǰi-yi čoros-un qaγan, čeren-i dörbed-ün qaγan, čaγdarmanǰi-yi qošud-un qaγan, bayar-i qoyid-un qaγan, ene dörben qaγan-i talbibai
translit. Гalsangdorǰi-yi Čoros-un qaγan, Čeren-i Dörbed-ün qaγan, Čaγdarmanǰi-yi Qošud-un qaγan, Bayar-i Qoyid-un qaγan, ene dörben qaγan-i talbibai
ru Эти четверо были назначены ханами: Галсангдорджи — чоросским ханом, Цэрэн — дэрбэтским ханом, Чагдарманджи — хошутским ханом, а Баяр — хойтским ханом.
100
qalq-a-yin qaγan šiγ dörben qaγan bolγaγad, ayimaγ büri tegši biši, dörben ayimaγ-tu čin-vang, ǰüyüng-vang arban ilegüü vang talbiγad, basa yeke baγ-a kedün ǰasaγ talbiγad, nige ǰil önggeregülüged begeǰing-dü oduγsan-du dörbed čeren čin-vang, čeren ubaši ǰiyün-vang čeren möngke ǰiyün-vang qoyar, qoyid arban ǰirγuγan ǰašaγ begeǰing-dü ǰisalaǰu oduγsan qoyin-a, aru-duni üledegsen engke gedeg čin-vang, möngke temür gedeg ǰiyüng-vang aqatai, dörben ayimaγ-un arban kedün ǰasaγ aqatai, basa aru-duni гalsangdorǰi, čaγdar manǰi, bayar aqatai γurban vang čuγ neyileǰü urbaγad ürümči, barkül, čonǰi γurban qota-yi dayilaγsan-du, tegün-eče dakiǰu dotor-a-ača yeke čerig γarču ireged, meyiren-ü ǰanggi yarγaši γurban tümen čerig-tei ireged, čaγdarmanǰi-yi barkül-dü bariǰu qadaba
translit. Qalq-a-yin qaγan šiγ dörben qaγan bolγaγad, ayimaγ büri tegši biši, dörben ayimaγ-tu čin-vang, ǰüyüng-vang arban ilegüü vang talbiγad, basa yeke baγ-a kedün ǰasaγ talbiγad, nige ǰil önggeregülüged Begeǰing-dü oduγsan-du Dörbed Čeren čin-vang, Čeren Ubaši ǰiyün-vang Čeren Möngke ǰiyün-vang qoyar, Qoyid arban ǰirγuγan ǰašaγ Begeǰing-dü ǰisalaǰu oduγsan qoyin-a, aru-duni üledegsen Engke gedeg čin-vang, Möngke Temür gedeg ǰiyüng-vang aqatai, dörben ayimaγ-un arban kedün ǰasaγ aqatai, basa aru-duni Гalsangdorǰi, Čaγdar Manǰi, Bayar aqatai γurban vang čuγ neyileǰü urbaγad Ürümči, Barkül, Čonǰi γurban qota-yi dayilaγsan-du, tegün-eče dakiǰu dotor-a-ača yeke čerig γarču ireged, meyiren-ü ǰanggi Yarγaši γurban tümen čerig-tei ireged, Čaγdarmanǰi-yi Barkül-dü bariǰu qadaba
ru Они по положению были уравнены с ханами Халхи, [хотя] племена были не одинаковы. Четырем аймакам были назначены чин-ваны и цзюнь-ваны, всего более 10 ванов, а также старшие и младшие владетельные князья. [Надо было] ездить в Пекин сроком на 1 год [для административной службы]. Когда в Пекин для несения административной службы отправились дэрбетские чин-ван Цэрэн, цзюнь-ваны Цэрэн-Убаши и Цэрэн-Мöнгкэ, 16 хойтских владетельных князей отправились на административную службу в Пекин, то остававшиеся на месте во главе с чин-ваном Энгкэ и цзюнь-ваном Мунгкэ-Тэмӱром, во главе с более чем десятью владетельными князьями четырех племен, а так же остававшиеся на месте во главе с тремя ванами — Галсангдорджи, Чагдарманджи и Баяром, все сговорившись [между собой], взбунтовались. Они напали на три города — Урумчи, Баркуль и Цонджи. Поэтому из Китая снова выступила императорская армия, мэйрэн-у дзанги (помощник командира знаменного корпуса. – В. С.) Яргаши прибыл с 30-тысячным войском и, захватив в плен в Баркуле Чагдарманджи, казнил его.
101
translit. Гalsangdorǰi-yi čaling čerig-tü ǰangǰun doluγan tümen čerig-tü oduγad bariǰu qadaba
ru Против Галсангдорджи выступил полководец наемного войска с 70-тысячным войском, схватил его и казнил.
103
nemekü aqatai-yi ercis-ün γool-du, basa tus tus-ni bayiγsan γaǰar γaǰar-tuni kiduγsan-u toγ-a jegün γar, qošud, qoyid ene γurban tümen ilegüü kürgeǰü kiduba gedeg
translit. Nemekü aqatai-yi Ercis-ün γool-du, basa tus tus-ni bayiγsan γaǰar γaǰar-tuni kiduγsan-u toγ-a Jegün γar, Qošud, Qoyid ene γurban tümen ilegüü kürgeǰü kiduba gedeg
ru Количество убитых во главе с Нэмэкӱ на р. Иртыш, а также в разных местах, говорят, доходило до более чем 30 тысяч джунгаров, хошутов и хойтов.
104
odo egün-eče üledeǰü γaruγsan ni, basa γaǰar γaǰar-tu miqači bolǰu bayiγsan-i boγda eǰen-eče ǰarliγ baγuǰu quriyaǰu ab, basa qasaγ-tu olǰa-du oduγsan-i orγoǰu iregsen-i orγoǰu abuγad ili, tarbaγatai qoyar-tu qorin kedün sumun bolγaǰu bayilγabai
translit. Odo egün-eče üledeǰü γaruγsan ni, basa γaǰar γaǰar-tu miqači bolǰu bayiγsan-i boγda eǰen-eče ǰarliγ baγuǰu quriyaǰu ab, basa Qasaγ-tu olǰa-du oduγsan-i orγoǰu iregsen-i orγoǰu abuγad Ili, Tarbaγatai qoyar-tu qorin kedün sumun bolγaǰu bayilγabai
ru Сейчас уцелевших из них, а также в разных местах [бедствующих и] занимающихся людоедством светлейший император, издав указ, велел собрать вместе. А также велел принять под свое покровительство тех из них, которые сделались добычей казахов и бежали [из плена], и расселить в Или и Тарбагатае, сформировав из них около 20 сомонов.
105
translit. Dörbed Dalai-qaγan arban ǰirγuγan qošiγun eden ebderel-dü orol ügei bayiǰu tübšin bolǰai
ru Дэрбэтский Далай-хан и 16 [дэрбэтских] хошунов не участвовали в смуте и остались, пребывая в мире и благополучии.
106
translit. Sayin Jayaγatu Dörbed geǰü bayiγsan bayina gedeg
ru [Поэтому] их стали называть Сайн заяата дӧрвӧд («дэрбэты со счастливой судьбой»).
107
qoyid-un noyad-un uγ, angqan-du bo-qaγan-u čaγ-tu oyirad, qalqa ilγaraǰu γarču ireged oyirad dotor-a-ban neyileǰü, qoyidu bey-e-deki oyirad-i qoyid geǰü ner-e ügbei
translit. Qoyid-un noyad-un uγ, angqan-du Bo-qaγan-u čaγ-tu Oyirad, Qalqa ilγaraǰu γarču ireged Oyirad dotor-a-ban neyileǰü, qoyidu bey-e-deki Oyirad-i Qoyid geǰü ner-e ügbei
ru Происхождение хойтских князей. Вначале, во времена Бо-хана, когда ойраты и Халха отделились друг от друга, ойраты объединились и стали называть ойратов северной стороны хойтами.
108
oyirad qoyar anggi bayiǰu bayiγad, qoyid-un yeke mingγan gekü nigen ner-e-tei kümün ǰiγasun-du γuqali-bar šigüǰü yabutal-a, nige usun-u dolgiyan dotor-a nige nilq-a köbegün urusču yabuγsan-i yeke mingγan γuqali-bar tataǰu abuγsan-du, γuqali-yin iǰügür quγuraǰu, köbegün-ü čikin-du mengge bayiγsan-du oyirad süyike ǰegükü yosun tegün-eče γaruba
translit. Oyirad qoyar anggi bayiǰu bayiγad, Qoyid-un Yeke Mingγan gekü nigen ner-e-tei kümün ǰiγasun-du γuqali-bar šigüǰü yabutal-a, nige usun-u dolgiyan dotor-a nige nilq-a köbegün urusču yabuγsan-i yeke Mingγan γuqali-bar tataǰu abuγsan-du, γuqali-yin iǰügür quγuraǰu, köbegün-ü čikin-du mengge bayiγsan-du Oyirad süyike ǰegükü yosun tegün-eče γaruba
ru Ойраты жили, разделившись на две части. Когда некий хойт по имени Икэ Мингган ловил рыбу острогой, то он [увидел] плывущего по волнам новорожденного мальчика. Когда Икэ Мингган стал вытаскивать его острогой из воды, то острога воткнулась мальчику в ухо и кончик остроги сломался. Так как [на мочке] уха младенца была родинка (мэнгэ), то говорят, что отсюда пошел обычай носить серьгу [в ухе].
109
translit. Tere köbegün-ü uγ Yeke Mingγan uγ-tai geǰü neriyedbei
ru Потомков того мальчика стали считать принадлежащими к роду Икэ Мингган.
111
ösčü yeke boluγad unuǰu morin daγaγadaγ ügei bolon baγatur ǰirüke-tei böke čidaltai bolǰu qoyid-un noyan bolǰu bayiγsan-du, qar-a kitad-un noyan elči ilegeǰü bo-qaγan, yabuγan mergen qoyar-tu bičig bariγulǰu, yabuγan mergen-i kitad-un oron-du ǰalaǰu oduγad гarudi šibaγun-u ayalγu-yi daγuriyalγaγad, kitad-un qaγan maγu-bar qar-a sanaǰu buruγu em bariγsan-du mön taγalal bolba
translit. Ösčü yeke boluγad unuǰu morin daγaγadaγ ügei bolon baγatur ǰirüke-tei böke čidaltai bolǰu Qoyid-un noyan bolǰu bayiγsan-du, Qar-a Kitad-un noyan elči ilegeǰü Bo-qaγan, Yabuγan Mergen qoyar-tu bičig bariγulǰu, Yabuγan Mergen-i Kitad-un oron-du ǰalaǰu oduγad Гarudi šibaγun-u ayalγu-yi daγuriyalγaγad, Kitad-un qaγan maγu-bar qar-a sanaǰu buruγu em bariγsan-du mön taγalal bolba
ru Когда он вырос, то ни одна лошадь не могла выдержать [вес его тела], он обладал богатырской отвагой и силой и стал нойоном хойтов. Тогда нойон кара-киданей отправил посла, чтобы тот вручил послание Бо-хану и Йобогон Мэргэну. Йобогон Мэргэн по приглашению прибыл в Китай, он стал подражать клёкоту орла. Китайский хан затаил злобу и замыслил недоброе против него. Ему дали отраву вместо лекарства, и он умер.
112
kitad-un oron-ača edür süni ügei bum bum-iyar kümün šireg ebedčin-iyer üküǰü γaruγsan-du, kitad-un qaγan ayuǰu jang diyan ši-du ayiladqaγsan-du ǰarliγ boluγsan ni: «ta ačitai mergen-ü ači-yi qariγulul ügei bayiǰu qoor kigsen tula, tan-u kitad-un oron-ača nige-čü kümün üledeši» geǰü ǰarliγ boluγsan-du, basa dakiǰu ayiladqaγsan du «ačitu mergen-ü baraγun dalu-yi ni abuγad süm-e bariǰu takituγai! bišingki yasu-yi ni uγ γaǰar-tu kürgegülküle tan-u kitad-un oron-ača γurban šar üker-ün noosun-u toγ-a-bar üküked üledegsen-ni örüsün bolqu, dalu-yi-ni ese salγabasu amiduraǰu bosqu-du maγad ügei» geǰü ǰarliγ boluγsan du, dalu-yi begeǰing-dü takibai
translit. Kitad-un oron-ača edür süni ügei bum bum-iyar kümün šireg ebedčin-iyer üküǰü γaruγsan-du, Kitad-un qaγan ayuǰu Jang diyan ši-du ayiladqaγsan-du ǰarliγ boluγsan ni: «Ta Ačitai Mergen-ü ači-yi qariγulul ügei bayiǰu qoor kigsen tula, tan-u Kitad-un oron-ača nige-čü kümün üledeši» geǰü ǰarliγ boluγsan-du, basa dakiǰu ayiladqaγsan du «Ačitu Mergen-ü baraγun dalu-yi ni abuγad süm-e bariǰu takituγai! Bišingki yasu-yi ni uγ γaǰar-tu kürgegülküle tan-u Kitad-un oron-ača γurban šar üker-ün noosun-u toγ-a-bar üküked üledegsen-ni örüsün bolqu, dalu-yi-ni ese salγabasu amiduraǰu bosqu-du maγad ügei» geǰü ǰarliγ boluγsan du, dalu-yi Begeǰing-dü takibai
ru Когда в Китае и днем и ночью по 100 тысяч человек стали умирать от эпидемии, китайский хан испугался и обратился [за помощью] к Зан Диян Ши. Тот ответил: «Так как вы не воздали за благодеяние благодетелю Мэргэну, а отравили его, то в вашей стране, Китае, не останется в живых ни один человек». Когда же снова обратились к нему [за помощью], то он повелел: «Возьмите правую лопатку благодетеля Мэргэна, постройте храм, [поместите в храм лопатку] и совершайте жертвоприношения! Если вы не доставите его останки на родину, то в вашей Китайской стране умрет [народу] столько, сколько волос у трех желтых коров, а остальные дадут потомство. Если же не отделить лопатку, то они, пожалуй, не выживут и не восстановят численность». Тогда лопатке стали совершать жертвоприношения в Пекине.
113
batud gekü naiman ǰaγun kitad čerig nige amba-tai-yi γarγaγad, yabuγan mergen-ü yasu-yi nutuγ-tu ni kürgegülbei
translit. Batud gekü naiman ǰaγun Kitad čerig nige amba-tai-yi γarγaγad, Yabuγan Mergen-ü yasu-yi nutuγ-tu ni kürgegülbei
ru Был выделен один амбань и 800 китайских воинов, называвшихся баатуты, чтобы доставить останки Йобогон Мэргэна на родину.
114
translit. Jaγur-a Jimši (Jimšayiri)-du kürüged yašu-ni yabuǰu ese ögbei
ru Когда они достигнули местности Джимсай (Джимсайири), останки не дали увезти себя дальше.
115
mön tegün-duni eriyen qabirγ-a-du yasu-yi ni talbiγad, naiman ǰaγun kitad-i mön tere γaǰar-tuni bayilγaγsan-du, betüd gedeg ögede boluγsan bayina
translit. Mön tegün-duni Eriyen Qabirγ-a-du yasu-yi ni talbiγad, naiman ǰaγun Kitad-i mön tere γaǰar-tuni bayilγaγsan-du, Betüd gedeg ögede boluγsan bayina
ru Именно там, в [местности] Эрээн Хабирга, похоронив останки, поселили 800 китайцев, и они стали называться баатутами.
116
yabuγan mergen uγ naγan-a-ača odqu-daγan boγda-yin alaγ aγula-yi «yamar sayiqan γaǰar bui» geǰü ǰarliγ boluγsan-du, yasu ni yabul ügei bayiǰu gedeg
translit. Yabuγan Mergen uγ naγan-a-ača odqu-daγan Boγda-yin Alaγ aγula-yi «yamar sayiqan γaǰar bui» geǰü ǰarliγ boluγsan-du, yasu ni yabul ügei bayiǰu gedeg
ru Йобогон-Мэргэн, еще когда уезжал отсюда, о горе Богдын Алаг говорил: «какая красивая земля», поэтому-то, говорят, его останки не дали увезти отсюда.
117
translit. Tegün-eče ekileǰü γaǰar-i sayiqan geǰü keledeg ügei üge tegün-eče γaruba gedeg
ru Начиная с этого времени, говорят, стало в обычае не называть словом местность Сайхан («прекрасная». – В. С.).
118
гalsun qaγan-u köbegün yabuγan mergen yabuγan mergen-ü köbegün erkeqar-a, egün-ü köbegün odnu-noyan, egün-ü köbegün udaqu-noyan, edün-ü köbegün elengqor egün-ü köbegün očirmingγatu, čidumingγatu, jiγdumingγatu ene γurban bui
translit. Гalsun qaγan-u köbegün Yabuγan Mergen Yabuγan Mergen-ü köbegün Erkeqar-a, egün-ü köbegün Odnu-noyan, egün-ü köbegün Udaqu-noyan, edün-ü köbegün Elengqor Egün-ü köbegün Očirmingγatu, Čidumingγatu, Jiγdumingγatu ene γurban bui
ru Сын Галсун-хана — Йобогон-Мэргэн. Сын Йобогон-Мэргэна — Эркэхара, его сын — Отно-нойон, его сын — Удаху-нойон, его сын — Элэнгхор, у него 3 сына — Очирминггату, Чидуминггату и Джигдуминггату.
119
translit. Očirmingγatu-yin köbegün Eselbei-yin Sayin Kiy-a, Erčisbi, Joriγtu γurban ene bui
ru У Очирминггату трое сыновей — Эсэлбэйин Сайн-Ка, Эрчисби и Зоригту.
120
translit. Eselbei-yin Sayin Kiy-a-yin köbegün Nomdalai, Noyan Ubaši, Buyan Burqan ene γurban bui
ru У Эсэлбэйин Сайн-Ка трое сыновей — Номдалай, Нойон-Убаши и Буян-Бурхан.
121
translit. Nomdalai-yin köbegün Sultan Ubaši, Sümer Tayiši ene qoyar bui
ru У Номдалая двое сыновей — Солтан-Убаши и Сӱмертайши.
122
translit. Sümer-ün köbegün Alaγ Nidun Ayuši, Naγad, Qaraǰi, Čoyiǰi ene dörben bui
ru У Сӱмера четверо сыновей — Алаг-нӱден Аюши, Нагад, Хараджи и Чойджи.
123
translit. Alaγ Nidun Ayuši-yin köbegün Belegetei Ubaši
ru У Алаг-нӱдена Аюши сын Бэлэгтэй-Убаши.
124
translit. Egün-ü köbegün Günčügǰab, Ayurǰab ene qoyar bui
ru У него двое сыновей — Гӱнцӱгджаб и Аюурджаб.
125
iǰaγur yirtinči-yin kümün naiman tümen nasu-tai nayan toqoi bey-e-tei bayiqu čaγ-tu, olan-du ergügdegsen qaγan γaruγad tabun bum üy-e deger-e burqan baγši ögede bolǰu, naran qaγan-u nige köbegün ečige-degen kögegegdeǰü ǰulaǰu oduγad töbed-tü ireged, maniγ gedeg tangγad-tu qaγan saγuba
translit. Iǰaγur yirtinči-yin kümün naiman tümen nasu-tai nayan toqoi bey-e-tei bayiqu čaγ-tu, olan-du ergügdegsen qaγan γaruγad tabun bum üy-e deger-e Burqan baγši ögede bolǰu, Naran qaγan-u nige köbegün ečige-degen kögegegdeǰü ǰulaǰu oduγad Töbed-tü ireged, Maniγ gedeg Tangγad-tu qaγan saγuba
ru В то время, когда люди первовселенной были возрастом 80 тыс. лет, а ростом 80 тохой (1 тохой = 0,32 м. – В. С.), родился многими возведенный хан и через 500 тысяч поколений пришел [в этот мир] Будда Шакьямуни (Бурхан-багши). Один из сыновей Наран-хана, некто Маниг, был изгнан своим отцом, он бежал и прибыл в Тибет, где сделался ханом у тангутов.
126
translit. Tegün-eče Kitad-tu oroǰu qaγan saγuba
ru Оттуда он прибыл в Китай и взошел на ханский престол.
127
tegün-eče kitad-un dayičing qaγan bolǰu saγuγad, andau-ača tangγad kitad abču, tegün-eče vang qaγan γaruba
translit. Tegün-eče Kitad-un Dayičing qaγan bolǰu saγuγad, Andau-ača Tangγad Kitad abču, tegün-eče Vang qaγan γaruba
ru Он правил Китаем под именем Дайчин-хан. Он женился на знатной тангутке и от нее у него родился Ван-хан.
128
darui ni eke ni ügei boluγad dayičing qaγan kitad qatun abuγsan qoyin-a, vang qaγan qoyitu eke ni ečige-düni maγudqaǰu qob keleǰü kögelgeged tabun kitad daγaγulǰu ögküged naγaču-nar-tuni tangγad-tu od geǰü ilegegsen-dü, odqul-a ni tan-u kitad bidan qoyar oyir-a bayina
translit. Darui ni eke ni ügei boluγad Dayičing qaγan Kitad qatun abuγsan qoyin-a, Vang qaγan qoyitu eke ni ečige-düni maγudqaǰu qob keleǰü kögelgeged tabun Kitad daγaγulǰu ögküged naγaču-nar-tuni Tangγad-tu od geǰü ilegegsen-dü, odqul-a ni tan-u Kitad bidan qoyar oyir-a bayina
ru Затем его мать умерла, а Дайчин-хан женился на китаянке. После этого мачеха стала хулить Ван-хана, наговаривать на него отцу, чтобы тот прогнал его. Отец дал ему для сопровождения 5 китайцев и отправил [из Китая], сказав: «Езжай к своим родственникам по матери — тангутам». Когда он прибыл к ним, то тангуты сказали ему: «Китайцы и мы живем близко друг от друга.
129
terüi ni sonosuγad öšiyen bile geǰü keleged, vang qaγan-du tabun tangγad daγaγulǰu ögküged ǰegün bey-e-dü mongγol-un oron-du od geǰü ilegegsen-dü, vang qaγan qalq-a-du irekül-e ni qalq-a-yin qaγan tan-u kitad biden-ü qoyar oyir-a bayin-a geǰü kelebei
translit. terüi ni sonosuγad öšiyen bile geǰü keleged, Vang qaγan-du tabun Tangγad daγaγulǰu ögküged ǰegün bey-e-dü Mongγol-un oron-du od geǰü ilegegsen-dü, Vang qaγan Qalq-a-du irekül-e ni Qalq-a-yin qaγan tan-u Kitad biden-ü qoyar oyir-a bayin-a geǰü kelebei
ru Они, услышав [о твоем приезде], затаили [на нас] злобу». Тангуты дали Ван-хану в сопровождение пятерых тангутов и отослали, сказав: «Езжай на восток, в Монголию». Когда Ванхан прибыл в Халху, то халхаский хан сказал: «Ваш Китай и мы [слишком] близки друг от друга».
130
mön šinggekü ǰüg-tü qotong anǰiyan-u γaǰar-tu oduγsan-du, egün-dü man-u mongγol oyirad nutuγ bayiǰu, basa qalq-a-yin tabun kümün daγaγulǰu yabuγulba
translit. Mön šinggekü ǰüg-tü Qotong Anǰiyan-u γaǰar-tu oduγsan-du, egün-dü man-u Mongγol Oyirad nutuγ bayiǰu, basa Qalq-a-yin tabun kümün daγaγulǰu yabuγulba
ru Когда он направился на запад, в страну уйгуров и узбеков, то там находились кочевья наших монголов — ойратов. Ему дали в сопровождение пять человек из Халхи и направили [туда].
131
vang qaγan arban tabun nöküd-tei yabuǰu oyirad-un toγon-tayiši qaγan-du tüšiǰü irekül-e ni, toγon-tayiši keüken qayiralaǰu saγulγaγsan-du «nutuγ-ača saluγsan noyan, egür-eče saluγsan šibaγun geǰü keledeg kögerüküi noyan yasutai» geǰü ǰarliγ boluγad, toγon-tayiši keüken-iyen ögküged kürgen keǰü abuγad «turaγ görögesün šig öngge čirai sayiqan qoyar ǰaγun tabin ǰalaγu, qoyar ǰaγun tabin keüken-tei-yi albatu keǰü ab» geǰü qayiralabai
translit. Vang qaγan arban tabun nöküd-tei yabuǰu Oyirad-un Toγon-tayiši qaγan-du tüšiǰü irekül-e ni, Toγon-tayiši keüken qayiralaǰu saγulγaγsan-du «nutuγ-ača saluγsan noyan, egür-eče saluγsan šibaγun geǰü keledeg kögerüküi noyan yasutai» geǰü ǰarliγ boluγad, Toγon-tayiši keüken-iyen ögküged kürgen keǰü abuγad «turaγ görögesün šig öngge čirai sayiqan qoyar ǰaγun tabin ǰalaγu, qoyar ǰaγun tabin keüken-tei-yi albatu keǰü ab» geǰü qayiralabai
ru Когда Ван-хан с 15 своими дружинниками, двигаясь [на запад], прибыл, чтобы отдаться под власть ойратского Тогон-тайши-хана, то Тогон-тайши поселил его [в своих владениях] и отдал ему в жены свою дочь. Он сказал [о нем]: «Это внушающий жалость нойон благородного происхождения, о котором говорят, что нойон, покинувший родину, подобен птице, покинувшей свое гнездо». Тогон-тайши выдал за него замуж свою дочь и сделал его своим зятем, приказав ему: «Отбери себе 250 мужчин красивой наружности, видом похожих на крупную антилопу, вместе с 250 девушками и сделай их своими крепостными».
132
translit. tegün-eče ekilen Torγud geǰü üsbei [nere ögbei]
ru Начиная с этого времени, они стали называться торгутами.
133
translit. Vang qaγan, egün-ü köbegün Kibeng, egün-ü köbegün Susai, egün-ü köbegün Maqači Mergen
ru Ван-хан, его сын Кибэнг, его сын Сусай, его сын МахачиМэргэн.
134
translit. Maqači Mergen-ü köbegün qoyar, nigen ni Buyiγu Örlög, qoyaduγar ni Ongqan
ru У Махачи-Мэргэна было двое сыновей: один БуйгуОрлöг, второй — Онгган.
135
buyiγu örlög-ün köbegün dörben, yeke-ni julǰaγa örlög, qoyaduγar ongqun čabčiyači, γurbaduγar boru qašiqa, dörbedüger mangqai.
translit. Buyiγu Örlög-ün köbegün dörben, yeke-ni Julǰaγa Örlög, qoyaduγar Ongqun Čabčiyači, γurbaduγar Boru Qašiqa, dörbedüger Mangqai.
ru У Буйгу-Ӧрлöга было четверо сыновей: Зулзаган-Ӧрлöг, Онггон-Чабчачи, Боро-Хашиха, Мангхай.
136
ongqun čabčiyači, boru qašiqa, mangqai eden γurban-u uγ güši gegen-qaγan-i daγaǰu negüged köke naγur-tu nutuγlaǰu, γurban ǰasaγ boluγsan bayina gedeg
translit. Ongqun Čabčiyači, Boru Qašiqa, Mangqai eden γurban-u uγ Güši Gegen-qaγan-i daγaǰu negüged Köke naγur-tu nutuγlaǰu, γurban ǰasaγ boluγsan bayina gedeg
ru Онггон-Чабчачи, Боро-Хашиха и Мангхай — потомки этих троих, последовав за Гӱши-Гэгэн-ханом, откочевали и стали обитать в Кукуноре. Говорят, что среди них было учреждено 3 должности засака.
137
translit. Mangqai-yin köbegün Abutai Buuči, egün-ü köbegün-ü uγ Jegün γar-tu albatu bolǰu bayin-a gedeg
ru Сын Мангхая — Абудай-Буучи, говорят, что потомки его сына имеются среди джунгаров, превратившись в албату.
138
ongqun čabčiyači-yin köbegün tenes mergen temene, egün-ü köbegün mergen ǰinong, egün-ü köbegün erke-ǰinong, egün-ü köbegün danǰin toyin, egün-ü uγ altai-yin ǰiyün vang eden mön
translit. Ongqun Čabčiyači-yin köbegün Tenes Mergen Temene, egün-ü köbegün Mergen ǰinong, egün-ü köbegün Erke-ǰinong, egün-ü köbegün Danǰin toyin, egün-ü uγ Altai-yin ǰiyün vang eden mön
ru Сын Онггона-Чабчачи — Тэнэс-Мэргэн-Тэмэнэ. Его сын — Мэргэн-джонон, его сын — Эркэ-джонон, его сын — Данджин–тойн, его потомками являются Алтайские цзюнь-ваны.
141
translit. Qo-Örlög-un köbegün ǰirγuγan, yeke köbegün Šükür Dayičing
ru У Хо-Ӧрлöга было 6 сыновей. Старший сын — Шӱкӱр-Дайчин.
142
translit. Šükür Dayičing-eče qoyar köbegün γaruba, yeke ni Namčeren, qoyaduγar ni Pungsuγ
ru У Шӱкӱр-Дайчина родилось двое сыновей. Старший из них — Намцэрэн. Второй — Пӱнгсуг.
144
naǰar-un köbegün dorǰi gümbi, (qo-örlög-ün) qoyaduγar köbegün rabǰur, γurbaduγar ni ubaši dorǰi gümbi, egün-ü uγ čin-vang batu nar eden mön
translit. Naǰar-un köbegün Dorǰi Gümbi, (Qo-Örlög-ün) qoyaduγar köbegün Rabǰur, γurbaduγar ni Ubaši Dorǰi Gümbi, egün-ü uγ čin-vang Batu nar eden mön
ru Сын Назара – Дорджи-Гӱмби. Второй сын — Рабджур (Равҗуур). Третий сын — Убаши Дорджи Гӱмби. Его потомки — чин–ван Бату и другие.
146
qo-örlög-ün qoyaduγar köbegün yeldeng-noyan, egün-ü köbegün mergen-tayiǰi, egün-ü uγ ni qobaγ šayiri-yin tayiǰi nar eden mön
translit. Qo-Örlög-ün qoyaduγar köbegün Yeldeng-noyan, egün-ü köbegün Mergen-tayiǰi, egün-ü uγ ni Qobaγ Šayiri-yin tayiǰi nar eden mön
ru Второй сын Хӧ-Ӧрлöка — Йэлдэнг-нойон. Его сын — Мэргэн-тайджи, его потомки — Хобог-Сайирские тайджи.
147
translit. Гurbaduγar köbegün Luǰung-noyan, egün-ü köbegün Dorǰi, egün-ü uγ ni Jing-un beyile eden mön
ru Третий сын — Луузанг-нойон, его сын Дорджи, его потомки — Джингские бэйлэ.
148
translit. Šükür Dayičing-un aq-a (köbegün) Namčeren-dü Čečen qaγan-u keüken-i abču ögkübei
ru Старшего [сына] Шӱкӱр-Дайчина Намцэрэна женили на дочери Цэцэн-хана.
149
baγ-a köbegün pungsuγ-tu baγatur qung-tayiǰi keüken-i abču ögkügšen qoyin-a, baγatur qung-tayiǰi albatu-ača-ban čerig daγaγulǰu torγud-i iǰil-ača naγaru negülgeǰü abur-a geǰü bayiqu-yi šükür dayičing sonosuγad, gedesü-tei bayiγsan beri-ben törküm-düni ilegeged kelegülkü-degen «ečige čini man-i qašiǰu negülgeye geǰü bayin-a» geǰü kelegülüged, beri-degen elbeg meke γarγaγad üge kelegülǰü ǰiγaǰu ögküged negülgekü-yi oγoraγuluya geǰü kelegsen-dü, beri törküm-degen odoγad sara güyičegsen köbegün-iyen γarγaγad tegün-düni asaraγuluγad nutuγ-taγan qaribai
translit. Baγ-a köbegün Pungsuγ-tu Baγatur qung-tayiǰi keüken-i abču ögkügšen qoyin-a, Baγatur qung-tayiǰi albatu-ača-ban čerig daγaγulǰu Torγud-i Iǰil-ača naγaru negülgeǰü abur-a geǰü bayiqu-yi Šükür Dayičing sonosuγad, gedesü-tei bayiγsan beri-ben törküm-düni ilegeged kelegülkü-degen «ečige čini man-i qašiǰu negülgeye geǰü bayin-a» geǰü kelegülüged, beri-degen elbeg meke γarγaγad üge kelegülǰü ǰiγaǰu ögküged negülgekü-yi oγoraγuluya geǰü kelegsen-dü, beri törküm-degen odoγad sara güyičegsen köbegün-iyen γarγaγad tegün-düni asaraγuluγad nutuγ-taγan qaribai
ru После того как Баатур-хунтайджи выдал свою дочь замуж за младшего сына [Шӱкӱр-Дайчина] Пӱнгсуга, тот собирался повести войска из числа своих подданных и вернуть торгутов с Волги обратно на родину. Шӱкӱр-Дайчин услышал об этом и свою невестку, бывшую беременной, послал к ее родственникам, сказав ей: «Твой отец собирается заставить нас переселиться». Он отдал своей невестке распоряжение прибегнуть к всевозможным уловкам, чтобы воспрепятствовать переселению. Невестка, приехав к своим родственникам, через месяц родила сына. Она оставила его у них на воспитание, а сама вернулась на родину [на Волгу].
150
translit. Qariγsan-u qoyin-a ni, tere köbegün-ü nere-yi Ayuki geǰü nere ögbei
ru После ее отъезда [на родину] этому мальчику дали имя Аюка.
151
köbegün naγaču-nar-taγan arban nigen nasu kürüged bayiǰu bayiγsan-du, (qo-örlög) (šükür dayičing)-un bey-e ni juu-du očiγad qariqu-daγan ači köbegün ayuki-yi abču qariqu-du-ban abču yabuγsan nige ǰaγun köbegün-iyer ni inǰi geǰü ögbei
translit. Köbegün naγaču-nar-taγan arban nigen nasu kürüged bayiǰu bayiγsan-du, (Qo-Örlög) (Šükür Dayičing)-un bey-e ni Juu-du očiγad qariqu-daγan ači köbegün Ayuki-yi abču qariqu-du-ban abču yabuγsan nige ǰaγun köbegün-iyer ni inǰi geǰü ögbei
ru Мальчик пробыл у своих родственников по матери, пока ему не исполнилось 11 лет. Когда Хо-Ӧрлӧг (надо: Шӱкӱр-Дайчин. – В. С.) ездил [на богомолье] в Тибет, то на обратном пути он взял с собой [на Волгу] своего внука Аюку. Аюке дали в свиту 100 мальчиков.
152
nutuγ-taγan bayiǰu bayital-a qoyin-a ni, ögeled-ün bar abalai noyan qošud, jegün γar, dörbed, qoyid dörben tümen čerig-i abču morduγad torγud-i naγaru negülgekü geǰü oduγad šükür dayičing-i bariǰu abuγad aq-a-daγan čečen-qaγan-du ögbei
translit. Nutuγ-taγan bayiǰu bayital-a qoyin-a ni, Ögeled-ün Bar Abalai noyan Qošud, Jegün γar, Dörbed, Qoyid dörben tümen čerig-i abču morduγad Torγud-i naγaru negülgekü geǰü oduγad Šükür Dayičing-i bariǰu abuγad aq-a-daγan Čečen-qaγan-du ögbei
ru Когда они возвратились на родину, то следом элётский князь Бар Аблай с 40 тысячью воинов из хошутов, джунгаров, дэрбэтов и хойтов отправился в поход, чтобы вернуть торгутов в Джунгарию. Он взял в плен Шӱкӱр-Дайчина и выдал его своему старшему брату Цэцэну-хану.
153
translit. Bar Abalai-yin bey-e ni Torγud-tu qaγan saγuba
ru Сам же Бар Аблай занял место торгутского хана.
154
translit. Tere Bar Abalai-ača Ayuki-yi nutuγ ni bultuγulǰu aγula-du γarγaǰu bayilγabai
ru Чтобы спрятать Аюку у него на родине от этого Бар Аблая, его вывезли в горы и держали там.
155
translit. Šükür Dayičing Čečen qaγan-u oyir-a taγalal bolbai
ru Шӱкӱр-Дайчин умер в ставке Цэцэн-хана.
156
daraγaa ni torγud čuγ neyileǰü bar abalai-yi bariγsan-du abalai-yin köbegün čaγan ǰulaǰu γaruγad qasaγ-tu yabuǰu yar ebedčin-iyer ügei bolbai gesen-i torγud sonosuγad, bar abalai-yi qoroγaba
translit. Daraγaa ni Torγud čuγ neyileǰü Bar Abalai-yi bariγsan-du Abalai-yin köbegün Čaγan ǰulaǰu γaruγad Qasaγ-tu yabuǰu yar ebedčin-iyer ügei bolbai gesen-i Torγud sonosuγad, Bar Abalai-yi qoroγaba
ru Затем все торгуты объединились и захватили в плен Бар Аблая. Тогда сын Аблая Цаган бежал и, находясь у казахов, умер от оспы. Услышав об этом, торгуты казнили Бар Аблая.
157
translit. Ayuki-yi aγula-ača baγulγaǰu abču ireged qaγan saγulγaba
ru Аюку привезли с гор и провозгласили ханом.
158
translit. Tegün-eče ekileǰü Torγud geǰü neriyedčü nutuγlaba
ru Начиная с этого времени торгуты кочевали, называясь торгутами.